Đầu tư vào khâu sợi, dệt, nhuộm vẫn là thách thức lớn cho ngành dệt may

Tại hội thảo “Động lực nội địa hóa ngành dệt may – thu hút đầu tư cho nguồn cung còn thiếu hụt” tổ chức ở Ninh Bình ngày 4/3, ông Vũ Đức Giang – Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam – cho biết trong vài năm gần đây dòng vốn đầu tư có dịch chuyển mạnh hơn vào sản xuất nguyên phụ liệu. Tuy nhiên, sự gia tăng này chưa đủ để giúp ngành chủ động nguồn cung, vì Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu vải, hóa chất và các loại phụ liệu đặc thù. 

Theo ông Giang, vấn đề đầu tiên mà dệt may trong nước đang đối mặt là đòi hỏi về tỷ lệ nội địa hóa nguyên liệu trong các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới như CPTPP hay EVFTA. Các tiêu chí về xuất xứ ngày càng nghiêm ngặt khiến doanh nghiệp khó tận dụng ưu đãi thuế quan nếu không chủ động sản xuất nguyên phụ liệu trong nước. 

Ngoài ra, chính sách mua hàng của các nhãn hiệu quốc tế yêu cầu nhà cung cấp phải tự chủ nguyên liệu theo mô hình FOB cũng đặt áp lực lớn lên các doanh nghiệp. Tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt từ thị trường EU, yêu cầu sử dụng nguyên liệu tái chế và giảm phát thải cũng là rào cản trong quá trình phát triển khâu dệt-nhuộm. 

Một nghịch lý khác là chính khâu nhuộm và hoàn tất, vốn được xem là then chốt để nâng tỷ lệ nội địa hóa, lại đang là điểm nghẽn lớn. Ba khó khăn chính được nêu ra gồm:

Tâm lý e ngại ô nhiễm môi trường tại nhiều địa phương – khiến việc cấp phép cho dự án dệt-nhuộm còn hạn chế, dù công nghệ xử lý nước thải hiện nay đã cải tiến đáng kể.

Quỹ đất chuyên dụng cho dệt nhuộm chưa được quy hoạch tập trung, đặc biệt ở các khu vực miền Trung.

Nhận thức chiến lược về phát triển công nghiệp chưa đồng đều, một số nơi vẫn nhìn ngành dệt nhuộm dưới góc độ rủi ro về môi trường thay vì lợi thế chuỗi giá trị. 

Đại diện Cục Công nghiệp – Bộ Công Thương cho biết Chính phủ đã xây dựng một số chính sách hỗ trợ bao gồm chiến lược phát triển ngành đến năm 2030 và cơ chế ưu đãi thuế cho các dự án sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ (trong đó có dệt may). Các khu công nghiệp chuyên ngành ở miền Bắc, Trung và Nam cũng được định hướng phát triển nhằm tạo “hạt nhân” cho dệt-nhuộm công nghiệp.

Tuy nhiên, theo cơ quan này, chính sách dù đầy đủ cũng cần sự chủ động từ doanh nghiệp và sự đồng hành của địa phương để tạo ra môi trường đầu tư hấp dẫn hơn. Họ nhấn mạnh rằng nếu nội địa hoá nguyên phụ liệu được thúc đẩy mạnh mẽ, chuỗi cung ứng trong nước sẽ rút ngắn, chi phí được kiểm soát tốt hơn và ngành dệt may có thể tiến xa hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu. 

Tiến Minh