Đòi nợ không thể là “khủng bố tinh thần”

Ngày 22/5, Tạp chí Phổ biến và Tham vấn Pháp luật Việt Nam tổ chức tọa đàm “Thu hồi nợ văn minh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong dịch vụ tài chính”, thu hút sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, giới luật sư, chuyên gia bảo vệ người tiêu dùng và doanh nghiệp tài chính. 

Tại tọa đàm, nhiều ý kiến cho rằng cùng với tốc độ phát triển mạnh của thị trường tài chính tiêu dùng, hoạt động thu hồi nợ cũng đang phát sinh không ít biến tướng, gây áp lực tâm lý và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân.

Ông Nguyễn Thành Đoàn, Tổng Biên tập Tạp chí Phổ biến và Tham vấn Pháp luật Việt Nam nhận định, bên cạnh các doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định pháp luật, thực tế vẫn tồn tại tình trạng đòi nợ phản cảm như gọi điện liên tục, gây sức ép tinh thần, làm phiền người thân, đồng nghiệp của khách hàng hoặc sử dụng thông tin cá nhân sai mục đích. 

Theo ông Đoàn, vấn đề đặt ra hiện nay không đơn thuần là câu chuyện thu hồi nợ, mà là yêu cầu xây dựng một “văn hóa thu hồi nợ” văn minh, minh bạch và có trách nhiệm với người tiêu dùng.

"Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng văn hóa thu hồi nợ văn minh, minh bạch và bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng. Bên cạnh đó, cùng với sự mở rộng của thị trường tài chính tiêu dùng, các tranh chấp liên quan đến hoạt động thu hồi nợ cũng gia tăng, đặc biệt là các phản ánh về việc sử dụng dữ liệu cá nhân sai mục đích, gọi điện đòi nợ người thân, đồng nghiệp hoặc gây áp lực vượt quá giới hạn cho phép", ông Đoàn nhấn mạnh.

Một trong những nội dung được các đại biểu đặc biệt quan tâm tại toạ đàm là việc lạm dụng dữ liệu cá nhân trong hoạt động nhắc nợ, thu hồi nợ. Đại diện Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho biết đã ghi nhận nhiều phản ánh liên quan đến việc thông tin khách hàng bị khai thác ngoài phạm vi thỏa thuận, thậm chí bị sử dụng để gây áp lực hoặc bôi nhọ danh dự. 

Ông Phan Thế Thắng, Phó Trưởng ban Bảo vệ người tiêu dùng, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương), cho rằng việc thu thập và sử dụng dữ liệu cá nhân ngoài mục đích hợp đồng là hành vi cần được kiểm soát chặt chẽ. Trong bối cảnh các dịch vụ tài chính ngày càng số hóa, dữ liệu cá nhân đang trở thành “điểm nóng” trong nhiều tranh chấp giữa doanh nghiệp và khách hàng. 

Không chỉ cơ quan quản lý, nhiều chuyên gia pháp lý cũng cảnh báo ranh giới giữa hoạt động thu hồi nợ hợp pháp và hành vi quấy rối hiện nay đang khá mong manh. Nếu thiếu cơ chế giám sát hiệu quả, các biện pháp nhắc nợ có thể biến tướng thành hành vi xâm phạm đời sống riêng tư của người dân.

Theo Ban tổ chức, mỗi tháng cơ quan chức năng tiếp nhận khoảng 30.000 phản ánh liên quan đến cuộc gọi rác và quấy rối qua điện thoại; trong đó có không ít trường hợp xuất phát từ hoạt động đòi nợ. Có những đường dây thu hồi nợ vận hành với hàng trăm nhân sự, thực hiện gọi điện quy mô lớn nhằm tạo áp lực lên khách hàng vay. 

Trong khi đó, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 quy định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh trong việc bảo vệ dữ liệu cá nhân, cung cấp thông tin minh bạch và không được gây ảnh hưởng trái ý muốn đến đời sống bình thường của người tiêu dùng. 

Nhiều đại biểu cho rằng để thị trường tài chính tiêu dùng phát triển bền vững, việc bảo vệ người vay không nên chỉ dừng ở khẩu hiệu. Quan trọng hơn là phải hình thành chuẩn mực ứng xử mới trong hoạt động thu hồi nợ - nơi doanh nghiệp được bảo đảm quyền thu hồi vốn hợp pháp nhưng người tiêu dùng cũng phải được tôn trọng danh dự, quyền riêng tư và sự an toàn tinh thần.

Từ góc độ chính sách, các chuyên gia cũng đề xuất cần hoàn thiện cơ chế giám sát hoạt động nhắc nợ; tăng chế tài với hành vi sử dụng dữ liệu cá nhân trái phép; đồng thời đẩy mạnh phổ biến kiến thức tài chính cho người dân nhằm giảm thiểu rủi ro trong quá trình vay tiêu dùng. 

Theo nhiều ý kiến tại tọa đàm, một thị trường tài chính lành mạnh không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng tín dụng hay số lượng khách hàng, mà còn nằm ở cách doanh nghiệp ứng xử với người vay khi phát sinh nợ xấu. Và “văn hóa thu hồi nợ văn minh” chính là phép thử cho mức độ trưởng thành của thị trường tài chính tiêu dùng Việt Nam trong giai đoạn mới. 

Hoàng Anh