EU và Nhật Bản siết chặt quy định SPS, doanh nghiệp Việt cần chủ động thích ứng

Theo tin từ Văn phòng SPS Việt Nam, chỉ trong nửa cuối tháng 6/2026, các thành viên WTO đã phát đi 34 thông báo liên quan đến thay đổi quy định SPS. Xu hướng chung là các quốc gia đang chuyển dịch mạnh mẽ từ ưu đãi thuế quan sang việc sử dụng các biện pháp kỹ thuật để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và hệ sinh thái bản địa.

Sự thay đổi này tác động trực tiếp đến các mặt hàng xuất khẩu thế mạnh của Việt Nam như rau quả, cà phê, chè, gia vị và thủy sản.

EU tiếp tục là thị trường có những điều chỉnh khắt khe nhất. Đáng chú ý là dự thảo sửa đổi Quy định (EC) số 396/2005, tập trung vào việc hạ mức dư lượng tối đa (MRL) đối với 8 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật gồm: azocyclotin, chlorfenapyr, cyhexatin, dicofol, endosulfan, fenarimol, fenpropathrin và profenofos.

Phần lớn các hoạt chất này sẽ bị hạ ngưỡng dư lượng xuống mức giới hạn định lượng thấp nhất vì chúng chưa từng được phê duyệt hoặc đã bị rút phê duyệt tại châu Âu. Sản phẩm bị ảnh hưởng là trái cây, rau quả, hạt có dầu, chè, cà phê, gia vị và các sản phẩm nguồn gốc động vật.

Đáng chú ý, EU đặc biệt đề xuất giảm mạnh ngưỡng dư lượng profenofos trên các mặt hàng như xoài, cà chua và nhiều loại gia vị quả. Lý do phía EU đưa ra là Cơ quan An toàn thực phẩm châu Âu (EFSA) hiện chưa đủ dữ liệu để xác nhận các giá trị tham chiếu độc tính, do đó họ chọn hướng kiểm soát chặt chẽ nhất để bảo vệ người tiêu dùng.

Ngoài EU, Nhật Bản cũng đã ban hành 7 thông báo mới liên quan đến việc sửa đổi MRL cho 6 hoạt chất (Esprocarb, Ethaboxam, Mandipropamid, Picarbutrazox, Polyoxorim-zinc và Trifloxystrobin). Những thay đổi này áp dụng rộng rãi từ rau củ, ngũ cốc đến mật ong và sản phẩm chăn nuôi. Với các mặt hàng chưa có quy định riêng, Nhật Bản vẫn duy trì mức giới hạn chung rất thấp là 0,01 ppm.

Tương tự, Australia cũng thông báo dự thảo điều chỉnh mức dư lượng tối đa đối với 13 hoạt chất nông nghiệp và thuốc thú y. Các mặt hàng chịu tác động bao gồm đậu tương, hạt cải dầu, nho, nho khô, hạt bông, xà lách, vải, mãng cầu và một số sản phẩm động vật.

New Zealand cũng đưa ra các dự thảo mới về tiêu chuẩn sức khỏe nhập khẩu đối với vi sinh vật, sản phẩm sinh học và dòng tế bào có nguồn gốc động vật. Đồng thời, nước này xây dựng bộ tiêu chuẩn mới đối với các sản phẩm động vật dùng cho người, bao gồm thực phẩm, thực phẩm bổ sung, mỹ phẩm và sản phẩm trị liệu có nguồn gốc động vật.

Trong khi đó, Brazil đề xuất các yêu cầu kiểm dịch thực vật nghiêm ngặt hơn đối với hạt giống cải dầu và cải mù tạt Ethiopia nhập khẩu. Theo dự thảo, mỗi lô hàng phải có giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật và chứng minh không nhiễm các đối tượng dịch hại theo yêu cầu của Brazil.

Một thay đổi đáng chú ý khác đến từ Thổ Nhĩ Kỳ. Quốc gia này thông báo kể từ ngày 4/8/2026, các thông tin kiểm dịch bắt buộc phải được khai báo đầy đủ trên giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật hoặc giấy chứng nhận tái xuất khẩu. Những lô hàng có chứng từ không đáp ứng yêu cầu sẽ bị coi là không hợp lệ và không được phép nhập khẩu.

Ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, nhận định rằng việc đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật mới không chỉ là cách giảm thiểu rủi ro bị trả hàng mà còn là điều kiện tiên quyết để duy trì thị phần tại các thị trường giá trị cao.

Để thích ứng, các doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng cần thường xuyên theo dõi các thông báo SPS từ WTO để kịp thời điều chỉnh kế hoạch sản xuất. Rà soát lại quy trình sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y và hóa chất nông nghiệp theo đúng danh mục được phép của thị trường mục tiêu; tăng cường quản lý vùng nguyên liệu và minh bạch hồ sơ kiểm dịch. Tham gia đóng góp ý kiến cho các dự thảo quy định mới thông qua các cơ quan chức năng để bảo vệ quyền lợi chính đáng của ngành hàng.

Việc chủ động chuẩn bị sẽ giúp nông sản Việt vượt qua các "rào cản xanh", khẳng định chất lượng và vị thế trên bản đồ thương mại toàn cầu.

Minh Anh