Định giá lại nông sản Việt: Cần một sàn giao dịch hàng hóa tầm quốc gia

Ông Phan Minh Thông, Chủ tịch HĐQT Phúc Sinh Group – doanh nghiệp xuất khẩu hồ tiêu hàng đầu và nằm trong top 5 xuất khẩu cà phê của Việt Nam – cho biết, dù doanh thu đạt khoảng 350 triệu USD/năm và sản phẩm đã có mặt tại 120 quốc gia, nhưng giá trị nông sản Việt vẫn thấp hơn nhiều so với tiềm năng.

“Việt Nam là cường quốc nông sản, nhưng vẫn bị động trong khâu bán hàng, thiếu công cụ định giá và minh bạch thị trường. Chúng ta cần một sàn giao dịch hàng hóa quốc gia, nơi cà phê, hồ tiêu, gạo hay thủy sản có thể giao dịch công khai, thu hút vốn, tạo việc làm và xác lập giá trị thực cho nông sản Việt,” ông Thông đề xuất.

Ông cũng nhấn mạnh, muốn tăng giá trị sản phẩm, cần kiểm soát chất lượng từ vùng trồng và đầu tư mạnh vào chế biến sâu, vừa đáp ứng nhu cầu trong nước, vừa đạt tiêu chuẩn quốc tế.

Ở góc độ công nghệ và sản xuất, bà Nguyễn Thị Thành Thực, CEO Công ty CP Công nghệ Phần mềm AutoAgri, cho rằng chi phí logistics, giá đất và đầu tư công nghệ đang là “nút thắt” lớn của ngành nông nghiệp.

“Hiện nay, quy định yêu cầu diện tích tối thiểu 5.000m² cho khu chế biến khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ không thể tiếp cận. Giá đất khoảng 4 triệu đồng/m², tổng chi phí thuê lên đến 20 tỷ đồng là vượt quá khả năng,” bà Thực nói.

Bà đề xuất mô hình cụm làng nghề quy mô nhỏ (500–1.000m²) để nhiều chủ thể OCOP có thể cùng đầu tư, chia sẻ hạ tầng. Mô hình này đã được áp dụng thành công ở Trung Quốc và hoàn toàn khả thi với Việt Nam nếu có chính sách đất đai phù hợp.

Bên cạnh đó, bà cũng nhấn mạnh việc xây dựng thương hiệu cà phê đặc sản Việt Nam – lĩnh vực mà các nước như Brazil, Colombia, Ethiopia đã làm rất tốt. Việt Nam nên thành lập Hiệp hội Cà phê đặc sản để khai thác giá trị cao hơn cho sản phẩm Robusta, vốn đang xuất khẩu với sản lượng dẫn đầu thế giới.

Ông Ngô Trường Sơn, Chánh Văn phòng Điều phối Nông thôn mới Trung ương, cho biết sau 7 năm triển khai, chương trình OCOP đã đạt hơn 17.800 sản phẩm đạt chuẩn từ 3 sao trở lên, vượt xa mục tiêu 10.000 sản phẩm đặt ra cho năm 2025.

Trong đó, 40% chủ thể là hợp tác xã, 30% là doanh nghiệp nhỏ, còn lại là hộ sản xuất và cơ sở địa phương. OCOP đã góp phần nâng cao chất lượng, quảng bá thương hiệu và tạo sinh kế bền vững cho hàng vạn hộ nông dân.

Tuy nhiên, ông Sơn thừa nhận, quy hoạch đất cho chế biến và hạ tầng logistics vẫn là thách thức. Bộ sẽ phối hợp với các địa phương để xây dựng chính sách thuê, mua bán đất linh hoạt, tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư nhà máy chế biến quy mô vừa và nhỏ.

Phát biểu tổng kết, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng khẳng định, ngành nông nghiệp đang bước vào giai đoạn chuyển đổi toàn diện, với 3 đột phá chiến lược:

• Thể chế và chính sách minh bạch,

• Khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo,

• Hạ tầng và logistics xanh.

Cùng với đó là 5 nhóm hành động trọng tâm, được ví như “mạch liên kết quốc gia” giữa Công – Nông – Thương – Trí – Binh:

• Nhà nước (Công): kiến tạo thể chế, định hướng chiến lược, phân bổ nguồn lực hiệu quả.

• Nông dân (Nông): trung tâm đổi mới, được đào tạo thành “nông dân số”, “nông dân xanh”, làm chủ kỹ năng số và tín chỉ carbon.

• Doanh nghiệp (Thương): đầu tàu thị trường, liên kết chuỗi giá trị, dẫn dắt đầu tư xanh.

• Giới khoa học (Trí): chuyển giao tri thức, khuyến nông số, nghiên cứu công nghệ mới.

• Lực lượng quốc phòng, an ninh (Binh): bảo vệ an ninh sinh thái, an ninh lương thực và làng quê đáng sống.

Bộ trưởng nhấn mạnh: “Phát triển nông nghiệp hôm nay không chỉ là nhiệm vụ kinh tế, mà còn là sứ mệnh văn hóa và nhân văn. Mỗi nông dân là một chiến sĩ xanh; mỗi hợp tác xã là hạt nhân đổi mới; mỗi làng quê là trung tâm sáng tạo và hạnh phúc.”

Với tinh thần đó, hành trình định giá lại nông sản Việt – thông qua sàn giao dịch hàng hóa quốc gia, chính sách đất linh hoạt, và liên kết công–nông–thương–trí–binh – được kỳ vọng sẽ mở ra kỷ nguyên xanh, thịnh vượng và nhân văn cho nông nghiệp Việt Nam.

Tiến Minh