Giám đốc Sở Du lịch Ninh Bình: Phụng dưỡng thiên nhiên!

Sau sáp nhập địa phương, du lịch Ninh Bình có thêm không gian phát triển mới. Phóng viên Tạp chí Thương hiệu và Pháp luật đã có cuộc trao đổi với ĐBQH Bùi Văn Mạnh, Giám đốc Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình về vấn đề này.

Ninh Bình được nhắc đến như một “hiện tượng” của du lịch văn hoá - di sản của Việt Nam. Theo ông, đâu là giá trị tạo nên sức hút với Ninh Bình?

Ông Bùi Văn Mạnh: Theo tôi, sức hút khác biệt của du lịch Ninh Bình đến từ sự kết hợp hài hòa giữa thiên nhiên, di sản, văn hóa và lịch sử. Đây là vùng đất hiếm có, vừa sở hữu cảnh quan non nước đặc sắc, vừa có chiều sâu văn hóa của Cố đô Hoa Lư, cùng hệ thống di sản, di tích và sinh thái rất phong phú.

Ninh Bình hôm nay hội tụ rất đa dạng các giá trị: di sản thế giới Tràng An, Cố đô Hoa Lư, Tam Cốc - Bích Động, Bái Đính, Tam Chúc, Phủ Dầy, Phát Diệm, Bùi Chu, Phú Nhai; cùng các không gian sinh thái như Cúc Phương, Vân Long, Xuân Thủy và không gian du lịch biển. Đây là sự kết hợp hiếm có giữa di sản, sinh thái, văn hóa, tâm linh, làng nghề, cộng đồng và biển.

Chính không gian phát triển mới đó giúp Ninh Bình không chỉ là điểm đến tham quan cảnh quan, mà trở thành một hành trình trải nghiệm: từ tìm về cội nguồn lịch sử, khám phá di sản thiên nhiên, thực hành tín ngưỡng, thưởng thức văn hóa bản địa đến nghỉ dưỡng sinh thái và du lịch biển.

Vì vậy, giá trị cốt lõi tạo nên sức hút của Ninh Bình là sự hòa quyện giữa thiên nhiên - di sản - văn hóa - con người, được đặt trong một không gian phát triển mới, có chiều sâu hơn, đa dạng hơn và có khả năng cạnh tranh mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.

Trong bối cảnh hợp nhất ba tỉnh Ninh Bình, Hà Nam và Nam Định, ông nhìn nhận thế nào về cơ hội lẫn thách thức với du lịch của tỉnh sau hợp nhất? 

Ông Bùi Văn Mạnh: Sau hợp nhất, Ninh Bình có thêm không gian phát triển rất rộng, hội tụ nguồn lực văn hóa, di sản, sinh thái, tâm linh và biển của ba vùng đất giàu truyền thống. Với hơn 5.000 di tích, 10 di tích quốc gia đặc biệt, 2 di sản UNESCO và nhiều di sản văn hóa phi vật thể, đây là cơ hội lớn để Ninh Bình định vị mạnh mẽ hơn trên bản đồ du lịch trong nước và quốc tế, hướng tới xây dựng hình ảnh một đô thị di sản, trung tâm du lịch – công nghiệp văn hóa có sức cạnh tranh cao.

Tuy nhiên, cơ hội lớn cũng đi kèm những thách thức không nhỏ. Đó là yêu cầu phải kết nối hạ tầng đồng bộ hơn giữa các khu, điểm du lịch; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; làm mới sản phẩm du lịch để tăng thời gian lưu trú, mức chi tiêu của du khách; đồng thời giữ gìn bản sắc và thương hiệu riêng của các địa danh đã nổi tiếng như Tràng An, Bái Đính, Tam Chúc, Phủ Dầy, Thịnh Long…

Trong thời gian tới, ngành du lịch sẽ tập trung tham mưu tỉnh triển khai các giải pháp đồng bộ: phát triển sản phẩm du lịch liên vùng, đẩy mạnh liên kết giữa di sản – sinh thái – tâm linh – văn hóa – biển; tăng cường xúc tiến quảng bá, chuyển đổi số trong truyền thông điểm đến; phối hợp đào tạo nhân lực du lịch chất lượng cao; đồng thời thu hút doanh nghiệp đầu tư vào các sản phẩm dịch vụ có chiều sâu và giá trị gia tăng cao.

Quan điểm của chúng tôi là phát triển “Ninh Bình mới” nhưng không làm mờ đi các thương hiệu địa danh đã có. Ngược lại, phải kết nối các giá trị ấy thành một chỉnh thể thống nhất, để du khách đến Ninh Bình không chỉ tham quan một điểm đến, mà được trải nghiệm một hành trình di sản đặc sắc, hấp dẫn và bền vững.

Một trong những thước đo quan trọng của du lịch bền vững là người dân địa phương được hưởng lợi thực sự, vậy điều này ở Ninh Bình hiện đã đạt được đến đâu? Làm sao để người dân không chỉ “phục vụ du lịch” mà trở thành chủ thể sáng tạo giá trị du lịch, thưa ông?

Ông Bùi Văn Mạnh: Chúng tôi luôn xác định người dân không chỉ là lực lượng tham gia làm du lịch, mà phải là chủ thể được hưởng lợi và cùng sáng tạo giá trị du lịch. Thực tế tại các khu, điểm du lịch như Tràng An, Tam Cốc – Bích Động cho thấy du lịch đã góp phần chuyển dịch sinh kế của người dân từ nông nghiệp sang dịch vụ, tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cộng đồng.

Điều quan trọng hơn là người dân ngày càng tham gia sâu hơn vào quá trình bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị di sản. Khi người dân có sinh kế từ di sản, họ sẽ có trách nhiệm hơn trong việc gìn giữ cảnh quan, văn hóa, nếp sống và hình ảnh điểm đến.

Trong thời gian tới, ngành du lịch sẽ tiếp tục tham mưu phát triển các mô hình du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, làng nghề, sản phẩm OCOP và các không gian trải nghiệm văn hóa bản địa; đào tạo kỹ năng, hỗ trợ người dân nâng cao chất lượng dịch vụ, xây dựng câu chuyện sản phẩm, quảng bá và tham gia hiệu quả hơn vào chuỗi giá trị du lịch.

Mục tiêu cuối cùng là để người dân không chỉ “phục vụ du lịch”, mà có thể tự hào, làm giàu và sáng tạo trên chính quê hương mình. Theo tôi, đó mới là nền tảng bền vững nhất của du lịch Ninh Bình.

Nhiều “bài toán” phải giải

Ninh Bình có nhiều thành tựu trong việc phát triển du lịch từ di sản, văn hoá, tâm linh…, nhưng nếu thẳng thắn nhìn nhận, thì đâu là những điểm mà ông cho là còn hạn chế của du lịch tỉnh nhà, thưa ông?

Ông Bùi Văn Mạnh: Thẳng thắn nhìn nhận, bên cạnh những kết quả rất đáng tự hào, du lịch Ninh Bình vẫn còn một số hạn chế cần tập trung khắc phục để phát triển bền vững và xứng tầm hơn.

Trước hết, hạ tầng kết nối giữa các khu, điểm du lịch chưa thật sự đồng bộ; giao thông công cộng, bãi đỗ xe, dịch vụ hỗ trợ du khách ở một số nơi còn hạn chế. Sản phẩm du lịch tuy phong phú về tài nguyên nhưng vẫn thiếu chiều sâu trải nghiệm, thiếu sản phẩm ban đêm, sản phẩm giải trí, mua sắm, nghỉ dưỡng chất lượng cao; vì vậy thời gian lưu trú và mức chi tiêu của du khách chưa tương xứng với tiềm năng.

Bên cạnh đó, chất lượng nguồn nhân lực du lịch chưa đồng đều, nhất là về ngoại ngữ, kỹ năng phục vụ chuyên nghiệp và năng lực quản trị điểm đến. Việc chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong quảng bá, quản lý và phục vụ khách du lịch cũng còn chậm so với yêu cầu phát triển hiện nay.

Một vấn đề nữa là áp lực quản lý điểm đến ngày càng lớn. Khi lượng khách tăng nhanh, nếu không kiểm soát tốt sẽ phát sinh nguy cơ quá tải, ảnh hưởng đến môi trường, cảnh quan, chất lượng dịch vụ và tính bền vững của di sản.

Chúng tôi coi những hạn chế này là “đề bài” quan trọng để ngành du lịch tiếp tục đổi mới. Ninh Bình không thể chỉ dựa vào tài nguyên sẵn có, mà phải nâng cấp sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ, đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và bảo vệ không gian di sản. Đây là hướng đi chính để du lịch Ninh Bình phát triển bền vững, chuyên nghiệp và có sức cạnh tranh cao hơn trong thời gian tới.

Nghị quyết mới nhất của tỉnh về phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa đã xác định rõ quan điểm “phụng dưỡng thiên nhiên”. Xin ông chia sẻ cụ thể hơn về điều này và theo ông, làm thế nào để phát triển kinh tế, du lịch từ di sản mà không đánh đổi di sản?

Ông Bùi Văn Mạnh: Nghị quyết số 07-NQ/TU của Tỉnh ủy đã xác định rất rõ định hướng phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch theo hướng xanh, bền vững, dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo; đồng thời phát huy giá trị di sản thiên nhiên, cảnh quan sinh thái, văn hóa, cộng đồng, làng nghề và kinh tế biển. Đó cũng chính là tinh thần “phụng dưỡng thiên nhiên” trong phát triển du lịch Ninh Bình. 

Theo tôi, “phụng dưỡng thiên nhiên” không chỉ là bảo vệ môi trường, mà là cách ứng xử với thiên nhiên bằng sự tôn trọng, gìn giữ và nuôi dưỡng. Thiên nhiên, di sản, cảnh quan và văn hóa bản địa không phải là tài nguyên để khai thác bằng mọi giá, mà là nền tảng tạo nên bản sắc và sức hấp dẫn lâu dài của Ninh Bình.

Vì vậy, phát triển kinh tế, du lịch từ di sản nhưng không đánh đổi di sản phải bắt đầu từ nguyên tắc: bảo tồn đi trước, khai thác theo sau và khai thác phải có giới hạn. Các dự án, sản phẩm du lịch phải được kiểm soát chặt chẽ về quy hoạch, cảnh quan, môi trường và tác động văn hóa; hạn chế bê tông hóa, giảm rác thải; kiên quyết không phát triển những mô hình có nguy cơ làm tổn hại không gian di sản…

Chúng tôi cho rằng giá trị lớn nhất của di sản không chỉ nằm ở doanh thu du lịch, mà còn ở bản sắc văn hóa, chất lượng môi trường sống và khả năng phát triển bền vững cho các thế hệ sau. Ninh Bình phát triển du lịch là để làm giàu thêm giá trị di sản, chứ không đánh đổi di sản lấy tăng trưởng ngắn hạn.

Nếu nói một cách ngắn gọn, theo ông, thương hiệu du lịch của Ninh Bình là gì? Và đâu là hướng đi cho thương hiệu du lịch tỉnh Ninh Bình giai đoạn tới?

Ông Bùi Văn Mạnh: Tôi cho rằng thương hiệu du lịch Ninh Bình là “điểm đến di sản, sinh thái, văn hóa và sáng tạo”. 

Trong giai đoạn tới, hướng đi của thương hiệu du lịch Ninh Bình là phát triển theo chiều sâu, lấy di sản làm nền tảng, văn hóa làm linh hồn, thiên nhiên làm lợi thế và sáng tạo làm động lực. Chúng tôi sẽ tập trung xây dựng các sản phẩm du lịch có bản sắc, có câu chuyện và có khả năng tạo trải nghiệm khác biệt cho du khách.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số và công nghiệp văn hóa phát triển mạnh mẽ, Ninh Bình sẽ đẩy mạnh số hóa di sản, phát triển du lịch thông minh, quảng bá điểm đến trên nền tảng số; đồng thời khai thác các sản phẩm mới gắn với công nghiệp văn hoá như: du lịch điện ảnh, lễ hội, nghệ thuật biểu diễn, ẩm thực, làng nghề, du lịch cộng đồng và các không gian sáng tạo.

Mục tiêu của chúng tôi là xây dựng thương hiệu Ninh Bình không chỉ là nơi để tham quan, mà là nơi để du khách trải nghiệm, cảm nhận và quay trở lại; một điểm đến xanh, giàu bản sắc, chuyên nghiệp, sáng tạo và có sức cạnh tranh quốc tế.

Xin cảm ơn ông!

Lam Thanh