ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà: Cần làm rõ có hay không việc "giải ngân trên giấy"?

Bên cạnh đó, báo cáo không né tránh các điểm nghẽn tồn tại như tình trạng đùn đẩy trách nhiệm của cán bộ, sự chậm trễ trong cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước (DNNN), và quản lý tài nguyên thiếu bền vững.

Tuy nhiên, theo ông Hà, báo cáo phần lớn vẫn mang tính chất liệt kê thành tích; phần phân tích nguyên nhân của những tồn tại còn chung chung, chưa chỉ rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương cụ thể để xảy ra lãng phí.

Dựa trên các dữ liệu từ báo cáo, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị Chính phủ giải trình làm rõ và có giải pháp đối với 3 vấn đề cốt lõi:

Thứ nhất là nghịch lý giữa tỷ lệ giải ngân đầu tư công cao nhưng lãng phí, chậm trễ trong triển khai và xử lý tài sản công vẫn tiếp diễn. Báo cáo nhấn mạnh tỷ lệ giải ngân đầu tư công rất cao (đạt 96,7%) và đã hoàn thành xử lý bước đầu 25.885 cơ sở nhà, đất dôi dư. Tuy nhiên, ở phần hạn chế, Chính phủ lại thừa nhận giải ngân vốn đầu tư công ở một số dự án vẫn chậm, kéo dài thủ tục, dẫn đến đội vốn và nguy cơ thất thoát. Đồng thời, việc sắp xếp tài sản công, đặc biệt là nhà đất còn chậm, vi phạm chậm khắc phục.

Vì vậy, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị báo cáo làm rõ có hay không tình trạng "giải ngân trên giấy" hoặc giải ngân nhanh nhưng chất lượng công trình kém, dẫn đến lãng phí nguồn lực dài hạn?

Ông Hà cũng đề nghị bổ sung phụ lục các bộ, ngành, địa phương chậm trễ trong sắp xếp tài sản công dôi dư. Ngoài ra, đại biểu cho rằng, việc tháo gỡ 5.203 dự án tồn đọng là kết quả tốt, nhưng Chính phủ cần có cơ chế giám sát hậu kiểm để các dự án này thực sự phát huy hiệu quả kinh tế. 

Theo đại biểu Hà, báo cáo của Chính phủ cho thấy, kỷ lục về tỷ lệ và khối lượng giải ngân năm 2025 ghi nhận lượng vốn đầu tư công được đưa ra nền kinh tế lớn nhất từ trước tới nay, với số vốn giải ngân đạt 875,85 nghìn tỷ đồng, bằng 96,7% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Nhiều bộ, ngành, địa phương đạt tỷ lệ giải ngân cực kỳ ấn tượng, thậm chí vượt kế hoạch như Hà Tĩnh (175%), Ninh Bình (166,1%), Lào Cai (146,9%). Đây là nỗ lực rất lớn giúp thúc đẩy tăng trưởng, giải quyết đầu ra cho nhiều ngành, mở rộng năng lực sản xuất và tạo việc làm cho người lao động.

Tuy nhiên, vẫn còn dự án đình trệ, kéo dài thủ tục và đội vốn. Chính phủ đã thẳng thắn thừa nhận nghịch lý này trong phần hạn chế: "Mặc dù nhiều dự án trọng điểm được đẩy nhanh, nhưng vẫn tồn tại một số dự án giải ngân chậm, kéo dài thủ tục, dẫn đến đội vốn, nguy cơ thất thoát".

Nguyên nhân trực tiếp được chỉ ra là do công tác phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương trong giải phóng mặt bằng và bố trí vốn chưa kịp thời, làm ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ dự án. Việc kéo dài thời gian thực hiện dự án chính là một dạng lãng phí nguồn lực và đánh mất cơ hội phát triển.

Đại biểu Hà nêu rõ, sự lãng phí trong đầu tư xây dựng dù tỷ lệ giải ngân cao được bóc tách rõ nhất qua các con số xử lý vi phạm của cơ quan chức năng. Qua thanh tra chuyên đề 563 dự án có khó khăn vướng mắc, chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài, cơ quan chức năng đã phát hiện, kiến nghị xử lý về kinh tế hàng nghìn tỷ đồng, hàng trăm ha đất, thậm chí kiến nghị chuyển cơ quan điều tra và Ủy ban Kiểm tra Trung ương xem xét, xử lý hình sự tại 03 dự án. Tính chung trong năm 2025, ngành công an đã khởi tố mới 22 vụ án liên quan đến lãng phí trong lĩnh vực đầu tư xây dựng.

Điển hình cho sự lãng phí nghiêm trọng là dự án Bệnh viện Bạch Mai cơ sở 2 và Bệnh viện Việt Đức cơ sở 2. Chỉ trong 36 ngày thanh tra, cơ quan chức năng đã phát hiện nhiều sai phạm và lãng phí với số tiền lên tới 1.200 tỷ đồng. Vụ việc này sau đó đã bị Bộ Công an khởi tố với tội danh "Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản công gây thất thoát, lãng phí”.

Theo đại biểu, nguyên nhân sâu xa của tình trạng này xuất phát từ việc chấp hành kỷ cương, kỷ luật tài chính ở một số nơi chưa nghiêm và ý thức chấp hành các quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí ở một số nơi còn hạn chế. Thêm vào đó, tình trạng công tác chuẩn bị đầu tư còn hạn chế, yếu kém cũng là nguyên nhân khiến các dự án khi triển khai gặp vướng mắc.

Như vậy, tỷ lệ giải ngân 96,7% cho thấy sự quyết liệt trong khâu "bơm vốn" ra nền kinh tế, nhưng những vi phạm hàng nghìn tỷ đồng và hàng loạt dự án đội vốn, chậm tiến độ lại phản ánh sự yếu kém trong khâu "kiểm soát chất lượng" và "hiệu quả sử dụng vốn" tại các công trình cụ thể, đòi hỏi Chính phủ phải áp dụng công nghệ thông tin, dữ liệu lớn để kiểm soát chặt chẽ hơn khâu đấu thầu và quản lý ngân sách trong thời gian tới.

Thứ hai, theo ông Hà là lãng phí "vô hình" và sự chậm trễ trong cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước. Mặc dù thể chế đã được hoàn thiện với Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp, nhưng báo cáo của Chính phủ vẫn thừa nhận tiến độ cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước chậm, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước thấp, chưa tương xứng với nguồn lực nắm giữ.

Vì vậy, đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm của các cơ quan chủ quản trong việc để quá trình cổ phần hóa giậm chân tại chỗ. Cần có chế tài mạnh mẽ hơn, gắn trực tiếp việc hoàn thành KPI cổ phần hóa với sinh mệnh chính trị của người đứng đầu.

Thứ ba, ông Hà nhìn nhận kỷ cương công vụ chưa nghiêm, tình trạng né tránh trách nhiệm chưa được khắc phục triệt để và chế tài xử lý lãng phí thiếu sức răn đe.

Theo đại biểu Hà, thành tựu lớn trong năm 2025 là "cuộc cách mạng" tinh gọn bộ máy, tiết kiệm 11,5 nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, hiệu quả của bộ máy không chỉ đo bằng quy mô mà phải bằng hành động. Báo cáo thừa nhận vẫn còn bộ phận cán bộ, công chức sợ trách nhiệm, đùn đẩy, né tránh công việc. Đặc biệt, kết quả xử lý cá nhân để xảy ra lãng phí chưa nghiêm, chưa đủ sức răn đe và phòng ngừa chung, trong khi vi phạm ngày càng tinh vi, phức tạp nhưng chế tài chưa đủ mạnh.

Khẳng định trong các loại lãng phí, lãng phí thời gian và cơ hội do cán bộ đình trệ công việc là loại lãng phí nguy hiểm nhất, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng Báo cáo cần thiết kế các giải pháp đột phá trong năm 2026 để luật hóa và lượng hóa hành vi "né tránh trách nhiệm" thành hành vi gây lãng phí để có cơ sở truy cứu trách nhiệm tương ứng. Đồng thời, khi Luật Tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 (có hiệu lực từ 01/7/2026), Chính phủ cần cam kết rõ thời hạn hoàn thành các nghị định hướng dẫn, đảm bảo có "công cụ sắc bén" để xử lý nghiêm minh trách nhiệm người đứng đầu ngay trong năm 2026.

Thu Thủy