Gạo Việt khẳng định vị thế bằng chất lượng và tăng trưởng xanh

Năm 2025 đã khép lại với những con số kỷ lục khi Việt Nam xuất khẩu đạt 8,06 triệu tấn, mang về kim ngạch hơn 4,1 tỷ USD. Đáng chú ý, giá xuất khẩu bình quân đạt trên 510 USD/tấn, trong đó các dòng gạo thơm và đặc sản có mức giá cao hơn từ 10% đến 25% so với gạo thông thường.

Bước sang tháng 1/2026, tín hiệu lạc quan tiếp tục duy trì với khối lượng xuất khẩu ước đạt 600.000 tấn (tăng 12,4%) và kim ngạch đạt 370 triệu USD (tăng 16,9% so với cùng kỳ năm trước). Đặc biệt, giá xuất khẩu bình quân đã vọt lên mức 616 USD/tấn, phản ánh rõ nét hiệu quả của chiến lược tập trung vào phân khúc gạo chất lượng cao.

Trong bối cảnh toàn cầu hướng tới tiêu chuẩn bền vững, giảm phát thải đã trở thành định hướng chiến lược xuyên suốt của ngành nông nghiệp Việt Nam. Theo các chuyên gia, việc sản xuất lúa gạo phát thải thấp không chỉ là giải pháp môi trường mà còn là công cụ nâng cao năng lực cạnh tranh.

Về lợi ích kinh tế, mô hình sản xuất tuần hoàn, tái sử dụng rơm rạ có thể giúp giảm hơn 30% phát thải khí nhà kính, đồng thời tăng thu nhập cho nông dân từ 12% đến 24% (tương đương hơn 5 triệu đồng/ha).

Về mở rộng thị trường, các dòng gạo “xanh” có chứng nhận môi trường đang trở thành ưu thế để thâm nhập các thị trường khắt khe như Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản và Bắc Mỹ.

Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam Đỗ Hà Nam nhận định, việc tham gia chuỗi sản xuất chất lượng cao giúp doanh nghiệp bảo đảm lợi ích bền vững và nâng cao giá trị thương hiệu quốc gia.

Dù khởi đầu thuận lợi, ngành gạo năm 2026 vẫn đối mặt với không ít rào cản. Thị trường truyền thống lớn nhất là Philippines dự kiến sẽ giảm mạnh lượng nhập khẩu trong tháng 3 và 4/2026 xuống còn khoảng 150.000 tấn/tháng (so với mức bình quân 400.000 tấn) để bảo vệ sản xuất nội địa.

Bên cạnh đó, áp lực cạnh tranh gia tăng khi nguồn cung thế giới phục hồi và giá gạo toàn cầu có xu hướng hạ nhiệt. Để giải quyết bài toán này, các chuyên gia và lãnh đạo ngành hàng nhấn mạnh tầm quan trọng của đa dạng hóa thị trường. Trong đó, đẩy mạnh xuất khẩu sang Indonesia, Malaysia và các quốc gia châu Phi như Ghana, Bờ Biển Ngà.

Theo Chủ tịch Tập đoàn Lộc Trời Huỳnh Văn Thòn, thách thức lớn nhất hiện nay không phải là thị trường, mà là sự ổn định của vùng nguyên liệu và chuỗi liên kết. Nếu không có cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, nguồn cung sẽ thiếu ổn định, ảnh hưởng đến chất lượng và uy tín thương hiệu gạo Việt. Ngoài ra, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, chi phí chuyển đổi cao và thiếu hệ thống chứng nhận phát thải đáng tin cậy cũng là những rào cản lớn đối với quá trình chuyển đổi sang sản xuất gạo chất lượng cao.

Còn theo PGS-TS Nguyễn Văn Hùng, để nhân rộng mô hình này cần sự tham gia đồng bộ của toàn bộ chuỗi giá trị, từ nhà khoa học, hợp tác xã, doanh nghiệp đến cơ quan quản lý. Khi nông dân được hỗ trợ kỹ thuật, có đầu ra ổn định và thấy rõ lợi ích kinh tế, quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra nhanh chóng.

Đặc biệt, Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long được kỳ vọng tạo bước đột phá lớn. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao giá trị xuất khẩu, mà còn là nền tảng để xây dựng thương hiệu gạo quốc gia gắn với phát triển xanh.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ số, cơ giới hóa, truy xuất nguồn gốc và xây dựng hệ sinh thái liên kết bền vững đóng vai trò quan trọng. Khi chuỗi sản xuất được quản lý minh bạch và đồng bộ, gạo Việt không chỉ đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, mà còn nâng cao uy tín và khả năng cạnh tranh.

Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh thị trường toàn cầu ngày càng khắt khe, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở sản lượng mà ở chất lượng, tính bền vững và giá trị thương hiệu. Gạo phát thải thấp, gạo chất lượng cao không chỉ là sản phẩm nông nghiệp, mà còn là “câu chuyện thương hiệu quốc gia”, giúp Việt Nam khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuấn Kiệt