Du lịch trải nghiệm và sáng tạo: Chìa khóa hồi sinh sức sống làng nghề Việt

Từ những bàn tay khéo léo, những sản phẩm mang đậm dấu ấn văn hóa và câu chuyện được truyền qua nhiều thế hệ, làng nghề đang đứng trước cơ hội trở thành điểm đến du lịch giàu bản sắc. Khi du khách không chỉ muốn “đi để ngắm” mà còn muốn trải nghiệm, khám phá và hiểu về văn hóa bản địa, kết nối làng nghề với du lịch đang mở ra hướng đi mới để bảo tồn giá trị truyền thống, đồng thời tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Việc bảo tồn không gian làng nghề, hỗ trợ nghệ nhân và khuyến khích thế hệ trẻ tiếp nối nghề truyền thống được xem là cách giữ gìn giá trị cốt lõi cho điểm đến. Các chuyên gia cho rằng, không nên bảo tồn "tĩnh" cứng nhắc mà phải gắn với sự phát triển của cộng đồng.

Trả lời báo chí, PGS-TS Phạm Trung Lương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển du lịch Việt Nam nhấn mạnh: "Du lịch làng nghề chỉ có thể phát triển bền vững khi có chiến lược dài hạn, đảm bảo sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương, gắn bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế và hướng tới các mô hình du lịch xanh".

Đồng quan điểm, ông Phạm Hải Quỳnh, Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á cho rằng: "Cần lấy cộng đồng làm trung tâm, chú trọng gìn giữ giá trị văn hóa và cảnh quan đặc trưng của từng địa phương".

Các hoạt động của du lịch làng nghề cũng cần được đặt trong mối liên kết với các yếu tố bổ trợ như: Ẩm thực địa phương, lễ hội dân gian, sinh hoạt cộng đồng và cảnh quan nông thôn. Việc kết nối làng nghề vào các tour, tuyến du lịch văn hóa và sinh thái, kết hợp lưu trú homestay, trình diễn nghề vào buổi tối hay tổ chức các lớp trải nghiệm ngắn ngày là những yếu tố then chốt giúp kéo dài thời gian lưu trú và nâng cao mức chi tiêu của du khách, đặc biệt là khách quốc tế.

Bản chất của du lịch trải nghiệm là xóa mờ ranh giới giữa người thưởng lãm và người sáng tạo, cho phép du khách tự tay tham gia vào quy trình sản xuất. Đây chính là "chìa khóa vàng" để gia tăng giá trị sản phẩm và kéo dài thời gian lưu trú.

Ông Hà Văn Siêu, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam nhận định: "Khi người dân làng nghề trở thành chủ thể của hoạt động du lịch, di sản văn hóa được bảo vệ, đồng thời mở ra cơ hội để du lịch Việt Nam khẳng định bản sắc riêng trên thị trường quốc tế".

Để giải quyết các điểm nghẽn và đưa du lịch làng nghề chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình “tham quan - mua sắm” sang “trải nghiệm - cảm nhận”, cần triển khai một hệ thống giải pháp đồng bộ với sự tham gia của nhiều bên liên quan. Mỗi làng nghề cần chủ động xây dựng thương hiệu riêng gắn với lịch sử và bản sắc địa phương, đồng thời phát triển các sản phẩm thủ công mang tính sáng tạo cao. Trong quy trình này, người nghệ nhân phải được nâng tầm, chuyển đổi vai trò từ người sản xuất thuần túy trở thành một “sứ giả văn hóa” trực tiếp truyền tải tâm huyết và câu chuyện của nghề đến du khách.

Về phía cơ quan quản lý Nhà nước, cần đóng vai trò kiến tạo thông qua việc đầu tư hoàn thiện hạ tầng giao thông, quy hoạch không gian làng nghề xanh - sạch - đẹp, đồng thời hỗ trợ nguồn vốn ưu đãi cho người dân. Nhà nước cũng cần mở rộng các chương trình đào tạo kỹ năng du lịch cộng đồng, giúp người dân nâng cao nghiệp vụ đón tiếp và thuyết minh. Đồng thời, việc xúc tiến quảng bá thông qua các lễ hội, hội chợ du lịch quốc gia và quốc tế cần được thực hiện thường xuyên để mở rộng thị trường khách.

Về phía các doanh nghiệp lữ hành, cần chủ động phối hợp chặt chẽ với các làng nghề để thiết kế những hành trình du lịch có chiều sâu, kết hợp trải nghiệm làm nghề với khám phá ẩm thực và nghệ thuật dân gian địa phương. Việc xây dựng các chương trình lưu trú dài ngày sẽ giúp gia tăng mức chi tiêu của du khách và mang lại nguồn thu ổn định hơn cho cộng đồng.

Cuối cùng, yếu tố công nghệ và năng lực của thế hệ trẻ đóng vai trò then chốt trong việc làm mới sức sống làng nghề. Cần đẩy mạnh chiến dịch quảng bá trên các nền tảng số và mạng xã hội thông qua các hình thức truyền thông thị giác hiện đại. Việc khuyến khích thế hệ trẻ ứng dụng công nghệ để đổi mới cách kể câu chuyện di sản sẽ giúp các giá trị truyền thống tiếp cận dễ dàng hơn với du khách trong nước và quốc tế.

Phát triển du lịch làng nghề thông qua trải nghiệm và sáng tạo không chỉ mang lại giá trị kinh tế kép mà còn là sứ mệnh bảo tồn sức mạnh mềm văn hóa quốc gia. Với sự đầu tư đúng hướng và chiến lược dài hạn, mỗi làng nghề sẽ thực sự trở thành một "đại sứ văn hóa", kể câu chuyện về đất nước và con người Việt Nam vươn tầm thế giới.

Tú Anh