Giới hạn thời gian sở hữu chung cư, chuyên gia bàn giải pháp xử lý

Theo GS. Đặng Hùng Võ, người dân mua nhà chung cư hiện nay đang phải chịu mức giá cao do họ vẫn nghĩ sở hữu chung cư là vĩnh viễn, nhưng thực tế nhà chung cư chỉ có thời hạn sử dụng nhất định, khoảng 50 năm.

Đa số các khách hàng đều nghĩ rằng, sở hữu nhà chung cư là vĩnh viễn, hết đời bố mẹ sẽ để lại cho con, rồi cháu sinh sống. Tuy nhiên, nhà chung cư chỉ có niên hạn sử dụng trong một thời gian nhất định khoảng 50 – 70 năm. Khái niệm sở hữu vĩnh viễn là sở hữu vĩnh viễn về khu đất xây dựng chung cư.

Còn nhà chung cư, đến hết thời hạn sử dụng, chủ sở hữu sẽ phải tự đập đi, cải tạo và xây mới hoặc giao lại cho cơ quan chức năng. Chính vì thế, nếu hết niên hạn sử dụng, câu chuyện về xây mới chung cư sẽ là một bài toán khó đối với các chủ sở hữu.

Việc quy định thời hạn sử dụng chung cư đã được ghi rõ trong Luật nhà ở 2014. Tuy nhiên, đa phần người mua nhà đều không để ý đến điều này.

Chính vì vậy, khi đặt câu hỏi liên quan đến việc sẽ xử lý nhà chung cư như thế nào khi hết thời hạn, hầu hết mọi người đều tỏ ra khá lo lắng và cũng không biết mình sẽ ở đâu khi công trình xây dựng bị xuống cấp.

Theo GS. Đặng Hùng Võ, việc xử lý các chung cư khi hết niên hạn sử dụng là vấn đề cực kỳ khó.

Trước kia, Bộ Xây dựng và các chuyên gia đã tính đến vấn đề này và đưa ra đề xuất là cần phải chuyển sử dụng đất chung cư có thời hạn. Thời hạn này bằng thời hạn nhà chung cư. Chủ đầu tư bán nhà cho người mua cũng theo thời hạn đó, hết hạn người dân phải chuyển đi nơi khác ở.

Thực hiện điều này, thì lợi ích đầu tiên là việc cải tạo chung cư sẽ được giải quyết rất đơn giản. Hết hạn thì người dân sẽ chuyển đi nơi khác. Thứ hai là giá chung cư rất rẻ. Vì khi có thời hạn, người ta sẽ không bán tiền sử dụng đất theo chung cư mà theo giá trị xây dựng. Thứ ba là nhà chung cư sẽ về đúng với khái niệm nhà chung cư. Ở nước ngoài, đa số nhà chung cư được xây chỉ là để cho thuê. Nếu ai muốn sở hữu vĩnh viễn thì nên mua nhà đất.

"Tuy nhiên, khi thông qua luật nhà ở 2014, nhiều người phản đối việc chung cư có thời hạn, nên vấn đề giải quyết như thế nào khi chung cư hết hạn sẽ hết sức nan giải" -  ông Võ cho biết. Thực tế, các khu nhà tập thể hay chung cư cũ đang được cải tạo theo hướng nâng số tầng lên để nhà đầu tư có lợi nhuận vào làm.

Nhưng đấy là đối với những khu nhà chỉ có 4 - 5 tầng và ở vị trí "đất vàng". Còn những khu nhà tập thể cũ ở xa trung tâm, việc cải tạo cũng đã rất khó khăn. Vì thế, đối với những tòa nhà 40 - 50 tầng như hiện nay thì khó có nhà đầu tư nào dám bỏ tiền vào cải tạo.

Ngoài ra, người dân mua nhà chung cư hiện nay đang phải chịu giá nhà khá cao vì phải tính chi phí mua đất vĩnh viễn, trong khi đó, nếu chỉ sở hữu đất và tài sản gắn liền trên đất có thời hạn, thì giá nhà cũng sẽ giảm.

Ông Lê Hoàng Châu, chủ tịch Hiệp hội bất động sản TP.HCM cho rằng, việc chung cư hết niên hạn là bài toán của tương lai, khi đó sẽ có những chính sách mới để xử lý.

Cụ thể, theo ông Châu khi chung cư hết niên hạn sử dụng có rất nhiều cách để xử lý. Thí dụ một chung cư có 100 hộ dân trên diện tích đất là 1.000 m2. Khi hết hạn, tập thể cư dân sẽ là chủ sở hữu, cư dân có tiền xây dựng có quyền xây theo ý mình và theo quy hoạch.

Nhưng nhiều trường hợp người dân không có tiền, thì sẽ giống như chung cư hiện nay, khi hết niên hạn, xuống cấp nghiêm trọng thì phải xây dựng lại. Giải pháp là Nhà nước kêu gọi chủ đầu tư mới đứng ra làm.

Khi đó, chung cư có 1.000m2 đất, trước kia 100 hộ, mỗi hộ sẽ có 10m2 đất. Nhưng giờ chủ đầu tư mới vào làm sẽ xây 300 căn hộ để có lợi nhuận. Lúc này 1.000 m2 đất thì mỗi hộ sẽ chỉ còn 3,3m2 đất. Nghĩa là các hộ dân cũ sẽ phải chia sẻ lợi ích cho nhà đầu tư và cư dân mới, đôi bên cùng có lợi, các cư dân cũ vẫn có nhà ở mà không phải mất tiền.

Đối với những chung cư cao tầng, như Keangnam chẳng hạn, đây là chung cư mới, 70 năm sau mới phải đối mặt chuyện này, khi hết hạn phải có chính sách khác.

Theo ông Lê Hoàng Châu, tại TP.HCM, có trường hợp chung cư cũ đến hết hạn sử dụng, phải xây dựng chung cư mới. Nhưng chung cư này lại nằm trong khu vực quy hoạch không được xây cao hơn chung cư cũ. Nhưng nếu không được xây dựng cao hơn thì cũng không thể tổ chức tái định cư cho cư dân. Và cũng có chung cư khi hết niên hạn sử dụng bị phá đi để làm vườn hoa. Khi xảy ra tình trạng này thì chính quyền phải đứng ra để giải quyết cho cư dân.

"Hoặc như ở Mỹ là sở hữu tư nhân hoàn toàn, có tòa chung cư khi hết hạn sử dụng thì chủ sở hữu đã phải đập đi và xây lại 2 toà thấp hơn, diện tích công cộng nhiều hơn. Và điều này chủ đầu tư phải chịu hoàn toàn. Câu chuyện Keangnam cũng có thể phải giải quyết theo hướng như thế" - ông Châu cho hay.

Minh Thảo (t/h)