Đề xuất cấm tuyệt đối thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và khí N2O

Tham gia góp ý, đại biểu Phạm Trọng Nhân, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh đã khẩn thiết đề nghị Quốc hội bổ sung bóng cười, khí N2O, dùng cho mục đích giải trí và các chất hướng thần mới vào danh mục ngành nghề cấm đầu tư kinh doanh. Đại biểu nhấn mạnh, Điều 6 của dự thảo luật về danh mục nghề cấm đầu tư kinh doanh chính là "cái vòng gác đầu tiên của hệ thống pháp luật" và là nơi "chúng ta xác lập những giới hạn đỏ".

Dẫn chứng từ thực tế, đại biểu Nhân đưa ra cảnh báo về khí cười N2O là chất hướng thần mới, đang đi đúng theo "con đường hủy hoại sức khỏe" như bài học từ thuốc lá điện tử, nhưng với tốc độ nhanh hơn và hậu quả nặng hơn. Mâu thuẫn được chỉ ra là một sản phẩm được y tế cảnh báo, công an truy quét, báo chí lên tiếng nhưng lại nằm ngoài vòng pháp luật, cụ thể là các điều khoản cấm đầu tư kinh doanh ngay trong dự luật này.

Đại biểu chỉ ra rằng, thị trường bóng cười được mô tả là "thị trường năm không": không phép, không tiêu chuẩn chất lượng, không điểm kiểm định độc tính, không truy xuất nguồn gốc, không báo cáo y tế định kỳ. Đây là một thị trường vận hành hoàn toàn nằm ngoài vùng kiểm soát của nhà nước và giải pháp duy nhất được đề xuất là đóng cửa nó ngay tại Điều 6 của Luật Đầu tư (sửa đổi).

Từ dữ liệu nghiên cứu tại Bệnh viện Bạch Mai, đại biểu cho biết ngộ độc N2O gây tổn thương tủy sống nghiêm trọng với tỷ lệ tổn thương từ 60-100%, tỷ lệ liệt chi lên tới 82,9%. Nồng độ hormone Cystatin của bệnh nhân tăng gấp 5 lần bình thường, dấu hiệu phá hủy bao Myelin cấp tính. Nhiều người chỉ dùng vài tuần đến vài tháng đã tàn phế, và 100% trường hợp được nghiên cứu đều có di chứng, không ai hồi phục hoàn toàn.

Khí N2O gây hại qua hai cơ chế độc học rõ rệt: làm bất hoạt vitamin B12 khiến hệ thần kinh mất lớp bảo vệ, dẫn đến yếu liệt; đồng thời tạo cảm giác hưng phấn như opioids, dễ gây nghiện và buộc người dùng tăng liều nhanh.

“Khi rủi ro cao và hậu quả nghiêm trọng, không thể đợi đủ dữ liệu, tức là đợi đủ số phận bị hủy hoại”, ông Nhân nhấn mạnh, đồng thời đề nghị cấm tuyệt đối ngay trong luật và giao Chính phủ xây dựng tiêu chí nhận diện chất hướng thần mới.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Anh Trí, Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội cho rằng, việc bổ sung bổ sung thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vào danh mục cấm đầu tư kinh doanh là phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 173 của Quốc hội về hoạt động chất vấn tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa 15.

Đại biểu Trí cho biết, trong dự thảo, ở Điều 6. Ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh, khoản 1. Cấm các hoạt động đầu tư kinh doanh đã bổ sung điểm "l) Kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng".

Tuy nhiên, theo đại biểu viết như vậy hay, nhưng chưa đủ và chưa đúng với tinh thần của Nghị quyết 173 của Quốc hội. Ông đề nghị cần viết đầy đủ: "Cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện có tác hại cho sức khỏe con người".

Về Điều 152 quy định về chuyển tiếp, khoản 15, đại biểu Nguyễn Anh Trí bày tỏ lo ngại về việc Chính phủ quy định xử lý chuyển tiếp đối với dự án đầu tư sản xuất thiết bị điện tử cho thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Việt Nam chỉ để xuất khẩu. Đại biểu đề nghị quy định thời gian chấm dứt chuyển tiếp ngay trong luật, chỉ khoảng 6 tháng và tối đa là 12 tháng. Đồng thời, cho rằng việc vẫn cho sản xuất để xuất khẩu là điều chưa phù hợp, vì "ở đâu cũng là con người, ở đâu cũng là nhân loại, tại sao cấm ở Việt Nam nhưng lại cho xuất khẩu".

Đại biểu Phạm Văn Hoà, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp cũng đồng tình rằng mặt hàng này đã cấm thì kể cả sản xuất, mua bán, chế biến đi xuất khẩu cũng không được. Đại biểu lo ngại việc xuất khẩu có đảm bảo không, hay lại tiêu dùng trong nước khi mà thuốc lá lậu đang nhập tràn lan và chưa quản lý được.

Giải trình nội dung được các đại biểu Quốc hội quan tâm về cấm kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và điều chỉnh phạm vi chất cấm, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng khẳng định không quy định các trường hợp loại trừ được phép thực hiện đầu tư kinh doanh loại hàng hóa này do chưa có cơ sở pháp lý, cơ sở chính trị và thực tiễn cụ thể.

Dự luật lần này quy định cấm tuyệt đối thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Tuy nhiên, dự thảo có xử lý chuyển tiếp đối với các dự án đầu tư sản xuất thiết bị điện tử cho thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Việt Nam chỉ để xuất khẩu và đã được chấp thuận đầu tư trước thời điểm Nghị quyết 173 của Quốc hội.

Lý giải về điều khoản chuyển tiếp này, Bộ trưởng Thắng cho hay, sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết 173 quy định cứng về việc dừng sản xuất, một số ít nhà máy (chủ yếu là của nước ngoài) đang sản xuất tại Việt Nam đã có nhiều đơn kiện. "Chúng ta quy định khi các nhà máy đang làm, đang sản xuất và xuất đi nước ngoài. Cho nên không còn con đường nào khác là phải có điều khoản chuyển tiếp cho mấy nhà máy trước đây họ đang làm, cho đến khi hết thời hạn phải dừng, còn chúng ta tuyệt đối không sản xuất mới", Bộ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh.

Về phạm vi các chất bị cấm, Bộ trưởng cho biết đã tiếp thu ý kiến của các đại biểu Nguyễn Anh Trí và Phạm Trọng Nhân, điều chỉnh bổ sung thêm cả chất N2O cũng như là các chất hướng thần vào danh mục. Bộ Tài chính sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an và Bộ Y tế để rà soát, điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp, chặt chẽ nhằm ngăn ngừa và loại trừ các trường hợp ngoại lệ (ví dụ: sản xuất theo yêu cầu của Bộ Y tế).

Tú Anh