FDI công nghệ tăng tốc, doanh nghiệp Việt chạy đua vào chuỗi cung ứng

Công nghệ cao và kinh tế số dẫn dắt làn sóng mới

Theo số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong 8 tháng đầu năm 2026, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đạt 40,63 tỷ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ. Trong đó, vốn đăng ký mới đạt 21,72 tỷ USD với 2.771 dự án được cấp phép. Vốn FDI thực hiện ước đạt 17,25 tỷ USD, tăng 12% và ghi nhận mức cao nhất của cùng kỳ trong vòng 5 năm qua.

Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò trụ cột khi thu hút 20,18 tỷ USD vốn đăng ký (chiếm 59,5%) và 14,24 tỷ USD vốn thực hiện (chiếm 82,6%).

Đáng chú ý, cơ cấu dòng vốn đang xuất hiện sự dịch chuyển chất lượng sang các ngành có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao. Cụ thể, ngành thông tin và truyền thông thu hút khoảng 3,18 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm 2026 (chiếm 8,4% tổng vốn đăng ký, tăng hơn 80 lần so với cùng kỳ). Hoạt động chuyên môn, khoa học - công nghệ đạt khoảng 2,9 tỷ USD (chiếm 7,8%, tăng 138,7%).

Về đối tác, Singapore đứng đầu với hơn 10,3 tỷ USD (chiếm 27,3%), tiếp theo là Hàn Quốc với hơn 8,2 tỷ USD (chiếm 21,6%).

Sự hiện diện của các "siêu dự án" công nghệ khẳng định vị thế của Việt Nam trong bản đồ bán dẫn toàn cầu. LG Innotek đầu tư tổ hợp sản xuất chất nền đóng gói bán dẫn 1 tỷ USD tại Hải Phòng, trong khi Samsung tiếp tục mở rộng 1,5 tỷ USD cho cơ sở kiểm thử chất bán dẫn tại Thái Nguyên.

Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế đánh giá, Việt Nam đang hưởng lợi từ việc chuẩn bị hạ tầng, môi trường đầu tư và các định hướng chính sách quan trọng, tiêu biểu là Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Nghị quyết đã định hình mô hình FDI thế hệ mới, ưu tiên công nghệ lõi, bán dẫn, AI, dữ liệu lớn và năng lực R&D.

Cơ hội bứt phá và bài toán nâng chuẩn của doanh nghiệp Việt

Việt Nam sở hữu lợi thế lớn khi khu vực sản xuất đóng góp khoảng 24,5% GDP, và kim ngạch xuất khẩu công nghiệp chế tạo đạt hơn 421 tỷ USD (chiếm gần 89% tổng kim ngạch xuất khẩu). Sự mở rộng của các tập đoàn quốc tế mở ra nhu cầu khổng lồ về linh kiện, thiết bị và dịch vụ phụ trợ nội địa.

Để đáp ứng tiêu chuẩn của nhà mua hàng quốc tế, doanh nghiệp Việt Nam đang trải qua cuộc đua công nghệ khốc liệt. Ông Bùi Trung Kiên, Giám đốc Kinh doanh Công ty CP Giải pháp tự động hóa ETEK, cho biết tự động hóa không còn là đặc quyền của khối FDI mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp Việt nhằm giải quyết bài toán thiếu nhân công, tối ưu hóa quy trình và nâng cao năng suất.

Các giải pháp robot, hệ thống vận chuyển tự động (AGV), dây chuyền lắp ráp và công nghệ vision kiểm tra ngoại quan đang được mở rộng từ điện tử sang ô tô, may mặc, thực phẩm và hàng tiêu dùng.

Tuy nhiên, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng lưu ý, nếu doanh nghiệp FDI vẫn phải nhập khẩu phần lớn nguyên liệu và dịch vụ đầu vào, giá trị gia tăng giữ lại trong nước sẽ rất hạn chế. Để tham gia sâu vào chuỗi giá trị, doanh nghiệp nội địa phải đáp ứng đồng thời 5 tiêu chuẩn khắt khe: Tiêu chuẩn kỹ thuật - Sản lượng - Giá thành - Thời gian giao hàng - Truy xuất nguồn gốc.

Bên cạnh đó, thực hiện các giải pháp thúc đẩy liên kết bao gồm: tập trung vào đổi mới máy móc, tín dụng ưu đãi, đào tạo quản trị và năng lực R&D. Xây dựng cơ chế kết nối dựa trên dữ liệu, phân loại doanh nghiệp Việt theo năng lực, công suất và chứng nhận tiêu chuẩn để các tập đoàn FDI dễ dàng tìm kiếm nhà cung ứng phù hợp.

Sự bứt phá của dòng vốn FDI công nghệ cao đang mang đến thời cơ lớn cho nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, mục tiêu cốt lõi không chỉ là thu hút số lượng vốn đăng ký, mà là nâng cao năng lực tự chủ và giá trị gia tăng cho doanh nghiệp trong nước.

Minh Anh