Doanh nghiệp PROFIT500 vượt thách thức chi phí nhờ AI, ESG và quản trị rủi ro

Khi nền kinh tế bước vào nhịp tăng trưởng mới, doanh nghiệp không chỉ đứng trước bài toán mở rộng quy mô mà còn phải nâng cao hiệu quả và khả năng chuyển hóa nguồn lực thành kết quả kinh doanh thực chất. Đây cũng là góc nhìn được phản ánh qua Bảng xếp hạng PROFIT500 – Top 500 Doanh nghiệp lợi nhuận tốt nhất Việt Nam năm 2026. Lễ tôn vinh các doanh nghiệp tiêu biểu sẽ được tổ chức vào tháng 10/2026 tại TP. Hà Nội.

Trong 8 tháng đầu năm 2026, nền kinh tế vĩ mô Việt Nam ghi nhận nhiều điểm sáng tích cực: chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 11,9%, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 770,14 tỷ USD (tăng 28,7%), và vốn FDI đăng ký đạt 40,63 tỷ USD (tăng 55,4%). Dù sức cầu nội địa cải thiện làm tổng mức bán lẻ tăng 13,3%, nền kinh tế vẫn chịu áp lực lớn từ trạng thái nhập siêu 20,46 tỷ USD và chỉ số CPI tăng 4,45% (tiệm cận mức trần kiểm soát 4,5%).

Trải qua môi trường kinh doanh biến động, cộng đồng doanh nghiệp PROFIT500 vẫn thể hiện sức chống chịu vượt trội với 94,8% doanh nghiệp báo cáo tăng trưởng doanh thu. 88,2% doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận tăng – đạt mức cao nhất trong 5 năm khảo sát của Vietnam Report. Tỷ lệ doanh nghiệp suy giảm lợi nhuận thu hẹp mạnh xuống còn 11,8% (so với 38,8% năm 2025).

Sức bật này càng thêm nổi bật trong bối cảnh toàn nền kinh tế có hơn 40,8 nghìn doanh nghiệp giải thể trong 8 tháng đầu năm (tăng 125,5% so với cùng kỳ). Tuy nhiên, khoảng cách 6,6 điểm phần trăm giữa tỷ lệ tăng doanh thu và tăng lợi nhuận cho thấy bài toán tối ưu hóa chi phí vận hành vẫn là phép thử lớn cho mọi tổ chức.

Nhận diện 4 "lực cản" lớn nhất thách thức doanh nghiệp

Khảo sát thực tế từ Vietnam Report chỉ ra rằng đường đua nửa cuối năm 2026 không bằng phẳng khi các doanh nghiệp phải đối mặt với 4 nhóm thách thức hàng đầu:

Biến động giá nguyên vật liệu đầu vào & năng lượng (82,4% lựa chọn). Đây là yếu tố gây gánh nặng trực tiếp lên chi phí sản xuất và biên lợi nhuận gộp.

Bất ổn kinh tế – chính trị thế giới (70,6% lựa chọn): rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng và biến động cầu ngoại biên.

Biến động tỷ giá và lạm phát (58,8% lựa chọn): Áp lực chi phí tài chính và nguy cơ thắt chặt tiền tệ.

Cạnh tranh gay gắt trong ngành (52,9% lựa chọn): Cuộc đua giành giật thị phần diễn ra khốc liệt cả ở thị trường nội địa lẫn xuất khẩu.

"Kiềng ba chân" chiến lược ưu tiên trong nửa cuối năm 2026

Theo kết quả khảo sát của Vietnam Report, hai chiến lược cùng dẫn đầu với 82,4% doanh nghiệp lựa chọn là đẩy mạnh ứng dụng AI, chuyển đổi số và tự động hóa, cùng với tăng cường quản trị rủi ro và nâng cao khả năng chống chịu. Nếu công nghệ là “mũi nhọn tấn công” giúp tối ưu chi phí, nâng cao năng suất và rút ngắn thời gian ra quyết định, thì quản trị rủi ro lại đóng vai trò là “lá chắn phòng thủ”, giúp nhận diện sớm biến động, chủ động ứng phó và bảo vệ thành quả kinh doanh trước những cú sốc bất ngờ. Một bên gia tăng sức bật cho hiệu quả; một bên tạo điểm tựa vững chắc để doanh nghiệp vững vàng trước biến động.

Nếu hai ưu tiên dẫn đầu phản ánh nhu cầu củng cố năng lực vận hành và sức chống chịu, thì CSR và phát triển bền vững cho thấy một chuyển dịch rõ nét trong tư duy chiến lược của PROFIT500. Tỷ lệ doanh nghiệp đưa nội dung này vào nhóm ưu tiên tăng mạnh từ 9,6% năm 2024 lên 47,4% năm 2025 và 64,7% năm 2026, tăng 55,1 điểm phần trăm chỉ sau hai năm. Trong bối cảnh áp lực chi phí, biến động thị trường và yêu cầu từ các bên liên quan ngày càng cao, CSR đang được nhìn nhận không chỉ là trách nhiệm với cộng đồng, mà còn là một phần của bài toán xây dựng niềm tin, bảo vệ uy tín và tạo giá trị dài hạn.

Nhìn tổng thể, ba ưu tiên này tạo thành một “kiềng ba chân” hỗ trợ doanh nghiệp trên hành trình tăng trưởng: công nghệ nâng hiệu suất, quản trị rủi ro củng cố sức chống chịu, còn CSR và phát triển bền vững tạo nền tảng cho giá trị dài hạn.

Bước sang năm 2026, đầu tư công nghệ đang cho thấy sự dịch chuyển rõ nét trong chiến lược ưu tiên của cộng đồng doanh nghiệp PROFIT500. Theo kết quả khảo sát doanh nghiệp PROFIT500, 86,7% doanh nghiệp dự kiến gia tăng ngân sách đầu tư công nghệ so với năm 2025, trong đó 66,7% tăng đáng kể và 20,0% tăng nhẹ; đặc biệt, không có doanh nghiệp nào dự kiến cắt giảm. Từ một khoản chi phục vụ số hóa hay nâng cấp hệ thống, công nghệ đang dần được nhìn nhận như một khoản đầu tư chiến lược, gắn với năng lực cạnh tranh và dư địa tăng trưởng.

Trong dòng vốn này, AI nổi lên như một mũi nhọn mới: 71,4% doanh nghiệp dự kiến gia tăng đầu tư cho AI, trong khi 73,3% nhận định AI sẽ có ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động sản xuất kinh doanh trong 12 tháng tới. Hai chỉ dấu này cho thấy AI đang nhanh chóng được đưa ra khỏi phạm vi thử nghiệm để bước vào bài toán phân bổ nguồn lực dài hạn, với kỳ vọng tác động trực tiếp tới cách doanh nghiệp vận hành, ra quyết định và tạo giá trị.

Sự thay đổi này đã phần nào được phản ánh trong thực tiễn triển khai. 88,2% doanh nghiệp đã đưa AI vào ứng dụng ở ít nhất một cấp độ, trong đó 47,1% triển khai tại một số bộ phận, 23,5% ở quy mô toàn doanh nghiệp và 17,6% đã tích hợp AI vào chiến lược kinh doanh. Điều này cho thấy AI đang dần bước ra khỏi phạm vi thử nghiệm để tham gia vào những khâu cụ thể của hoạt động kinh doanh, với cách thức và mục tiêu ứng dụng khác nhau tùy theo mô hình vận hành của từng doanh nghiệp.

Trong chặng đường nửa cuối năm 2026 và các năm tiếp theo, thông điệp cốt lõi dành cho cộng đồng doanh nghiệp là: Quy mô lớn không mặc nhiên đồng nghĩa với hiệu quả. Việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa năng lực công nghệ (AI), kỷ luật quản trị rủi ro và nền tảng phát triển bền vững (ESG) chính là "mã gen" giúp doanh nghiệp tối ưu nguồn lực, bảo vệ biên lợi nhuận và khẳng định vị thế dẫn đầu.

Tú Anh