Đầu tư hạ tầng nghiên cứu công nghệ chiến lược theo mô hình 3 tầng, tránh dàn trải

Tại cuộc họp, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Vũ Hải Quân nhấn mạnh đây là đề án mang tính chiến lược, tổng thể về hệ thống phòng thí nghiệm quốc gia. Việc xây dựng Đề án dựa trên các căn cứ pháp lý quan trọng như Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và Luật KHCN năm 2025.

Nhìn lại giai đoạn từ năm 2000 đến nay, Nhà nước đã đầu tư 16 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, góp phần hình thành năng lực chuyên sâu và đào tạo nhân lực. Tuy nhiên, hệ thống này bộc lộ nhiều hạn chế: Đầu tư còn phân tán, quy mô nhỏ, chưa gắn chặt với các công nghệ chiến lược. Thiếu cơ chế đầu tư theo vòng đời và kinh phí vận hành. Đội ngũ nhân lực chưa chuyên nghiệp, thiếu cơ chế dùng chung và đánh giá kết quả.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, việc phát triển hạ tầng nghiên cứu là yêu cầu cấp thiết để hình thành chuỗi liên thông từ nghiên cứu đến thương mại hóa, giảm phụ thuộc vào bên ngoài và hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ.

Dự thảo Đề án đề xuất mô hình phát triển hạ tầng nghiên cứu theo 3 tầng. Trong đó, Tầng A cung cấp năng lực quốc gia về công nghệ lõi, công nghệ nền tảng và hạ tầng dùng chung; Tầng B thực hiện nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ, tích hợp hệ thống và tạo nguyên mẫu gắn với các nhiệm vụ cụ thể; Tầng C thực hiện thử nghiệm, đo lường, kiểm định, chứng nhận, sản xuất thử, hoàn thiện sản phẩm và hỗ trợ thương mại hóa.

Về mục tiêu, đến năm 2035 sẽ hình thành mạng lưới hạ tầng nghiên cứu hiện đại, liên thông và dùng chung trên phạm vi cả nước; trong đó có từ 10-15 hạ tầng Tầng A phục vụ công nghệ lõi, công nghệ nền tảng; các hạ tầng Tầng B gắn trực tiếp với nhiệm vụ công nghệ chiến lược; các hạ tầng Tầng C phục vụ thử nghiệm, đo lường, kiểm định, chứng nhận và đưa sản phẩm ra thị trường. Tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam sẽ có một số trung tâm và phòng thí nghiệm đạt trình độ hàng đầu khu vực.

Phát biểu kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ KH&CN tiếp tục rà soát kỹ các mục tiêu, chỉ tiêu và nhiệm vụ đặt ra, bảo đảm xây dựng được hệ thống hạ tầng nghiên cứu và phòng thí nghiệm quốc gia hiện đại, đồng bộ, liên thông, khai thác hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong giai đoạn mới. Trong đó, cần ưu tiên các lĩnh vực công nghệ chiến lược, công nghệ mũi nhọn có ý nghĩa dẫn dắt phát triển đất nước trong thời gian tới.

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ KH&CN làm rõ hơn các mục tiêu, kết quả đầu ra cụ thể, xác định lộ trình triển khai phù hợp theo từng giai đoạn, gắn với nguồn lực thực hiện để bảo đảm tính khả thi của Đề án.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh trước mắt cần tập trung rà soát, khai thác và nâng cao hiệu quả hệ thống phòng thí nghiệm hiện có tại các bộ, ngành, viện nghiên cứu, trường đại học. Đây là những cơ sở đã được đầu tư và vận hành trong nhiều năm, có nền tảng kinh nghiệm và năng lực nhất định, cần tiếp tục được nâng cấp, hoàn thiện theo hướng bổ trợ, kết nối và phát huy thế mạnh riêng của từng đơn vị.

Theo Phó Thủ tướng, mỗi cơ sở nghiên cứu cần tập trung vào những lĩnh vực có lợi thế, thế mạnh đặc thù. Chẳng hạn, Đại học Quốc gia Hà Nội phát huy các lĩnh vực có thế mạnh của mình, Đại học Quốc gia TPHCM tập trung vào các hướng nghiên cứu khác, đồng thời tăng cường chia sẻ, liên kết và sử dụng chung hạ tầng nghiên cứu.

Phó Thủ tướng giao Bộ KH&CN rà soát tổng thể hệ thống phòng thí nghiệm hiện có tại các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo để xác định thứ tự ưu tiên đầu tư, nâng cấp trong thời gian tới. Cùng với đó, Bộ KH&CN phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính rà soát toàn bộ cơ chế tài chính, phương án đầu tư và bố trí nguồn lực, bảo đảm lộ trình triển khai không bị gián đoạn, không để thiếu nguồn lực cho hoạt động của các phòng thí nghiệm.

Minh Anh