Cần chuyển đổi chuỗi giá trị thanh long, mở hướng đi mới cho xuất khẩu

Tại tỉnh Bình Thuận, hiện có tới 27.000ha thanh long, sản lượng hơn 600.000 tấn/năm, đứng đầu cả nước. Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bình Thuận, thanh long của địa phương đã xuất khẩu qua hơn 20 thị trường trên thế giới, trong đó trọng điểm là châu Á với gần 75% về sản lượng và gần 60% về giá trị.

Đặc biệt, thanh long Bình Thuận đã được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp chỉ dẫn địa lý. Thương hiệu "Thanh long Bình Thuận” được Liên minh châu Âu (EU) bảo hộ. Hình ảnh và nhãn hiệu “Bình Thuận Dragon fruit" được đăng ký và đã được 13 quốc gia, vùng lãnh thổ đồng ý bảo hộ.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn - Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), chuỗi giá trị ngành hàng thanh long đã và đang đối mặt với nhiều thách thức khi Trung Quốc, Ấn Độ, Mexico đã trồng thành công loại quả này. Năm 2021, Trung Quốc công bố đạt sản lượng 1,6 triệu tấn thanh long/năm, cao hơn Việt Nam.

Là địa phương có diện tích trồng thanh long lớn nhất cả nước, ông Đoàn Anh Dũng - Chủ tịch UBND tỉnh Bình Thuận cho biết, thanh long là một trong cây trồng phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu của tỉnh, góp phần quan trọng chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mang lại giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, việc phát triển cây thanh long gặp một số khó khăn như quy mô canh tác nhỏ lẻ, vùng sản xuất quy mô lớn chưa nhiều, chưa tạo ra khối lượng sản xuất lớn để tăng cạnh tranh trên thị trường; sản phẩm chế biến sâu còn thiếu… 

Trước thực trạng trên, việc tổ chức lại sản xuất của chuỗi ngành hàng thanh long theo hướng hợp tác liên kết theo chuỗi giá trị, nâng cao hiệu quả, giá trị gia tăng, carbon thấp và bền vững là yêu cầu cấp thiết. Chuỗi sản xuất dựa trên cơ sở lồng ghép, tận dụng mọi nguồn lực, phát huy nội lực và tạo động lực cho sự tham gia của các doanh nghiệp đầu tàu trong quá trình dẫn dắt chuyển đổi.

Ngoài ra, thiết lập sản xuất theo hướng xanh hoá cũng là giải pháp đưa quả thanh long đến gần hơn với khách hàng thế giới, đáp ứng thị hiếu, nhu cầu của người tiêu dùng về các sản phẩm thân thiện môi trường, bảo vệ sinh thái và thích ứng biến đổi khí hậu.

Để chuỗi giá trị thanh long Việt Nam phát triển bền vững, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng định hướng phát triển ngành hàng thanh long trên cơ sở phát huy tiềm năng, lợi thế các vùng sinh thái, đặc biệt tại 3 tỉnh trồng thanh long trọng điểm gồm Bình Thuận, Long An và Tiền Giang. Đồng thời, nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng, khả năng cạnh tranh của sản phẩm; bảo vệ môi trường sinh thái, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ngành hàng thanh long vì thế cần tái tổ chức sản xuất theo hướng hợp tác, liên kết theo chuỗi giá trị và khắc phục tình trạng thiếu kết nối giữa các chủ thể trong chuỗi, bị động trong tiếp cận các thị trường xuất khẩu, dễ bị tổn thương với các rủi ro thị trường, sản suất và bố trí hệ thống logistics đồng bộ, hiệu quả.

Để minh bạch từ sản xuất đến chế biến thanh long, ông Phan Văn Tấn - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bình Thuận cho biết, địa phương đã phát triển thêm phân hệ nhật ký sản xuất theo dõi dấu chân carbon cho sản phẩm. Cụ thể, người tiêu dùng có thể quét mã QR để chứng minh chất lượng và trách nhiệm môi trường của sản phẩm cuối. Đây là điểm sáng tạo, đột phá trong quá trình thực hiện các cam kết về tăng trưởng xanh, giảm phát thải của Bình Thuận.

Dù có sản lượng và diện tích trồng thanh long đứng đầu cả nước, tỉnh Bình Thuận thừa nhận, quy mô sản xuất của hộ dân trên địa bàn còn tương đối nhỏ lẻ, khối lượng sản phẩm đạt các tiêu chuẩn của thị trường khó tính chưa nhiều. Bên cạnh đó, khâu bảo quản sau thu hoạch và liên kết giữa người dân và doanh nghiệp chưa thật sự bền vững.

Tuấn Linh (t/h)