Giáo viên bị đuổi việc trái luật mỏi mòn chờ thi hành án sau gần 2 năm thắng kiện

Nỗi oan bị đuổi việc trái luật

Theo hồ sơ PV có được, ngày 26/4/2021, Trường Cao đẳng Công nghiệp Dệt - May Nam Định (trực thuộc Tập đoàn Dệt - May Việt Nam) đã bất ngờ tiến hành đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động với nhiều cán bộ, giáo viên như bà Nguyễn Thị Vân Hồng, bà Đoàn Thị Hà, bà Trần Thị Thanh Hồng, bà Đặng Thị Huệ, bà Trịnh Thị Thu Dung… Lý do chính được nhà trường đưa ra là do khó khăn về tuyển sinh, mất cân đối thu chi và tình trạng nhân lực dôi dư không thể bố trí việc làm, dẫn đến việc phải "giãn biên chế tới mức tối đa".

Không có cảnh báo trước, không buổi họp hội đồng, không thông báo tinh giản, không một cơ hội giải trình. Nhiều người trong số họ là lao động nữ lớn tuổi, gần về hưu, hoàn toàn không còn khả năng tìm việc mới.

Về việc này, nhà trường khẳng định việc chấm dứt hợp đồng là đúng luật, đã thực hiện thông báo và chi trả trợ cấp thôi việc. Tuy nhiên, điểm mấu chốt gây tranh cãi chính là việc nhà trường từ chối chi trả trợ cấp mất việc theo chính sách tinh giản biên chế (Nghị định 108/2014/NĐ-CP và các văn bản liên quan). Phía nhà trường lập luận rằng họ không thuộc đối tượng áp dụng của Nghị định này, đồng thời không có nguồn kinh phí để thực hiện chính sách tinh giản biên chế.

Không chấp nhận các lập luận từ phía nhà trường, nhóm giáo viên đã đồng loạt khởi kiện ra tòa án. Sau gần 3 năm theo đuổi kiện tụng, nhiều bản án sơ thẩm và phúc thẩm lần lượt được tuyên trong các năm 2023–2024, với nội dung thống nhất: "Trường Cao đẳng Công nghiệp Dệt – May Nam Định đã đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật, vi phạm quy trình tinh giản biên chế, và do đó phải bồi thường đầy đủ các khoản gồm tiền lương còn nợ, trợ cấp mất việc và tổn thất tinh thần cho người lao động".

Cụ thể, các bản án sơ thẩm số 02/2023/LĐ-ST, 03/2023/LĐ-ST, 04/2023/LĐ-ST, 05/2023/LĐ-ST, 07/2023/LĐ-ST và 08/2023/LĐ-ST, cùng tuyên ngày 30/9/2023; và các bản án phúc thẩm số 05/2024/LĐ-PT, 06/2024/LĐ-PT, 07/2024/LĐ-PT tuyên ngày 17/4/2024, đều khẳng định trách nhiệm pháp lý của nhà trường trong việc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, không thực hiện đúng quy định về tinh giản biên chế, nợ lương, không chi trả các khoản trợ cấp theo quy định.

TAND TP Nam Định (cũ) và TAND tỉnh Nam Định (cũ) đều xác định rõ bản đây là hành vi sa thải trái pháp luật, xâm phạm quyền lợi hợp pháp của người lao động, buộc trường phải thực hiện nghĩa vụ tài chính tương ứng và khôi phục phần nào công bằng cho các cá nhân bị ảnh hưởng. Theo đó, TAND TP Nam Định cũ (cấp sơ thẩm) và TAND tỉnh Nam Định cũ (cấp phúc thẩm) đã chấp nhận một phần hoặc toàn bộ yêu cầu về tiền lương chưa thanh toán và các khoản trợ cấp thôi việc theo quy định của Bộ luật Lao động và Luật Viên chức.

Vắng bóng chủ quản, bế tắc trong thi hành án

Với phán quyết rõ ràng như vậy, những tưởng các giáo viên sẽ được trả lại phần nào công bằng và quyền lợi. Thế nhưng, đến tháng 7/2025 – tức hơn 20 tháng sau khi bản án có hiệu lực, trường vẫn chưa thi hành bất kỳ nghĩa vụ nào. Trong đơn kêu cứu gửi Tập đoàn Dệt May Việt Nam và các cơ quan báo chí truyền thông, nhóm giáo viên nêu rõ: Trường không hề chủ động khắc phục hậu quả, ngược lại còn dùng nhiều biện pháp né tránh, thậm chí có dấu hiệu chuyển dịch tài sản, hợp đồng thuê ngoài để làm khó việc thi hành án.

Trong khi đó, văn bản từ Chi cục Thi hành án dân sự thành phố Nam Định (cũ) số 38/CCTHADS ngày 21/01/2025 lại chỉ ra rằng: Không có căn cứ để xử lý thi hành án nếu Tập đoàn đã có văn bản khẳng định không hỗ trợ kinh phí thi hành án; Chỉ được thi hành án sau khi để lại số tiền tối thiểu (khoảng 1,1 tỷ đồng) cho hoạt động thường xuyên và chi trả lương cho cán bộ, giáo viên đang làm việc. Số tiền vượt quá mức này mới được dùng để thi hành án theo Điều 79 Luật Thi hành án dân sự; Có thể xử lý thi hành án theo Điều 76 Luật Thi hành án dân sự nếu nhà trường không tự nguyện thanh toán nhưng không hiểu vì lý do gì, việc khấu trừ đã không được thực hiện.

Giáo viên bị đơn phương chấm dứt hợp đồng sai luật rơi vào tình trạng không lương, không trợ cấp thất nghiệp, không được chốt sổ bảo hiểm xã hội. Theo thống kê, mỗi người bị nợ và bồi thường từ 200–300 triệu đồng, song sau gần hai năm kể từ khi có phán quyết, họ vẫn chưa nhận được bất kỳ khoản nào. Trong khi đó, nhà trường tiếp tục viện dẫn “khó khăn tài chính” để trì hoãn nghĩa vụ thi hành án.

Ở chiều ngược lại, trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Khắc Tuất - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghiệp Dệt – May Nam Định cho biết, kể từ năm 2020, trường rơi vào tình trạng "vô chủ" khi không còn cơ quan chủ quản thực sự. Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex), sau khi cổ phần hóa, không thể tiếp tục làm chủ quản một đơn vị công lập; tỉnh Nam Định (cũ) từ chối tiếp nhận, khiến nhà trường không còn chỗ dựa để được hưởng ngân sách đào tạo như trước đây.

Ông Nguyễn Khắc Tuất hiện đang là hiệu trưởng "lâu năm" nhất trong số các trường nghề, không phải vì được tín nhiệm đặc biệt, mà bởi không có ai thay thế. "Trên" không cử người xuống, còn "dưới” thì không ai muốn nhận vị trí đứng đầu trong một tập thể đang lao dốc và thiếu cơ chế rõ ràng.

Trong một diễn biến khác, trao đổi với phóng viên qua điện thoại, ông Cao Hữu Hiếu - Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Dệt May Việt Nam cho biết: "Về việc Trường Cao đẳng Dệt - May Nam Định nợ lương, chế độ đối với các giáo viên là đúng. Tuy nhiên Tập đoàn Dệt May Việt Nam chỉ được Chính phủ giao tạm thời quản lý trường và gặp vướng mắc về cơ chế khi hỗ trợ. Để giải quyết tình hình, Tập đoàn Dệt May Việt Nam đề nghị Chính phủ sớm có cơ chế quản lý chính thức đối với trường này".

Vụ việc cho thấy những bất cập trong quản lý hệ thống các đơn vị sự nghiệp công lập thời hậu cổ phần hóa. Khi cơ chế tài chính tự chủ được áp dụng nhưng lại chưa có những hướng dẫn cụ thể khiến người lao động dễ trở thành nạn nhân của sự lỏng lẻo trách nhiệm cả từ phía đơn vị sử dụng lao động. Không thể xem là công bằng nếu người lao động thắng kiện, nhưng vẫn trắng tay. Câu hỏi đặt ra “Ai sẽ chịu trách nhiệm cho những thiệt hại mà người lao động đang gánh chịu?” vẫn tiếp tục bị bỏ ngỏ.

Mạnh Nghiệp