Gỡ "điểm nghẽn" giải ngân, đưa khoa học công nghệ thành động lực tăng trưởng

Chiều 29/6, Bộ KH-CN đã tổ chức Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm 2026 và triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm.

Theo báo cáo của Bộ KH-CN, trong 6 tháng đầu năm, Bộ KH-CN đã ban hành và tổ chức triển khai 20 chương trình hành động thực hiện các nghị quyết, kết luận của Trung ương.

Riêng đối với Nghị quyết 57, đến nay, Bộ KH-CN đã hoàn thành 53/94 nhiệm vụ, 39 nhiệm vụ còn lại đang được triển khai đúng tiến độ. Đối với các nhiệm vụ của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao, Bộ đã hoàn thành 131/321 nhiệm vụ, 190 nhiệm vụ đang triển khai trong hạn.

Về công tác hoàn thiện thể chế, Bộ đã trình Bộ Chính trị hai đề án lớn về phát triển kinh tế không gian cận biên đến năm 2030 và khai thác không gian vũ trụ quốc gia.

Bên cạnh đó, Bộ cũng đã tham mưu để ban hành Kết luận 51-KL/TW của Trung ương về đẩy mạnh sở hữu trí tuệ (SHTT), phục vụ phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH).

Riêng đối với công nghệ chiến lược, một số văn bản quan trọng đã được Thủ tướng Chính phủ ký ban hành là: Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg về danh mục công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược; Quyết định 808/2026/QĐ-TTg về giao nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược; Quyết định 1091 về hình thành doanh nghiệp (DN) công nghệ chiến lược quy mô lớn.

Về hợp tác quốc tế (HTQT), Bộ KH-CN đã thực hiện ký kết 14 văn kiện mới với 8 đối tác: Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Sri Lanka, Singapore, Philippines và Thái Lan.

Báo cáo của Bộ cũng cho thấy các cơ chế, chính sách về nghiên cứu cơ bản, liêm chính khoa học, phát triển nhân lực nghiên cứu chất lượng cao và công nghệ chiến lược, được Bộ KH-CN hoàn thiện. Trong giai đoạn này, Việt Nam có 12.842 công bố quốc tế, tăng 8,4% so với cùng kỳ năm 2025.

Hoạt động nghiên cứu khoa học công nghệ tại các địa phương cũng chuyển biến tích cực theo hướng chủ động đặt hàng, số hóa quy trình quản lý và đẩy mạnh thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Các thiết chế hỗ trợ đổi mới sáng tạo tiếp tục được thúc đẩy, trong đó tập trung phát triển trung tâm đổi mới sáng tạo tại địa phương, hoàn thiện các cơ chế để đưa Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia vào hoạt động và nâng cấp Sàn giao dịch khoa học công nghệ quốc gia.

Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu của Việt Nam xếp thứ 44/139 quốc gia, nền kinh tế. Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo xếp thứ 50 toàn cầu, tăng 5 bậc, đạt vị trí cao nhất từ trước đến nay; TP HCM lần đầu tiên lọt nhóm 100 hệ sinh thái khởi nghiệp hàng đầu thế giới.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, đây là thời điểm cần chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế sang hành động thực chất, đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Từ nay đến cuối năm 2026 và trong những năm tiếp theo, trọng tâm sẽ là đưa các cơ chế, chính sách vào cuộc sống. Tuy nhiên, quá trình triển khai đang đối mặt với hai điểm nghẽn lớn cần sớm tháo gỡ.

Điểm nghẽn thứ nhất là công tác giải ngân. Bộ trưởng Quân yêu cầu các đơn vị tập trung xử lý khó khăn, đẩy nhanh tiến độ thực hiện các chương trình, nhiệm vụ và gắn trách nhiệm trực tiếp của người đứng đầu với kết quả giải ngân. Theo ông, nếu nguồn lực không được đưa vào thực tiễn kịp thời thì các chính sách dù tốt cũng khó phát huy hiệu quả.

Điểm nghẽn thứ hai là sự quyết liệt trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tham mưu của các Sở Khoa học và Công nghệ đối với UBND các tỉnh, thành phố. Ông đề nghị lãnh đạo các địa phương chủ động hơn trong đề xuất giải pháp, kịp thời phản ánh những khó khăn, vướng mắc để Bộ cùng phối hợp tháo gỡ.

Đối với lĩnh vực khoa học và công nghệ, ông nhấn mạnh yêu cầu gắn hoạt động nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn và sự tham gia của doanh nghiệp. Các địa phương cần chủ động xác định những bài toán phát triển cụ thể của mình, từ nông nghiệp, công nghiệp đến dịch vụ công, để đặt hàng nghiên cứu và tìm kiếm giải pháp công nghệ phù hợp.

“Các bài toán phải xuất phát từ thực tiễn phát triển của địa phương và có sự tham gia của doanh nghiệp ngay từ đầu”, Bộ trưởng Quân nhấn mạnh. Trường hợp còn lúng túng trong xác định nhiệm vụ hoặc thiếu nguồn lực triển khai, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ phối hợp xây dựng danh mục các bài toán trọng tâm và đồng hành cùng địa phương trong quá trình thực hiện.

Về lĩnh vực đổi mới sáng tạo, thời gian tới, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ có một số dự án hỗ trợ đổi mới sáng tạo, đưa công nghệ vào nâng cao năng suất và chất lượng của các doanh nghiệp. Với chuyển đổi số, Bộ trưởng muốn các địa phương nghiên cứu kỹ quy định mới, đối chiếu với hoạt động của mình, từ khâu lập dự toán, cho đến giải ngân mua sắm trang thiết bị, nền tảng số.

Minh Anh