Điện Biên được lựa chọn thí điểm kinh tế tầm thấp: Không chạy theo công nghệ!

Bộ KH&CN vừa tổ chức chương trình làm việc về xây dựng Đề án thử nghiệm có kiểm soát phát triển kinh tế tầm thấp, ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV) tại tỉnh Điện Biên.

Phát biểu tại buổi làm việc, Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh, kinh tế tầm thấp là lĩnh vực mới, có tính liên ngành cao và nhiều dư địa phát triển. Việc lựa chọn Điện Biên để xây dựng đề án không chỉ xuất phát từ điều kiện thực tế của một địa phương miền núi, địa hình chia cắt, mà còn nhằm hình thành mô hình tham chiếu cho các địa phương khác trong thời gian tới.

Tinh thần được Bộ KH&CN nhấn mạnh rất rõ: không thử công nghệ UAV, mà thử mô hình ứng dụng thực tế để đo hiệu quả và hoàn thiện khung chính sách.

Theo ông Phương, công nghệ UAV đã được ứng dụng tại nhiều nơi. Do đó, trọng tâm của đề án là xây dựng mô hình ứng dụng cụ thể để đánh giá hiệu quả khi tích hợp UAV vào hoạt động kinh tế.

Lãnh đạo Bộ kH&CN cho rằng việc triển khai cần đủ quy mô, gắn với các bài toán thực tiễn như vận chuyển hàng hóa, đồng thời kết hợp thu thập dữ liệu phục vụ sản xuất, kinh doanh và quản lý; có cơ sở đo lường rõ ràng hiệu quả, giá trị gia tăng cũng như khả năng cải thiện vận hành.

"Nói cách khác, câu chuyện đặt ra không phải là “có bay được hay không”, mà là bay để làm gì, giải được bài toán gì, tạo thêm giá trị gì cho địa phương và cho hoạt động quản lý? Đây chính là cách tiếp cận mang tính thực tiễn mà Bộ KH&CN muốn đặt vào đề án thí điểm lần này", ông Phương nói.

Về phía Bộ Quốc phòng, đại diện cơ quan này cơ bản thống nhất với chủ trương xây dựng Đề án thử nghiệm có kiểm soát tại tỉnh Điện Biên. Tuy nhiên, việc triển khai phải bảo đảm yêu cầu cao nhất về quốc phòng, an ninh, quản lý vùng trời, an toàn bay và trật tự an toàn xã hội - đây là nguyên tắc xuyên suốt, không có ngoại lệ.

Phát biểu tại buổi làm việc, Thượng tướng Phạm Trường Sơn, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam cho biết hoạt động thử nghiệm UAV cần tuân thủ đầy đủ các quy định hiện hành về khu vực cấm bay, hạn chế bay, cũng như quy trình cấp phép và giám sát bay.

Các đơn vị như Quân khu 2, Quân chủng Phòng không - Không quân, Cục Tác chiến và các cơ quan liên quan được yêu cầu phối hợp chặt chẽ với Bộ KH&CN và tỉnh Điện Biên để rà soát, hoàn thiện đề án, bảo đảm triển khai đúng quy định, đúng thẩm quyền và an toàn tuyệt đối.

Tại chương trình, đại diện VNPost đề xuất triển khai mô hình vận chuyển hàng hóa bằng UAV tại Điện Biên, đồng thời kiến nghị một số cơ chế cần tháo gỡ nhằm bảo đảm tính khả thi.

Các ý kiến thảo luận tập trung vào việc xác định không gian thử nghiệm, phạm vi hoạt động, cơ chế phối hợp liên ngành và phương án kiểm soát rủi ro – những yếu tố cốt lõi để hoàn thiện đề án

Phát biểu tại buổi làm việc, Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên Lê Văn Lương cho biết địa phương sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ KH&CN, Bộ Quốc phòng và các đơn vị liên quan để hoàn thiện đề án theo hướng khả thi, an toàn và hiệu quả.

Theo đó, tỉnh hướng tới từng bước hình thành mô hình ứng dụng UAV phù hợp với điều kiện thực tế, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Việc triển khai thí điểm tại Điện Biên được kỳ vọng sẽ cung cấp dữ liệu thực tiễn quan trọng, làm cơ sở xây dựng khung pháp lý và định hình mô hình phát triển kinh tế tầm thấp trong thời gian tới.

Kinh tế tầm thấp-một khái niệm mới nổi, bao gồm các hoạt động kinh tế diễn ra dưới độ cao 1.000m, có thể mở rộng đến dưới 5.000m tùy theo nhu cầu thực tế của từng quốc gia, tận dụng công nghệ bay có và không người lái, mạng thông minh tầm thấp để phát triển hạ tầng, sản xuất phương tiện bay, dịch vụ và bảo đảm an toàn bay, chủ yếu dựa trên việc ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV) và các công nghệ liên quan.

Trên thế giới, chỉ riêng ngành hàng không tầm thấp được định giá dự kiến đạt khoảng 700 tỷ USD vào năm 2035. Tại Việt Nam, tiềm năng của kinh tế tầm thấp được đánh giá có thể đạt 10 tỷ USD.

Theo các chuyên gia, Việt Nam có đầy đủ lợi thế để trở thành trung tâm kinh tế tầm thấp, đó là vị trí địa lý và chính trị ổn định, tiềm năng làm chủ công nghệ lõi (phần mềm, trí tuệ nhân tạo và hệ thống UTM), năng lực sản xuất phần cứng và hệ sinh thái các ngành công nghiệp phụ trợ đã hoàn thiện. Đặc biệt, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị đã xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu.

Cùng với đó, hệ thống luật sửa đổi, bổ sung và ban hành mới trong năm 2025 liên quan tới khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và một số luật liên quan đến dữ liệu, an ninh mạng, năng lượng mới... đã tạo hành lang pháp lý đầy đủ, đồng bộ, kịp thời nhằm thúc đẩy nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và thương mại hóa các công nghệ chiến lược như: UAV, robot, camera AI... Một bước tiến đáng chú ý là NIC vừa đề xuất thành lập không gian bay thử nghiệm UAV đầu tiên tại Việt Nam. Đây là tiền đề để thương mại hóa sản phẩm trong nước.

Hoài Phong