Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh: Tạo nền tảng pháp lý cho thị trường phòng ngừa rủi ro giá

Cần xây dựng một đạo luật riêng

Theo cơ quan soạn thảo, những năm gần đây, thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng đáng kể, nhất là ở các nhóm mặt hàng nông sản, năng lượng và kim loại. Hoạt động giao dịch thông qua Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam ngày càng thu hút doanh nghiệp sản xuất, xuất nhập khẩu tham gia nhằm phòng ngừa rủi ro biến động giá.

Tuy nhiên, cơ sở pháp lý hiện hành chủ yếu được đặt trong khuôn khổ Luật Thương mại 2005, với các quy định còn mang tính nguyên tắc. Những vấn đề cốt lõi của thị trường phái sinh như cơ chế ký quỹ, bù trừ tập trung, quản trị rủi ro, giám sát giao dịch hay xử lý rủi ro hệ thống chưa được điều chỉnh đầy đủ và chuyên sâu. Điều này đặt ra yêu cầu phải xây dựng một đạo luật riêng, thay vì tiếp tục sửa đổi, bổ sung rải rác trong luật hiện hành.

Theo dự thảo, Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh dự kiến gồm 12 chương với khoảng 70–75 điều, quy định toàn diện về:

• - Tổ chức và hoạt động của sở giao dịch hàng hóa phái sinh;
• - Trung tâm thanh toán bù trừ;
• - Quyền và nghĩa vụ của thành viên thị trường;
• - Cơ chế quản lý nhà nước, giám sát và xử lý rủi ro.

Đáng chú ý, dự thảo mở rộng phạm vi điều chỉnh sang các sản phẩm mới như tín chỉ carbon, sản phẩm tài chính xanh, kim loại quý hiếm và một số tài sản đặc thù khác. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng cho việc hình thành thị trường carbon nội địa, đồng thời tạo công cụ phòng ngừa rủi ro giá gắn với lộ trình chuyển đổi xanh của nền kinh tế.

Siết nguyên tắc vận hành, tiệm cận chuẩn mực quốc tế

Dự thảo luật đặt ra nguyên tắc giao dịch phải thực hiện thông qua sở được cấp phép hoặc liên thông với sở nước ngoài; hoạt động bù trừ, thanh toán được thực hiện qua trung tâm được cấp phép nhằm giảm thiểu rủi ro lan truyền.

Song song đó, yêu cầu về minh bạch thông tin, quản trị rủi ro, phòng chống thao túng, gian lận và xung đột lợi ích được nhấn mạnh, hướng tới tiệm cận các chuẩn mực quốc tế trong tổ chức và vận hành thị trường phái sinh.

Việc ban hành luật riêng cũng nhằm bảo đảm sự tương thích với Luật Chứng khoán 2019, Luật Các tổ chức tín dụng 2024 và Luật Phòng, chống rửa tiền 2022 – những đạo luật đã quy định cụ thể về sản phẩm phái sinh tài chính và cơ chế giám sát thị trường.

Theo Bộ Công Thương, nếu tiếp tục điều chỉnh trong khuôn khổ Luật Thương mại 2005 sẽ khó bảo đảm tính thống nhất và đồng bộ với các luật chuyên ngành, đặc biệt trong bối cảnh quy mô và độ phức tạp của thị trường ngày càng gia tăng.

Trong điều kiện giá hàng hóa toàn cầu biến động khó lường, doanh nghiệp xuất nhập khẩu ngày càng cần các công cụ phòng ngừa rủi ro giá và tỷ giá để ổn định kế hoạch sản xuất – kinh doanh. Một khung pháp lý rõ ràng, minh bạch cho thị trường phái sinh hàng hóa không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị rủi ro, mà còn góp phần củng cố an ninh kinh tế, tăng tính liên thông quốc tế và thu hút dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực giao dịch hàng hóa tại Việt Nam.

Bích Diệp