“Dòng chảy sơn mài Việt” tại phố cổ: Đánh thức di sản, kết nối sáng tạo đương đại

Nhân dịp kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 – 30/4/2026) và hướng tới 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 – 19/5/2026), Đảng ủy, UBND phường Hoàn Kiếm cùng Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội phối hợp với các nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà nghiên cứu tổ chức chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật đặc sắc.

Chuỗi sự kiện diễn ra từ tháng 4 đến hết tháng 6/2026 tại hai không gian trọng điểm là khu phố cổ Hà Nội và khu vực hồ Hoàn Kiếm, nhằm tôn vinh giá trị văn hóa truyền thống, phát huy tiềm năng di sản trong phát triển công nghiệp văn hóa, đồng thời tạo điểm đến hấp dẫn cho người dân và du khách.

Tôn vinh nghề sơn mài trong dòng chảy di sản

Điểm nhấn nổi bật trong chuỗi hoạt động năm nay là chương trình “Chạm nghề phố cổ 2026”, lựa chọn nghề sơn ta – sơn mài làm chủ đề trung tâm, hướng tới kết nối di sản với sáng tạo và cộng đồng.

Trong đó, triển lãm “Dòng chảy sơn mài Việt – Từ di sản đến đương đại” tại đình Hà Vĩ giới thiệu một cách hệ thống lịch sử hình thành nghề, bản đồ các làng nghề tiêu biểu, kỹ thuật chế tác cùng các sản phẩm sáng tạo đương đại.

Phố cổ Hà Nội từ lâu được xem là nơi hội tụ tinh hoa nghề thủ công truyền thống. Trong bối cảnh phát triển công nghiệp văn hóa, việc bảo tồn các làng nghề không chỉ dừng lại ở gìn giữ di sản mà còn cần trở thành động lực cho sáng tạo và phát triển kinh tế bền vững, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Lan tỏa giá trị văn hóa và tri ân Tổ nghề

Chia sẻ tại sự kiện, Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Tấn Phát cho biết, mục tiêu của chương trình là quảng bá rộng rãi nghề sơn truyền thống, đặc biệt là sơn mài tới công chúng.

“Thông qua sự kiện, chúng tôi mong muốn lan tỏa sâu rộng hơn nữa giá trị của nghề, đồng thời giới thiệu tới công chúng những giá trị lịch sử của đình Hạ Thái và bày tỏ sự tri ân đối với Tổ nghề sơn – ông Trần Lư,” nghệ nhân Tấn Phát nhấn mạnh.

Cũng theo nghệ nhân, các sản phẩm trưng bày lần này là kết tinh của nhiều thế hệ hậu duệ dòng họ Trần Lư, hiện đang sinh sống và làm việc tại các làng nghề như Bình Vọng, Hạ Thái, Sơn Tây. Nhiều nghệ nhân tiêu biểu tham gia như Toàn Trần, Thư Dũng, Thị Tường, Pháp… đã góp phần làm nên diện mạo đa dạng cho triển lãm.

Đánh giá về nghề sơn mài, Nghệ nhân Tấn Phát cho rằng đây là lĩnh vực mang tính đặc thù của Việt Nam, không chỉ có giá trị sử dụng mà còn phản ánh chiều sâu văn hóa, lịch sử và những biến chuyển của xã hội qua từng giai đoạn.

“Qua từng tác phẩm, đặc biệt là tranh sơn mài, có thể nhận diện rõ bản sắc văn hóa dân tộc cũng như dấu ấn của mỗi thời kỳ lịch sử,” nghệ nhân Phát chia sẻ.

Bên cạnh các sản phẩm truyền thống, triển lãm còn giới thiệu nhiều thiết kế mang tính ứng dụng cao, tiêu biểu là các bộ nội thất sơn mài kết hợp hài hòa giữa công năng và thẩm mỹ. Một số sản phẩm sáng tạo tích hợp đa chức năng, như ghế ngồi kết hợp không gian lưu trữ, cho thấy khả năng thích ứng của nghề truyền thống trong đời sống hiện đại.

Đáng chú ý, một bộ sản phẩm sơn mài trưng bày tại triển lãm được định giá khoảng 2 tỷ đồng, gồm một ghế ngựa lớn và sáu ghế nhỏ. Theo các nghệ nhân, đây không chỉ là sản phẩm thủ công mà còn là kết tinh của tay nghề, thời gian và giá trị văn hóa đặc sắc của nghề sơn truyền thống Việt Nam.

Bích Diệp