Doanh nghiệp cà phê cần tuân thủ các quy định bền vững và rào cản EUDR mới

Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) được xem là điều kiện tiên quyết và hàng đầu đối với cà phê xuất khẩu. Kể từ ngày 30/12/2025, mọi lô hàng cà phê vào EU phải chứng minh không được trồng trên diện tích đất có hoạt động phá rừng sau tháng 12/2020.

Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống lưu trữ hồ sơ đầy đủ. Cung cấp bản đồ xác định chính xác vị trí địa lý (GPS) của từng vùng trồng. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp có thể tham khảo các công cụ như TerraTrac (chi phí chỉ khoảng 0,30 USD/nông dân), Beyco, Farmforce, hay Koltiva để lập bản đồ và truy xuất nguồn gốc.

Việc đầu tư vào các công nghệ này không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ quy định mà còn tạo ra cơ sở dữ liệu quý giá để quản lý chuỗi cung ứng hiệu quả hơn.

Bên cạnh EUDR, hai chỉ thị quan trọng khác là CSDDD (Thẩm định trách nhiệm doanh nghiệp) và CSRD (Báo cáo phát triển bền vững) đang tạo ra áp lực lớn về tính minh bạch.

Thứ nhất là Chỉ thị về Thẩm định trách nhiệm doanh nghiệp đối với phát triển bền vững (CSDDD), có hiệu lực từ tháng 7/2024. CSDDD áp dụng đối với các doanh nghiệp lớn có trên 1.000 lao động và doanh thu hằng năm trên 450 triệu euro. Tùy theo quy mô, doanh nghiệp sẽ phải tuân thủ trong giai đoạn 2027 - 2029. Tuy nhiên, hiện vẫn có ý kiến trong Nghị viện châu Âu đề xuất điều chỉnh phạm vi áp dụng, nên quy mô tác động cuối cùng của CSDDD vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng.

Thứ hai là Chỉ thị về Báo cáo phát triển bền vững doanh nghiệp (CSRD). Từ năm 2025, các doanh nghiệp phải báo cáo về việc bảo vệ môi trường và đối xử công bằng với người lao động. Dù các doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã không phải tuân thủ trực tiếp, họ vẫn phải cung cấp thông tin cần thiết cho các đối tác lớn trong chuỗi cung ứng để giúp các đối tác này đáp ứng yêu cầu của EU.

Vì vậy, các hợp tác xã và doanh nghiệp xuất khẩu cà phê sang EU cần lưu trữ hồ sơ đầy đủ về: phương thức canh tác cà phê; điều kiện lao động; sử dụng nước và hóa chất; lượng phát thải và tác động môi trường từ hoạt động canh tác và vận chuyển.

Bà Nguyễn Thị Hoàng Thuý - Vụ trưởng, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Thuỵ Điển, kiêm nhiệm Đan Mạch, Na Uy, Iceland và Latvia lưu ý, việc theo dõi và báo cáo chính xác các yếu tố này sẽ tăng khả năng tiếp cận thị trường EU, bởi các nhà nhập khẩu châu Âu cần những dữ liệu này để chứng minh tuân thủ các quy định mới.

Một quy định nghiêm ngặt khác sẽ có hiệu lực từ tháng 12/2027, EU chính thức cấm lưu hành các sản phẩm được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Quy định này áp dụng cho mọi doanh nghiệp, không phân biệt quy mô.

Thương vụ Việt Nam khuyến nghị với doanh nghiệp xuất khẩu trong nước rằng giá cà phê cần được thiết lập ở mức cho phép nông dân trả lương công bằng cho người lao động, phù hợp với tiêu chuẩn địa phương. Đây là yếu tố then chốt để ngăn chặn việc sử dụng lao động trái pháp luật và đảm bảo tính bền vững lâu dài của chuỗi cung ứng. Bởi, để đáp ứng yêu cầu chống lao động cưỡng bức, các nhà nhập khẩu cà phê vào EU phải chứng minh rằng sản phẩm của họ không sử dụng lao động cưỡng bức.

Điều này đòi hỏi các hợp tác xã và doanh nghiệp cà phê Việt Nam phải thực hiện nhiều biện pháp cụ thể như: Một là, doanh nghiệp cần xác định các khâu có nguy cơ rủi ro về lao động trong chuỗi cung ứng của mình. Hai là, ban hành quy định rõ ràng đối với nhà cung cấp về lao động công bằng và tuân thủ pháp luật.

Ba là, đào tạo nông dân và người lao động về quyền lao động cũng như các tiêu chuẩn quốc tế. Bốn là, thiết lập cơ chế an toàn để người lao động có thể phản ánh vi phạm mà không sợ bị trả đũa. Năm là, thường xuyên kiểm tra và giám sát việc tuân thủ của các nhà cung cấp thông qua các đợt kiểm toán độc lập.

Việc thích ứng với các tiêu chuẩn xanh của EU không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để cà phê Việt Nam nâng cao giá trị và vị thế quốc tế. Để thành công, doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ, xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu toàn diện và hợp tác chặt chẽ với nông dân để tạo nên chuỗi giá trị bền vững từ gốc.

Tú Anh