Đưa văn hóa trở thành động lực nội sinh phát triển đất nước

Sáng ngày 22/4, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội đã thảo luận về dự thảo Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm tháo gỡ các "điểm nghẽn", khơi thông nguồn lực để văn hóa thực sự tương xứng với vai trò là nền tảng tinh thần và động lực phát triển kinh tế - xã hội.

Chuyển đổi tư duy từ "lĩnh vực tiêu tiền" sang ngành kinh tế thực thụ

Một trong những nội dung trọng tâm nhận được sự quan tâm lớn là đề xuất thí điểm thành lập Quỹ văn hóa nghệ thuật theo mô hình đầu tư mạo hiểm. Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà, Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội đánh giá đây là bước tiến vượt bậc, chuyển đổi từ tư duy "văn hóa là lĩnh vực tiêu tiền" sang nhìn nhận văn hóa như một ngành kinh tế thực thụ, cần được đầu tư.

Mô hình hợp tác công – tư này cho phép chấp nhận rủi ro để đầu tư vào các dự án sáng tạo đột phá mà ngân sách nhà nước khó đáp ứng. Trong đó, ngân sách nhà nước đóng vai trò là "vốn mồi" để thu hút nguồn lực từ khu vực tư nhân và quốc tế.

Để đảm bảo tính khả thi và chặt chẽ, đại biểu cho rằng cần thiết kế các tiêu chí đánh giá rủi ro đặc thù để bảo vệ các hội đồng thẩm định quỹ khỏi những rào cản hành chính về bảo toàn nguồn vốn. Bởi lẽ, nghệ thuật là lĩnh vực có đặc thù riêng, không phải dự án nào cũng thành công ngay về mặt thương mại. Do đó, cần có một hành lang pháp lý thật an toàn cho sự rủi ro đã được dự báo trước.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh khẳng định Chính phủ sẽ xây dựng các tiêu chí đánh giá rủi ro cụ thể, tạo hành lang pháp lý an toàn cho các hội đồng thẩm định.

Cam kết nguồn lực và biểu tượng quốc gia "Ngày Văn hóa Việt Nam"

Dự thảo Nghị quyết xác định rõ nền tảng tài chính vững chắc khi yêu cầu Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hằng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước. Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết đang phối hợp với Bộ Tài chính để xác định cơ cấu chi tiêu có trọng tâm, trọng điểm, tránh đầu tư dàn trải.

Bên cạnh nguồn lực tài chính, chính sách còn hướng tới việc tạo ra các giá trị biểu tượng. Đề xuất chọn ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam và là ngày nghỉ lễ hưởng nguyên lương đã nhận được sự đồng thuận cao từ các đại biểu. Đây không chỉ là sự tôn vinh giá trị dân tộc mà còn là giải pháp kích cầu tiêu dùng văn hóa, thúc đẩy du lịch nội địa thông qua các chiến dịch miễn, giảm phí tham quan trên toàn quốc.

Trọng dụng nhân tài, tháo gỡ rào cản hành chính trong nghệ thuật

Để bảo tồn tinh hoa văn hóa, dự thảo tập trung vào chính sách đãi ngộ đặc thù dành cho đội ngũ nghệ sĩ – những người có quá trình rèn luyện khắc nghiệt nhưng tuổi nghề ngắn ngủi. Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà ủng hộ các quy định mang tính nhân văn sâu sắc tại Điều 7 của dự thảo. 

Một là quy định tuyển dụng đặc cách, dự thảo quy định cho phép các đơn vị sự nghiệp công lập tuyển dụng không qua thi tuyển đối với các nghệ sĩ tài năng và học sinh đạt giải thưởng quốc tế. Hai là chế độ phụ cấp cao, đề xuất mức phụ cấp ưu đãi nghề từ 40% đến 60% lương dành cho nghệ sĩ biểu diễn truyền thống, cổ điển, xiếc và những người làm việc tại vùng sâu, vùng xa. Ba là hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, nhà nước hỗ trợ kinh phí đào tạo lại cho nghệ sĩ các ngành đặc thù khi họ hết tuổi nghề.

Tuy nhiên, về nội dung này, đại biểu đề nghị, cần đa dạng hóa tiêu chí công nhận tài năng, không nên chỉ bó hẹp ở huy chương hay giải thưởng khu vực quốc tế. Những nghệ nhân dân gian có đóng góp to lớn trong việc truyền dạy di sản, dù không tham gia thi đấu để lấy huy chương hay giải thưởng. Do đó, họ cũng cần được áp dụng cơ chế đặc thù này.

Đáng chú ý, đại biểu Cà Thị Thắm, Đoàn Lai Châu kiến nghị cần xóa bỏ phân biệt nguồn vốn đào tạo (giữa ngân sách và tự túc) khi tuyển dụng đặc cách. Bà khẳng định giá trị chuyên môn của tài năng đạt giải quốc tế là thước đo cao nhất, việc duy trì quy trình rườm rà sẽ dẫn đến nguy cơ lãng phí chất xám.

Đồng quan điểm, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy, Đoàn TP.HCM đề xuất cần cấp ngân sách mục tiêu riêng cho các đơn vị tự chủ khi tiếp nhận nhân tài để tháo gỡ "nút thắt" về quỹ lương.

Đưa văn hóa trở thành động lực nội sinh phát triển đất nước

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh khẳng định, việc ban hành Nghị quyết là bước đi thiết yếu để kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị. Quan điểm xuyên suốt là xác định văn hóa và con người là nền tảng, là động lực nội sinh và trụ cột cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Mục tiêu của dự án Nghị quyết tập trung vào hai vấn đề lớn: Một là, tháo gỡ các "điểm nghẽn", khó khăn vốn có trong phát triển văn hóa; Hai là, huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực.

Bộ trưởng khẳng định nếu không có các cơ chế chính sách đặc thù và đột phá, những mục tiêu cao đặt ra cho văn hóa sẽ khó thành hiện thực. Sự đồng hành của Quốc hội và sự vào cuộc của toàn xã hội sẽ là chìa khóa để văn hóa thực sự phát triển tương xứng với tiềm năng của dân tộc.

Minh Phương