Hà Tĩnh: Khát vọng hoà bình Ngã ba Đồng Lộc

Mỗi ngày, Khu di tích lịch sử thanh niên xung phong Ngã ba Đồng Lộc lại đón hàng nghìn lượt khách trong nước và quốc tế viếng thăm, tất cả đều kính cẩn nghiêng mình dâng hương, tưởng nhớ đến hàng ngàn liệt sỹ TNXP hy sinh trong hai cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc và các anh hùng liệt sỹ hy sinh tại chiến trường Ngã ba Đồng Lộc; trong đó có sự hy sinh anh dũng của 10 cô gái khi tuổi thanh xuân mới mười tám đôi mươi.

Ngã ba Đồng Lộc thuộc xã Đồng Lộc (Can Lộc, Hà Tĩnh) nằm trên đường Hồ Chí Minh, là giao điểm của quốc lộ 15A và tỉnh lộ 2 đoạn qua Hà Tĩnh. Ngã ba nằm trên khu đồi khá hẹp, địa hình trống trải, một bên là đồi núi trọc, một bên là ruộng nước.

Năm 1968, khi các tuyến đường, đặc biệt tuyến QL1 qua Hà Tĩnh đã bị máy bay Mỹ đánh sập hết các cầu cống, đường 15 là tuyến huyết mạch duy nhất còn lại chi viện cho miền Nam yêu thương.

Phát hiện đây là nơi hiểm yếu, nếu chặt đứt “yết hầu” này sẽ tê liệt khi miền Bắc không thể chi viện cho miền Nam nên quân đội Mỹ đã dồn lực để đánh phá đường 15 và đặc biệt là trọng điểm Ngã ba Đồng Lộc.

Từ tháng 4 - 10/1968, dù tuyên bố đây là thời gian “ném bom hạn chế”, nhưng không lực Mỹ đã liên tục cho máy bay dội bom đánh phá với tính chất hủy diệt khu vực Ngã ba Đồng Lộc. Khu vực 5 xã của huyện Can Lộc nằm quanh ngã ba bị dội bom cả ngày lẫn đêm. Tư liệu lịch sử lưu giữ tại Khu di tích lịch sử thanh niên xung phong (TNXP) Ngã ba Đồng Lộc thống kê, trong vòng 7 tháng, từ tháng 4 - 7/1968, ở đây phải hứng chịu 1.863 lượt máy bay Mỹ ném bom với gần 50.000 quả bom các loại, chưa kể rốc két. Ngày nhiều nhất, máy bay Mỹ quần thảo 103 lượt, ném xuống hơn 800 quả bom. Bình quân mỗi mét vuông đất ở khu vực này phải hứng chịu 3 quả bom. Hơn 1.200 người dân huyện Can Lộc thiệt mạng vì trúng bom.

Để giữ vững huyết mạch giao thông, quân dân ta cũng huy động tối đa mọi nguồn lực bảo vệ Ngã ba Đồng Lộc. Lúc cao điểm nơi này có tới 16.000 người, chủ yếu là bộ đội pháo binh và lực lượng thanh niên xung phong phá bom, mở đường. Trưa 24/7/1968, Tiểu đội 4 TNXP (thuộc Đại đội 2, Tổng đội TNXP 55 của tỉnh Hà Tĩnh) gồm 10 cô gái được giao nhiệm vụ san lấp hố bom và sửa đường thông xe sau các đợt ném bom của máy bay địch. Khoảng 17h cùng ngày, trận bom thứ 15 dội xuống Đồng Lộc, một quả bom rơi trúng cửa hầm nơi các cô trú ẩn. Tất cả tiểu đội nữ TNXP hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.

Sau khi đất nước thống nhất, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh đã rà xét tất cả các điểm chiến đấu của TNXP trong toàn quốc và chọn di tích lịch sử Ngã ba Đồng Lộc để xây dựng Tượng đài chiến thắng.

Công trình nằm dưới thung lũng trong Công viên Tuổi trẻ nơi trước đây chi chít những hố bom. Tượng đài được khánh thành vào dịp kỷ niệm 30 năm chiến thắng Đồng Lộc (15/7/1998).

Nay Đồng Lộc đã trở thành khu di tích lịch sử đặc biệt, là địa chỉ đỏ trên bản đồ du lịch Việt Nam, khu vực và trên thế giới; thuận lợi về giao thông, với sự đón tiếp chuyên nghiệp, nhiệt tình, niềm nở của đội ngũ cán bộ, hướng dẫn viên sẽ đem đến cho du khách một trải nghiệm không thể nào quên; với những ai đã đến, sẽ đến nhiều lần hơn nữa; với những ai chưa một lần đến chúng ta hãy đến để cảm nhận được sự khốc liệt của chiến tranh, những câu chuyện huyền thoại cảm động, sự hy sinh anh dũng của các Anh hùng liệt sỹ đã làm nên một Ngã ba huyền thoại bất tử.

Nguyễn Nam - Diệu Huyền