Gỏi lá Kon Tum - văn hóa ẩm thực đặc sắc của người Ba Na

Nhắc đến ẩm thực đại ngàn Tây Nguyên, du khách thường nghĩ ngay đến các món ăn cơm lam, gà nướng, heo rẫy, bò một nắng…, hay cá lăng, cá sông Sêrêpôk, cá suối nướng trong ống lồ ô…

Tuy nhiên, không ít du khách đặt chân tới Kon Tum chưa được thưởng thức món gỏi lá độc đáo nơi đây. Người Ba Na bảo rằng, gỏi lá là món ẩm thực “hội tụ cả núi rừng Tây Nguyên”. Kon Tum bước vào mùa thu hoạch cà phê thì cũng là lúc thời tiết bắt đầu se lạnh, còn gì tuyệt vời hơn khi được ngồi quây quần bên nhau  thưởng thức món gỏi lá, chia sẻ tâm tình.

Chẳng ai biết món gỏi lá Kon Tum có từ bao giờ. Chỉ nghe mọi người nói với nhau rằng, khi người Kinh đặt chân khám phá mảnh đất này,  đồng bào Ba Na bản địa đã tiếp đãi các thượng khách món ăn với hàng chục loại lá rừng. Vậy bên trong món gỏi lá Kon Tum có gì đặc biệt khiến bao người mê mẩn?   

Có lẽ, sự cuốn hút đầu tiên nằm ở chính các loại lá rừng mà bạn “đếm không xuể”. Nào là lá trâm, ngành ngạnh đỏ, mật gấu, lá bứa, từ đại bi ... hay các loại lá dễ tìm hơn như chùm ruột, ngũ gia bì, lá sung, lá ổi, lá xoài, đinh lăng, càng cua, tía tô, lá mơ, lá cải... Tất cả được xếp chung trên chiếc mẹt một cách khéo léo, đẹp mắt.

Và tất nhiên, thịt heo mọi, tôm là nguyên liệu “cốt” không thể thiếu để ghém cùng hơn 30 loại lá rừng. Sẽ chẳng thể ra được món gỏi lá làm say lòng bất kỳ ai một lần được thưởng thức nếu thiếu món nước chấm bí truyền của người Ba Na. Nước chấm được đặc chế từ hèm rượu, mới nhìn qua như cháo đặc có màu vàng nghệ. Cách làm nước chấm thật kỳ công như khi đi thu hái lá rừng. Trước tiên phải lên men gạo nếp, khi gạo dậy mùi thơm dậy thì đem ủ với tôm khô, thịt ba chỉ, sau đó xay nhuyễn. Thái hành khô phi đến khi vàng giòn thì cho hỗn hợp trên vào, thêm mẻ, sa tế, gia vị và đảo đều tay, đun lửa liu riu rồi nêm nếm cho vừa ăn. Khi mùi ngầy ngậy của rượu và hành phi, có chút hương nồng tỏa ra là nước chấm đã thành phẩm. 

Cách thưởng thức gỏi lá rất thú vị. Đầu tiên, người ăn chọn vài chiếc lá xếp chồng lên nhau. Tiếp đến, đặt lát thịt luộc, bì lợn, tôm rồi chan nước chấm. Mỗi miếng cuốn thêm trái ớt xanh hoặc tiêu xanh. Tất cả sau đó mới đưa vào miệng thưởng thức. Mỗi chiếc lá lại chứa vị cay, thơm, chua, ngọt, đắng… riêng, tùy theo khẩu vị thực khách sẽ lựa chọn và thưởng thức những loại lá ưa thích. 

Giờ đây, sự giao lưu văn hóa, kết nối vùng miền thuận lợi nhờ sự phát triển về kinh tế, du khách đến Kon Tum có thể tìm đến một số nhà hàng trên đường Trần Cao Vân (TP Kon Tum) để thưởng thức món ẩm thực độc đáo của bà con dân tộc Ba Na, cảm nhận nét văn hóa sử thi huyền thoại của vùng đất Tây Nguyên đầy nắng gió. 

Hàn Hưng