Để di sản văn hóa phi vật thể sống trong đời sống hôm nay

Di sản văn hóa phi vật thể là một phần quan trọng làm nên bản sắc dân tộc, được lưu giữ qua tiếng hát, phong tục, lễ hội, nghề thủ công và tri thức dân gian. Nhân Ngày Quốc tế Di sản văn hóa phi vật thể 17/10, sự đóng góp của các nghệ nhân, người thực hành và cộng đồng càng được nhấn mạnh, bởi họ chính là những người trực tiếp duy trì, trao truyền các giá trị văn hóa qua nhiều thế hệ.

Trong bối cảnh xã hội không ngừng đổi thay, bảo tồn di sản không thể chỉ dừng lại ở việc lưu trữ tư liệu hay tổ chức các hoạt động giới thiệu theo từng dịp. Điều cần thiết là đưa di sản trở lại gần gũi hơn với đời sống, để người dân có cơ hội thực hành, tiếp nối và phát huy những giá trị truyền thống. Công tác này cũng cần gắn với phát triển con người, nâng cao chất lượng cuộc sống và mở rộng không gian sáng tạo.

Cộng đồng cần được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình bảo tồn, từ tham gia quyết định cách thức gìn giữ đến thụ hưởng những lợi ích do di sản mang lại. Cùng với đó, việc quan tâm đến đời sống nghệ nhân, hỗ trợ truyền nghề và khuyến khích người trẻ tìm hiểu văn hóa truyền thống sẽ góp phần tạo nền tảng cho di sản phát triển bền vững.

Trong thời đại công nghệ số, những phương thức tiếp cận mới đang mở ra cơ hội để di sản đến gần hơn với công chúng. Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ số hóa tư liệu, phục vụ học tập, quảng bá các làn điệu dân ca, tri thức dân gian và kỹ năng nghề truyền thống. Tuy nhiên, quá trình đổi mới cần tôn trọng tính nguyên gốc, sự đa dạng văn hóa và vai trò của cộng đồng đang nắm giữ di sản.

Bên cạnh đó, kết nối di sản với du lịch và các ngành công nghiệp văn hóa có thể tạo thêm động lực phát triển cho nghệ thuật biểu diễn, thiết kế, nghề thủ công và nội dung số. Khi được khai thác hợp lý, di sản vừa góp phần làm phong phú đời sống tinh thần, vừa mở ra cơ hội việc làm và cải thiện sinh kế cho người dân.

Việc phát huy giá trị di sản cần đi đôi với bảo đảm lợi ích công bằng cho nghệ nhân và cộng đồng. Nguồn lực thu được từ các hoạt động khai thác di sản cần góp phần duy trì không gian văn hóa, hỗ trợ truyền nghề và khuyến khích các thế hệ tiếp tục thực hành. Hiệu quả bảo tồn không chỉ nằm ở mức độ lan tỏa mà còn thể hiện qua số người tham gia học hỏi, cơ hội thực hành được mở rộng và sự gắn kết ngày càng bền chặt giữa người dân với văn hóa quê hương.

Mỗi cá nhân đều có thể góp phần gìn giữ di sản từ những việc làm thiết thực như tìm hiểu một phong tục, học một làn điệu dân ca hay lựa chọn sản phẩm thủ công truyền thống. Nhà trường có thể tăng cường hoạt động trải nghiệm văn hóa; địa phương tạo điều kiện duy trì không gian thực hành; doanh nghiệp phối hợp với nghệ nhân và cộng đồng để phát triển các sản phẩm văn hóa phù hợp.

Di sản không chỉ thuộc về quá khứ mà còn là nguồn lực tinh thần cho hiện tại và tương lai. Khi được gìn giữ bằng trách nhiệm, trao truyền bằng sự tự hào và phát huy trên cơ sở tôn trọng các giá trị cốt lõi, di sản văn hóa phi vật thể sẽ tiếp tục góp phần bồi đắp bản sắc Việt Nam cho các thế hệ mai sau.

Triệu Lộc