Đình làng Bồ Bản: Dấu xưa còn mãi đất Hoà Vang

Nơi lập phòng phiếu bầu cử Quốc hội đầu tiên

Đà Nẵng không chỉ nổi tiếng với cầu Sông Hàn, cầu Rồng, cầu Thuận Phước, hay “đèo Hải Vân đệ nhất hùng quan”, Ngũ Hành Sơn linh thiêng và huyền thoại,… mà còn ấn tượng với những di tích lịch sử lâu đời. Nổi bật trong đó là Đình làng Bồ Bản - một phần bản sắc văn hóa của đất và người Hòa Vang nói riêng, Đà Nẵng nói chung. 

Đình làng Bồ Bản được xây dựng lần đầu tiên vào năm Canh Thân (1800) - là nơi người dân làng Bồ Bản thờ cúng các vị tiền nhân đã lập ngôi làng. Đây là di tích văn hóa, lịch sử, là niềm tự hào của người dân làng Bồ Bản, Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng. Tên của ngôi đền cũng chính là tên của ngôi làng từ thời kỳ khai hoang lập ấp.

Ngôi đình bằng tranh tre mộc mạc được dựng tại gò miếu Tam Vị nằm phía đông làng. Đến năm Nhâm Tý (1852), vua Tự Đức đã cho xây dựng lại ngôi đình ở vị trí mới cách vị trí cũ khoảng chừng 200m về phía tây. Trong lần xây dựng này, ngôi đền được tọa lạc tại một vị trí “long hổ hội” với phía sau là Gò Miếu Cao, bên trái là Gò Ổi, bên phải là Gò Chùa và trước mặt là cánh đồng rộng tiếp giáp với làng Cẩm Toại và sông Yên.

Vẫn với kiến trúc cổ phương đông, đình Bồ Bản có dạng chữ “nhất”, theo lối ba gian hai chái, măt quay về hướng nam. Kiến trúc nổi bật của đình là 36 cột gỗ bằng gỗ mít và kiền kiền với tám cột cái, mỗi cột cao 4,5m; tám cột hàng nhì, mỗi cột cao 3,5m; tám cột hàng ba cao 2,3m. Ngoài ra, còn có 4 cột đấm, 4 cột huyết và 4 cột ở cửa hông.

Hầu hết trên các cột, kèo được trang trí đầu rồng, tứ thời, tứ quý, cầm kỳ, thi tửu,… bằng nghệ thuật chạm khắc tinh xảo, độc đáo. Mái đình được lợp ngói âm dương. Trên nóc được gắn tượng “lưỡng long triều nguyệt” là biểu tượng đặc trưng của văn hóa phương đông. 

Ngoài ra, trên các gờ cao của mái đình còn được trang trí thêm hình loan, phượng, rùa, mai điểu, tùng lộc,… làm tăng thêm vẻ uy nghiêm cho ngôi đình.

Ngoài sân đình là một tấm bình phong lớn được trang trí hình rùa, long mã và câu đối. Tại chính ngôi đình này không chỉ là nơi diễn ra các lễ hội thờ cúng các vị tiền nhân lập làng mà còn là nơi diễn ra nhiều sự kiện lịch sử quan trọng của phong trào cách mạng địa phương.

Đây từng là nơi thành lập Ủy ban Hành chính kháng chiến của xã Bồ Bản và là nơi lập phòng phiếu bầu cử Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Lớp bình dân học vụ đầu tiên cũng được ra đời tại ngôi đình. Cùng với đó, nhiều sự kiện, chiến công lừng lẫy của quân và dân xã Hòa Phong, huyện Hòa Vang trong các cuộc chiến tranh giải phóng quê hương, đất nước cũng diễn ra tại đây.

Mái đình - nơi lòng người hội tụ

Trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm của lịch sử cùng với sự tàn phá của thời gian, đình làng Bồ Bản đã hư hại rất nhiều. Năm 1990, nhân dân làng đã tu sửa lại đình. Đến năm 2007, ngôi đình được trùng tu lần nữa và đến năm 2011, ngôi đình được xây thêm các công trình ngoại vi như tường thành, cổng tam quan, sân vườn,… 

Đình Bồ Bản được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia tại Quyết định số 01/1999/QĐ-BVHTT ngày 04/01/1999 của Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Văn hóa - Thể Thao và Du lịch.

Hiện nay còn 1 bia công đức năm Tự Đức thứ 5 (1852), bằng đá cao 1m x 0,67m ghi lại công đức đóng góp, phụng cúng để tu sửa ngôi đình; 1 tấm hoành phi bằng gỗ đề 3 đại tự bằng chữ Hán “Đình Bồ Bản”; 1 long đình (long kiệu) bằng gỗ dùng để thỉnh sắc phong của vua. Ngoài ra có hai tượng bằng gỗ (Quan Công và Lưu Bị) được dân làng đem gửi tại Chùa Minh Sư từ năm 1966 để phòng tránh sự mất mát, hư hỏng…

Theo thông lệ 3 năm một lần, vào ngày 16/2 âm lịch, nhân dân thôn Bồ Bản tổ chức lễ hội đình làng theo nghi lễ tế cổ truyền tri ân các bậc tiền nhân, cầu cho “quốc thái dân an”, “mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt”.

Ngoài phần lễ là phần hội với các hoạt động đua thuyền truyền thống, hát tuồng, hô bài chòi, trò chơi dân gian nên thu hút được nhiều người trong và ngoài địa phương tham gia trẩy hội. Đây còn là dịp giao lưu, trao đổi tình cảm làm tăng thêm nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc, thắt chặt mối quan hệ cộng đồng...

Sáng mồng 1 Tết âm lịch hằng năm, dân làng tập trung về ngôi đình cổ kính với các nghi lễ trang trọng, trong sự thành kính tri ân của con người hôm nay đối với các bậc tiền nhân và những ai đã từng gắn bó với mảnh đất này. Điều đó, không chỉ mang ý nghĩa giáo dục tinh thần nhớ về tổ tiên cội nguồn mà còn thắt chặt tình đoàn kết, ra sức xây dựng quê hương ngày càng văn minh, giàu đẹp…

Năm 2010, Bồ Bản là 1 trong 3 thôn đầu tiên của vùng nông thôn Hòa Vang đón nhận Bằng khen của Bộ Văn hóa -Thể thao và Du lịch tặng trong phong trào xây dựng “Làng văn hóa 20 năm” và nhiều năm liền được thành phố vinh danh là “Thôn văn hóa nông thôn mới tiêu biểu”.

Các mô hình tự quản như “ông bà mẫu mực, con cháu hiếu thảo”, “vợ chồng đồng thuận”, “tộc họ có trách nhiệm với con cháu và ngược lại” đã được 24 tộc họ trong thôn cam kết thi đua.

Mặc dù, tại Đà Nẵng, tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, nhưng văn hóa tín ngưỡng dân gian vẫn luôn trường tồn, ngày càng bén rễ sâu trong lòng dân tộc. Điều đó tạo nên sức mạnh vô hình, gắn kết tình làng nghĩa xóm, góp phần tạo nên “thành trì” tinh thần quý báu, sức sống của dân tộc trước những thử thách của thời đại.

Với người dân Bồ Bản, mái đình là nơi lòng người hội tụ, là sức mạnh nội lực giúp người dân chống chọi với thiên tai, vượt qua những khó khăn trong lao động, cuộc sống. Để rồi, trong tâm thức của người đi xa mỗi lần nghĩ về quê hương lại thấy lòng đau đáu, còn người ở lại thấy mình cần có trách nhiệm trong việc gìn giữ và phát huy những giá trị lịch sử, văn hóa của ông cha để lại.

Đinh Văn Dũng