Đề xuất cơ chế đặc thù cho Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, dự án đường Vành đai 5 - Vùng thủ đô dài khoảng 349 km, đi qua địa bàn 7 địa phương, gồm Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên và Phú Thọ.

Dự án gồm tuyến chính cao tốc quy mô 6 làn xe, tốc độ thiết kế 100 - 120km/giờ và đường song hành quy mô tối thiểu 2 làn xe, tốc độ thiết kế 60 - 80 km/giờ. Tổng mức đầu tư dự án sơ bộ khoảng 288.268 tỷ đồng, bao gồm phần tuyến chính cao tốc khoảng 215.192 tỷ đồng, thực hiện bằng ngân sách Trung ương và đường song hành khoảng 73.076 tỷ đồng, làm bằng vốn ngân sách địa phương.

Chính phủ dự kiến bố trí cho dự án trong giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 59.700 tỷ đồng. Để thực hiện dự án, phạm vi giải phóng mặt bằng khoảng 4.011 ha với chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 78.143 tỷ đồng.

Về hình thức đầu tư, Chính phủ đề xuất áp dụng phương thức đầu tư đối tác công tư (PPP) và hình thức đầu tư công. Dự án dự kiến được chuẩn bị đầu tư từ năm 2026, thực hiện năm 2027 và cơ bản hoàn thành công trình năm 2030. Các đoạn còn lại sẽ thực hiện trong giai đoạn 2026 - 2030, tiếp tục huy động các nguồn vốn để ưu tiên đầu tư sớm, phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035.

Để thực hiện dự án, Chính phủ đề xuất áp dụng 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc biệt. Trong đó có 8 chính sách đã được Quốc hội cho phép áp dụng tại một số dự án liên quan như về thẩm quyền quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư; thẩm định khả năng cân đối vốn cho dự án; công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; chỉ định thầu; điều chỉnh các quy hoạch có liên quan; giá trị tăng thêm từ khu vực dọc tuyến đường dự án…

Chính sách mới đề xuất gồm: công tác bồi thường, hỗ trợ đối với doanh nghiệp bị thu hồi đất sản xuất và thẩm quyền quyết định chuyển đổi hình thức đầu tư.

Thảo luận tại Tổ về chủ trương đầu tư dự án xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, đại biểu Hoàng Văn Nghiệm - Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Sơn La nhấn mạnh, đây là dự án quan trọng quốc gia, nằm trong Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đóng vai trò động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội liên vùng.

Tuy nhiên, do quy mô dự án đặc biệt lớn với tổng mức đầu tư sơ bộ gần 300 nghìn tỷ đồng và đi qua địa bàn 7 tỉnh, thành phố, đại biểu đề nghị cần rà soát, đánh giá kỹ lưỡng hơn về tính khả thi, lộ trình thực hiện cũng như phương án cân đối nguồn lực tài chính theo từng giai đoạn. Để đảm bảo hoàn thành mục tiêu Nghị quyết Đại hội XIV đã đề ra, Quốc hội cần ban hành Nghị quyết với các cơ chế, chính sách đặc thù đủ mạnh nhằm tháo gỡ kịp thời các vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai.

Từ thực tiễn triển khai, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Sơn La kiến nghị Quốc hội và Chính phủ xem xét mở rộng phạm vi áp dụng khung cơ chế, chính sách đặc thù cho các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm thuộc Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Đại biểu nhấn mạnh, đây đều là những dự án mang tính chiến lược; nếu thiếu cơ chế vượt trội và sự hỗ trợ nguồn lực từ Trung ương, tính khả thi khi đi vào thực tế sẽ rất thấp.

Dẫn chứng từ địa phương, đại biểu Hoàng Văn Nghiệm phản ánh Dự án cao tốc Mộc Châu (Sơn La) - Điện Biên đến Cửa khẩu quốc tế Tây Trang dù nằm trong Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết XIV nhưng đến nay vẫn chưa được giao cơ quan chủ quản đầu tư. Trong điều kiện ngân sách địa phương còn nhiều hạn chế, nếu không có cơ chế đặc thù cùng sự đồng hành, hỗ trợ vốn từ Trung ương, tiến độ dự án chắc chắn sẽ gặp muôn vàn khó khăn.

Đồng ý chủ trương đầu tư dự án xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, đại biểu Mai Văn Tuất - Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình nhấn mạnh, đây là dự án quan trọng quốc gia, đóng vai trò kết nối 6 tuyến cao tốc hướng tâm (trong đó có tuyến cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ - Ninh Bình).

Dự án đi qua địa bàn 7 tỉnh, thành phố, trong đó có tỉnh Ninh Bình. Dự án được đầu tư sẽ hình thành tuyến cao tốc liên vùng, kết nối Thủ đô Hà Nội với các địa phương trong vùng, không chỉ đáp ứng nhu cầu vận tải bền vững, tạo động lực lan tỏa, mở ra không gian phát triển kinh tế mới, mà còn là tiền đề quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh; đồng thời cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 30-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển vùng Đồng bằng sông Hồng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Thống nhất cao với bố cục và nội dung của dự thảo Nghị quyết, đại biểu Mai Văn Tuất cho biết, khoản 3 Điều 4 quy định về trách nhiệm của các địa phương bố trí nguồn lực xây dựng các tuyến đường giao thông kết nối với Vành đai 5, đáp ứng nhu cầu phát triển khu vực, quản lý quỹ đất hai bên tuyến để phát triển đô thị, công nghiệp, dịch vụ, xác định các mỏ vật liệu, khu vực đổ thải để phục vụ dự án, nhưng chưa đề cập đến định hướng phát triển du lịch.

Theo đại biểu, khi dự án hoàn thành và đi vào vận hành sẽ tạo dư địa và đóng góp rất lớn cho phát triển du lịch của cả 7 tỉnh, thành phố có tuyến đường đi qua, trong đó có tỉnh Ninh Bình. Do đó, Cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu bổ sung ngành du lịch vào định hướng khai thác quỹ đất và kết nối hạ tầng trong dự thảo Nghị quyết.

Chia sẻ về định hướng của địa phương, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình cho biết, Đảng bộ và nhân dân trong tỉnh đang tập trung chỉ đạo thực hiện mục tiêu phấn đấu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030 với đặc trưng "Đô thị di sản thiên niên kỷ". Ninh Bình sở hữu Quần thể danh thắng Tràng An - Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới hỗn hợp đầu tiên của Việt Nam cũng như Đông Nam Á.

Trong mục tiêu nhiệm kỳ 2025 – 2030, tỉnh xác định phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch là cụm ngành kinh tế mũi nhọn. Vì vậy, tuyến đường Vành đai 5 khi được hoàn thiện và phát huy hiệu quả sẽ là đòn bẩy quan trọng giúp Ninh Bình tăng tốc, bứt phá phát triển du lịch, duy trì tăng trưởng kinh tế hai chữ số và hoàn thành mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030.

Về phía địa phương, đại biểu Mai Văn Tuất khẳng định, tỉnh Ninh Bình đã chủ động chuẩn bị đầy đủ các điều kiện, sẵn sàng bắt tay ngay vào thực hiện nhiệm vụ được giao ngay khi dự án chính thức được triển khai.

Minh Anh