FTA Việt Nam – Israel và chiến lược đột phá xuất khẩu

VIFTA – Cánh cửa mới cho kim ngạch 3 tỷ USD

Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - Israel (VIFTA), được ký kết ngày 25/7/2023, bao gồm 15 chương và nhiều phụ lục, đề cập đến các nội dung cơ bản như thương mại hàng hóa, dịch vụ - đầu tư, quy tắc xuất xứ, hàng rào kỹ thuật (TBT), vệ sinh kiểm dịch động thực vật (SPS), hải quan, phòng vệ thương mại, mua sắm chính phủ và pháp lý - thể chế.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của VIFTA là cam kết tự do hóa thương mại mạnh mẽ: Israel cam kết tự do hóa tới 92,7% số dòng thuế, trong khi Việt Nam là 85,8%. Nhờ đó, hai bên kỳ vọng kim ngạch thương mại hai chiều sẽ tăng trưởng vượt bậc, sớm đạt mức 3 tỷ USD và cao hơn nữa trong thời gian tới.

Bên cạnh thúc đẩy trao đổi hàng hóa, VIFTA còn được kỳ vọng là đòn bẩy tăng cường hợp tác về đầu tư, dịch vụ, chuyển đổi số và công nghệ giữa Việt Nam và Israel. Đặc biệt, VIFTA tạo tiền đề thuận lợi để Việt Nam thúc đẩy xuất khẩu các mặt hàng thế mạnh không chỉ sang Israel mà còn tiếp cận các thị trường khác tại Trung Đông, Bắc Phi và Nam Âu.

Ngược lại, hàng hóa và công nghệ của Israel có thể tiếp cận thị trường 100 triệu dân của Việt Nam và các nước ASEAN, châu Á - Thái Bình Dương, cùng 17 FTA mà Việt Nam đã tham gia.

Theo lãnh đạo Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương), khoa học - công nghệ là một động lực quan trọng để tạo ra tăng trưởng kinh tế cao và dài hạn. Israel được coi là một hình mẫu thành công về khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, nơi Việt Nam có thể học hỏi nhiều nguồn công nghệ và kỹ năng. Dù quy mô thị trường Israel tương đối nhỏ về xuất khẩu, đây vẫn là một thị trường rất tốt nếu Việt Nam có thể gắn kết sâu rộng.

Cùng với khoa học – công nghệ, thủy sản là một trong những mặt hàng tiềm năng để đẩy mạnh xuất khẩu sang Israel. Ông Trương Đình Hòe, Tổng Thư ký VASEP, giải thích rằng Israel là thị trường có sức mua, khả năng thanh toán cao và nhu cầu tiêu dùng lớn, trong khi lại hạn chế về tài nguyên thiên nhiên và nguồn lực lao động. Điều này tạo ra dư địa lớn cho các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam.

Trrong lĩnh vực nông sản, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội rau quả Việt Nam, cho rằng dù nông nghiệp Israel phát triển công nghệ cao nhưng các loại trái cây không phong phú. Do đó, Việt Nam có lợi thế xuất khẩu nhiều loại quả như thanh long, sầu riêng, vải, nhãn sang Israel.

Ông Lê Thái Hòa, Tham tán Thương mại, Thương vụ - Đại sứ quán Việt Nam tại Israel cho biết, thương mại hai chiều Việt Nam - Israel vẫn tăng trưởng mạnh. 5 tháng đầu năm 2025 đạt 1,565 tỷ USD (tăng 44,64% so với cùng kỳ 2024), trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt 354 triệu USD. 6 tháng đầu năm 2025, tổng kim ngạch đạt 1,825 tỷ USD (ước tăng 31,2%), xuất khẩu sang Israel đạt 425 triệu USD.

Dự kiến, cả năm 2025, nếu thị trường ổn định, kim ngạch hai chiều có thể đạt gần 3,7 tỷ USD (tăng 13,95%), trong đó xuất khẩu sang Israel xấp xỉ 900 triệu USD (tăng 13,21%).

Hiện nay, do xung đột, Israel đang gặp đứt gãy nguồn cung hàng hóa từ bên ngoài và có nhu cầu lớn về nhiều loại sản phẩm. Các doanh nghiệp Israel đang tích cực tìm kiếm nguồn cung thay thế, trong đó có từ Việt Nam. Đây là cơ hội để các doanh nghiệp Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu các nhóm mặt hàng như lương thực thực phẩm, hàng tiêu dùng và vật liệu xây dựng.

Chiến lược đa dạng hóa thị trường: Kết hợp mới và truyền thống

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, các chuyên gia nhấn mạnh rằng việc tìm kiếm thị trường mới là xu thế tất yếu, nhưng đồng thời "làm mới" và khai thác hiệu quả các thị trường truyền thống cũng rất quan trọng, tạo dư địa an toàn để xuất khẩu Việt Nam bứt phá.

Theo ông Tạ Hoàng Linh, Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương), lợi thế lớn nhất của Việt Nam hiện nay chính là độ mở cao của nền kinh tế cùng với mạng lưới 17 FTA đang thực thi. Những hiệp định này không chỉ mang lại ưu đãi về thuế, mà còn là “giấy thông hành” giúp hàng hóa Việt Nam thâm nhập các thị trường tiềm năng như Trung Đông, Nam Á, Mỹ Latinh.

Còn theo bà Nguyễn Thảo Hiền, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài nhận định: doanh nghiệp không thể xem nhẹ việc “làm mới” các thị trường truyền thống. Bởi chính những thị trường đã quen thuộc cũng là nền tảng bền vững, tạo dư địa ổn định lâu dài. Cụ thể:

Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU): Dù xuất khẩu từng chững lại do biến động địa chính trị, hơn 70% kim ngạch vẫn hưởng ưu đãi thuế. Năm 2024, xuất khẩu sang EAEU đạt hơn 3 tỷ USD, cho thấy đây vẫn là "kho báu" chưa khai thác hết. Doanh nghiệp có thể khắc phục khó khăn thanh toán USD bằng cách sử dụng nội tệ.

Mỹ Latinh: Là một thị trường rộng lớn với hơn 600 triệu dân và tầng lớp trung lưu tăng nhanh. Nhờ Hiệp định Đối tác toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), hàng hóa Việt Nam hiện diện mạnh mẽ hơn tại Mexico, Chile. 5 tháng đầu năm 2025, thương mại Việt Nam - Mexico đạt hơn 7,7 tỷ USD (tăng 32,31%). Việc Mexico áp thuế nhập khẩu với các nước không có FTA đã giúp hàng Việt Nam trở thành nguồn cung thay thế quan trọng.

Để đạt được mục tiêu tăng trưởng xuất nhập khẩu 12% cho cả năm 2025 và xa hơn, Bộ Công Thương và các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần: Đa dạng hóa thị trường một cách linh hoạt, kết hợp tìm kiếm thị trường mới và củng cố thị trường truyền thống. 

Đổi mới sản phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của từng khu vực, như chứng nhận Halal cho Trung Đông, minh bạch nguồn gốc xuất xứ tại Mỹ Latinh, linh hoạt phương thức thanh toán tại EAEU.

Tận dụng lợi thế từ các FTA thế hệ mới (CPTPP, EVFTA, RCEP) để không chỉ giảm thuế mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua việc đáp ứng các yêu cầu về lao động, môi trường, phát triển bền vững.

Tuấn Kiệt