Gói thầu XL-HDTL, Dự án cải tạo khu gian Hòa Duyệt - Thanh Luyện: Các nhà thầu tiếp tục kiến nghị

Nhà thầu “năm lần bảy lượt” kiến nghị

Đây là gói thầu do Ban Quản lý dự án đường sắt (Bộ Xây dựng) làm chủ đầu tư, với nguồn vốn vay từ Quỹ Hợp tác Phát triển Kinh tế (EDCF) của Ngân hàng Xuất nhập khẩu Hàn Quốc (Korea Eximbank – KEXIM). Có nhiều liên danh nhà thầu lớn quan tâm tới gói thầu, bao gồm 4 nhà thầu Hàn Quốc cùng các đối tác Việt Nam. Nhận được sự quan tâm là vậy, song quá trình triển khai gói thầu đang bộc lộ những vấn đề nhất định, khi các nhà thầu quốc tế liên tục gửi kiến nghị thông qua nhiều hình thức.

Gần đây nhất, ngày 29/9, ba nhà thầu Hàn Quốc gồm Kumho, Dongbu và ILSUNG đã cùng ký tên gửi thư kiến nghị chung tới KEXIM (nhà tài trợ vốn), Bộ Xây dựng, Ban Quản lý dự án Đường sắt cũng như Văn phòng đại diện chính thức của KEXIM tại Việt Nam. Trong thư, các nhà thầu này tiếp tục bày tỏ lo ngại về tiêu chí tài chính trong hồ sơ mời thầu (E-HSMT), cụ thể là yêu cầu “lợi nhuận sau thuế dương trong 3 năm gần nhất” (Profit after Tax >0).

Trong thư kiến nghị chung, ba nhà thầu Hàn Quốc đề xuất hai nội dung chính, gồm: Thứ nhất, bãi bỏ điều kiện lợi nhuận sau thuế dương trong HSMT. Theo các nhà thầu, đây là yêu cầu “thiếu cơ sở khách quan, hợp lý”. Đồng thời, nếu áp dụng điều kiện này, chỉ còn duy nhất 1 nhà thầu đáp ứng, dễ bị hiểu là điều kiện mang tính ưu ái, đối nghịch với mục tiêu đấu thầu công bằng.

Thứ hai, tạm dừng tiến trình và gia hạn thời điểm đóng thầu. Các nhà thầu kiến nghị Bộ Xây dựng và KEXIM “cần dành thời gian đầy đủ” để xem xét, thống nhất và thông báo rõ kết quả điều chỉnh điều kiện trong HSMT. Mặt khác, đề nghị gia hạn tối thiểu 03 tuần để các nhà thầu có thời gian chuẩn bị, bởi kỳ nghỉ Chuseok của Hàn Quốc kéo dài 10 ngày (tới 12/10) trong khi dự kiến 13/10 đóng thầu.

Cần nhớ, đây không phải lần đầu tiên các nhà thầu quốc tế kiến nghị điều chỉnh tiêu chí trong HSMT. Ngày 29/8, tức chỉ 01 ngày sau thời điểm công bố mời thầu, đã có 3/4 nhà thầu gửi công văn đề xuất bãi bỏ điều kiện về lợi nhuận nói trên. Ngày 15/9, tại Hội nghị tiền đấu thầu, các nhà thầu trực tiếp nêu vấn đề và đề nghị trả lời chính thức. Tới ngày 22/9, 3 nhà thầu tiếp tục gửi công văn lần 2. Đồng nghĩa, chỉ trong 1 tháng, các nhà thầu đã gửi 6 công văn riêng lẻ và 1 thư kiến nghị chung để “đề nghị điều chỉnh theo hướng hợp lý và công bằng”.

Dù đã nhận được hàng loạt kiến nghị từ các nhà thầu Hàn Quốc, nhưng Ban Quản lý dự án Đường sắt vẫn giữ nguyên quan điểm, kiên quyết bảo lưu tiêu chí tài chính gây tranh cãi mà không có bất kỳ điều chỉnh nào. Quyết định này chủ yếu dựa trên ý kiến của đơn vị tư vấn lập HSMT, với lập luận coi đây là “tiêu chí quan trọng” để đánh giá năng lực thực hiện, nhằm lựa chọn nhà thầu có đủ năng lực tài chính mà không ảnh hưởng tiến độ gói thầu.

Tiêu chí tài chính gây nguy cơ đấu thầu lại

Các nhà thầu Hàn Quốc cho rằng yêu cầu về lợi nhuận dương là không thống nhất với quy định pháp lý làm cơ sở của gói thầu, bao gồm: Hợp đồng vay song phương ngày 10/3/2023 giữa Việt Nam – Hàn Quốc và Phụ lục đính kèm, cũng như pháp luật đấu thầu Việt Nam (Nghị định số 214/NĐ-CP và Thông tư số 79/2025/TT-BTC) vốn chỉ yêu cầu BCTC đã kiểm toán và Giá trị tài sản ròng (Net Worth) >0, không yêu cầu lợi nhuận sau thuế dương.

Ngoài ra, cũng theo 3 nhà thầu Hàn Quốc, lợi nhuận sau thuế có thể biến động mạnh do nhiều yếu tố phi tiền tệ, dễ làm sai lệch bức tranh thực về sức khỏe tài chính, có thể dẫn tới việc loại bỏ không công bằng các nhà thầu có năng lực. Thay vào đó, Giá trị tài sản ròng phản ánh sát khả năng thanh toán dài hạn và rủi ro mất khả năng chi trả của doanh nghiệp, được coi như điều kiện cơ bản theo chuẩn mực của các tổ chức tài chính quốc tế như Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), Ngân hàng Thế giới (WB)…

Thêm nữa, các nhà thầu Hàn Quốc chỉ ra rằng, yêu cầu lợi nhuận dương thể hiện sự thiếu nhất quán trong tiêu chí đánh giá. Tại dự án cao tốc Mỹ An – Cao Lãnh (cũng là dự án ECDF do Bộ Xây dựng làm chủ đầu tư), Kumho và Dongbu đều vượt qua đánh giá kỹ thuật và Dongbu được chọn. Nếu vì tiêu chí tài chính mà loại 2 nhà thầu đã được kiểm chứng (Kumho và Dongbu) ở dự án quy mô lớn (Mỹ An – Hòa Lãnh) khỏi một gói thầu nhỏ hơn (Hòa Duyệt – Thanh Luyện) thì sẽ đe dọa làm trái nguyên tắc đánh giá khách quan – hợp lý.

Đặc biệt, các nhà thầu Hàn Quốc nhấn mạnh việc duy trì điều kiện tài chính như hiện tại sẽ khiến 3/4 liên danh không thể tham dự, chỉ còn 01 nhà thầu “đơn thương độc mã” dự thầu. Như vậy, có thể dẫn đến tình trạng “thiếu cạnh tranh” (Lack of Competition) theo Mục 2.29 của Hướng dẫn EDCF, nguy cơ phải gia hạn phê duyệt hoặc tổ chức đấu thầu lại.

Với hàng loạt lập luận ở trên, các nhà thầu Hàn Quốc cho rằng quyết định giữ nguyên tiêu chí lợi nhuận dương trong hồ sơ mời thầu của chủ đầu tư đã không xem xét đầy đủ kiến nghị từ phía nhà thầu cũng như các quy định pháp lý liên quan. Hậu quả không chỉ dừng lại ở việc các nhà thầu có năng lực thực sự sẽ buộc phải rút lui mà không có cơ hội cạnh tranh. Xa hơn, có thể gây tổn thất lớn về kinh tế và thời gian, làm suy giảm tính cạnh tranh và công bằng của gói thầu. Từ đó, làm dấy lên lo ngại về tính linh hoạt của các cơ quan quản lý trong việc giám sát, thẩm định và phê duyệt thực hiện các dự án ODA.

Tuấn Nguyễn