Đưa vị biển Cửa Lò vào hành trang du khách

Chắt chiu vị biển

Một chuyến đi có thể kết thúc khi du khách rời phố biển, nhưng hương vị của vùng đất ấy còn ở lại trong những bữa cơm gia đình. Với nước mắm Hải Giang 1, hành trình từ làng nghề đến căn bếp của người mua bắt đầu từ cá, muối và những tháng ngày người thợ kiên trì chăm chượp.

Ở khối Hải Giang, phường Cửa Lò, nghề làm nước mắm gắn với cuộc sống của nhiều gia đình. Những bể chượp được chăm sóc qua nhiều mùa nắng là nơi người dân tích lũy kinh nghiệm, gìn giữ cách làm và truyền nghề. Mỗi mẻ mắm cần sự cẩn trọng từ lựa chọn nguyên liệu, theo dõi quá trình ủ đến xác định thời điểm có thể rút mắm, đóng chai.

Theo người làm nghề, cá cơm được lựa chọn kỹ, không rửa qua nước ngọt trước khi muối. Trong suốt quá trình ủ chượp, người thợ theo dõi sự chuyển biến về màu sắc, hương và vị để đánh giá độ chín. Kinh nghiệm ấy được hình thành qua nhiều mẻ sản xuất, đòi hỏi người làm phải hiểu nguyên liệu và kiên nhẫn với thời gian.

Ông Hoàng Đức Thương, Giám đốc HTX làng nghề chế biến nước mắm Hải Giang 1 cho biết: Nghề được tiếp nối qua nhiều thế hệ cư dân làng chài Nghi Hải. HTX duy trì cách làm nước mắm từ cá và muối, không sử dụng phụ gia; chú trọng kinh nghiệm của những người thợ lành nghề trong quá trình sản xuất.

Một sản phẩm được ông Thương giới thiệu là nước mắm “hạ thổ”. Sau khi chế biến, nước mắm được đưa vào dụng cụ chứa, chôn dưới đất và lưu giữ từ 10 tháng đến hai năm. Theo kinh nghiệm của người sản xuất, cách làm này giúp hương vị mắm dịu hơn. Ông cho biết có khách thanh toán trước, chờ một năm để nhận sản phẩm.

Một năm chờ đợi cho một món gia vị là chi tiết đáng suy ngẫm. Phía người mua là sự tin tưởng vào hương vị đã lựa chọn; phía người làm nghề là trách nhiệm giữ đúng lời hẹn về chất lượng. Để có được mối gắn bó ấy, sản phẩm phải vượt qua phép thử giản dị mà bền bỉ: được dùng trong bữa ăn hằng ngày và tiếp tục được tìm mua.

Ông Nguyễn Thanh, chủ cơ sở sản xuất Thanh Diệu, cho biết thương hiệu chung đã giúp nước mắm Hải Giang 1 được nhiều khách hàng biết đến. Du khách đến Cửa Lò mua sản phẩm làm quà, rồi giới thiệu cho người thân, bạn bè. Theo ông, nước mắm của cơ sở có giá từ 100.000 đến 120.000 đồng mỗi lít, được khách lựa chọn nhờ hương vị và chất lượng.

Từ một lần mua trong chuyến du lịch đến những lần tìm mua sau đó, tên tuổi làng nghề có thêm cơ hội đi xa. Nhưng để khách quay lại, người sản xuất phải giữ được điều đã khiến họ tin tưởng ngay từ chai mắm đầu tiên.

Một tên chung, trách nhiệm của từng nhà

Trước khi được nhiều khách hàng biết đến, nghề làm mắm Hải Giang 1 từng đối mặt với khó khăn của sản xuất nhỏ lẻ. Đầu ra phụ thuộc vào khách quen; việc giới thiệu, phân phối còn hạn chế. Từng hộ gia đình chưa có nhiều điều kiện đầu tư cho bao bì, nhãn hàng và mở rộng thị trường.

Năm 2010, Ban quản lý làng nghề ra đời, tập hợp 78 hộ dân tham gia, tạo thêm sự gắn kết trong sản xuất và xây dựng tên tuổi chung. Các hộ từng bước quan tâm đến nhận diện sản phẩm, đưa nước mắm ra ngoài phạm vi tiêu thụ quen thuộc.

Ở vai trò tổ chức liên kết sản xuất, theo ông Hoàng Đức Thương, HTX giúp tập hợp người làm nghề, quảng bá sản phẩm và phát huy kinh nghiệm của đội ngũ thợ có tay nghề. Cùng với đó là việc kiểm tra chất lượng, không chấp nhận đưa hàng không rõ nguồn gốc vào sản phẩm chung; các hộ giám sát lẫn nhau để giữ uy tín làng nghề.

Sự liên kết có ý nghĩa đặc biệt với một sản phẩm mang tên chung. Khách hàng có thể nhớ Hải Giang 1 trước khi nhớ tên từng cơ sở. Mỗi chai mắm bán ra vì thế mang theo cả trách nhiệm của người sản xuất với tên tuổi mà nhiều gia đình cùng gây dựng.  

Giữ nghề trong điều kiện thị trường mở rộng cũng đặt ra những yêu cầu mới. Hương vị cần ổn định giữa các mẻ; thông tin trên nhãn phải rõ ràng; người mua cần biết sản phẩm do ai làm và liên hệ ở đâu khi có phản hồi. Những việc tưởng nhỏ ấy quyết định khả năng duy trì niềm tin khi hàng hóa đi xa khỏi làng.

Ông Nguyễn Văn Hùng, Phó Chủ tịch UBND phường Cửa Lò, cho biết địa phương đang tập trung hỗ trợ các hộ hoàn thiện quy trình sản xuất, nâng hạng sản phẩm OCOP, từng bước đưa nước mắm Hải Giang 1 vào hệ thống siêu thị và các chuỗi cung ứng thực phẩm sạch.

Muốn tiếp cận ổn định những kênh phân phối này, cơ sở sản xuất phải chuẩn bị từ hồ sơ sản phẩm, chất lượng từng lô hàng đến khả năng cung ứng. Đây là quá trình chuyển từ kinh nghiệm làm nghề sang cách tổ chức sản xuất bài bản hơn, trong đó mỗi công đoạn đều góp phần bảo đảm lời cam kết với khách hàng.

Theo ông Hùng, địa phương cũng chú trọng ứng dụng công nghệ trong đóng gói, thiết kế bao bì và truy xuất nguồn gốc bằng mã QR. Hướng đi này nhằm giúp sản phẩm thuận tiện hơn khi phân phối, đồng thời tạo điều kiện để người mua tìm hiểu thông tin về cơ sở sản xuất.

Với món quà du lịch, bao bì còn giải quyết một nhu cầu rất thực tế: mang đi an toàn, thuận tiện và trang trọng khi trao tặng. Một chai mắm được đóng kín, nhãn dễ đọc, nguồn gốc rõ ràng sẽ giúp người mua yên tâm hơn. Khi câu chuyện làng nghề được giới thiệu ngắn gọn, chính xác, món quà cũng có thêm ý nghĩa đối với người nhận.

Để món quà mang theo câu chuyện phố biển

Từ sản phẩm làm quà đến trải nghiệm tại nơi sản xuất là hướng phát triển được phường Cửa Lò đặt ra cho làng nghề. Theo ông Nguyễn Văn Hùng, địa phương định hướng đưa cơ sở làm nước mắm trở thành điểm dừng chân để du khách tìm hiểu nguyên liệu, cách ủ chượp, quá trình rút mắm và phương pháp hạ thổ.

Nếu được tổ chức phù hợp, những công việc thường ngày của người làm nghề có thể trở thành nội dung khám phá đối với khách. Vì sao một mẻ mắm phải chờ qua nhiều tháng? Người thợ dựa vào đâu để nhận biết chượp đã chín? Điều gì tạo nên khác biệt giữa các dòng sản phẩm? Những câu hỏi ấy mở ra cuộc trò chuyện về nghề, về kinh nghiệm và cách người dân sống cùng biển.

Đây cũng là cơ hội để Cửa Lò bổ sung chiều sâu cho trải nghiệm du lịch. Bên cạnh thời gian nghỉ dưỡng, du khách có thể tìm hiểu đời sống lao động của cư dân, tiếp cận văn hóa ẩm thực từ nơi sản phẩm được làm ra. Người làm nghề có thêm dịp giới thiệu giá trị sản phẩm bằng quy trình thực tế và câu chuyện của chính mình.

Tuy nhiên, từ một cơ sở sản xuất đến một điểm đón khách cần có sự chuẩn bị. Không gian tham quan phải phù hợp với yêu cầu vệ sinh, an toàn; nội dung giới thiệu cần rõ ràng, dễ hiểu; hoạt động trải nghiệm không làm gián đoạn quy trình sản xuất. Chất lượng đón tiếp cũng cần được chăm chút như chất lượng chai mắm đưa đến tay khách. 

Sự kết nối với nhà hàng, cơ sở lưu trú và đơn vị lữ hành sẽ góp phần đưa sản phẩm đến gần du khách hơn. Một hương vị được biết đến trong bữa ăn có thể gợi nhu cầu tìm hiểu nơi sản xuất, rồi trở thành món quà mang về. Khi các khâu ấy được liên kết, làng nghề có thêm đầu ra, còn hành trình du lịch có thêm một điểm nhấn mang bản sắc địa phương.

“Chúng tôi không chỉ bán một chai nước mắm, mà muốn lan tỏa câu chuyện về sự tử tế, sự cần mẫn của người dân Nghi Hải với biển cả. Mục tiêu là đưa Hải Giang 1 trở thành một ‘đại sứ du lịch’ mang đậm bản sắc Cửa Lò”, ông Nguyễn Văn Hùng nhấn mạnh.

Để thực hiện kỳ vọng ấy, chất lượng sản phẩm và chất lượng trải nghiệm cần song hành. Người mua phải nhận được chai mắm đúng như được giới thiệu; người đến làng nghề phải tìm thấy câu chuyện chân thực về công sức, kỹ năng và đời sống của người sản xuất. Từ những điều cụ thể đó, thương hiệu Hải Giang 1 mới có thể góp phần làm giàu hình ảnh điểm đến Cửa Lò.

Chai nước mắm trong hành trang du khách là thành quả của nhiều tháng người thợ chăm chượp, của những gia đình cùng gìn giữ một tên chung. Khi món quà ấy được mở ra trong bữa cơm ở một miền đất khác, hương vị Cửa Lò có thêm cơ hội được nhớ đến. Và khi người dùng tìm mua thêm một lần nữa, hành trình của đặc sản đã nối dài sau chuyến đi. 

Vũ Thắng