Đạo đức là nền tảng giúp báo chí phát triển chuyên nghiệp, nhân văn, trách nhiệm

Tham dự tọa đàm có ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam; bà Nguyễn Thị Hải Vân giám đốc trung tâm bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí; ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch); bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch); nhà báo, TS Nguyễn Thu Hà, Trưởng ban Chuyên đề - Khoa giáo, Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), cùng nhiều đại biểu, diễn giả.

Tọa đàm diễn ra trong bối cảnh hoạt động báo chí đang chịu tác động mạnh mẽ của chuyển đổi số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo (AI) và sự phát triển nhanh chóng của các nền tảng truyền thông mới. Những thay đổi này tạo thêm cơ hội phát triển nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới về pháp lý, nghiệp vụ và đạo đức đối với cơ quan báo chí và người làm báo.

Hành lang pháp lý mới cho báo chí trong kỷ nguyên số

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Đức Lợi cho biết chương trình tại Hải Phòng là hoạt động mở đầu cho chuỗi tọa đàm chuyên sâu do Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức trên phạm vi cả nước.

Theo ông Lợi, mục tiêu của chuỗi chương trình là giúp các cơ quan báo chí và đội ngũ người làm báo cập nhật những quy định pháp luật mới, nâng cao khả năng nhận diện, phòng ngừa và quản trị rủi ro pháp lý trong quá trình tác nghiệp.

Ông nhấn mạnh, một nền báo chí chuyên nghiệp không chỉ được đánh giá bằng tốc độ đưa tin hay mức độ lan tỏa của sản phẩm báo chí, mà trước hết phải được xây dựng trên nền tảng của sự thật, trách nhiệm và tinh thần thượng tôn pháp luật.

"Cùng với pháp luật, đạo đức nghề nghiệp được xác định là một “hàng rào” quan trọng giúp nhà báo nhận diện và phòng ngừa những rủi ro trong quá trình thu thập, xử lý và cung cấp thông tin", ông Lợi nói.

Chia sẻ tại tọa đàm, ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí, cho biết Luật Báo chí năm 2025 là dấu mốc quan trọng, vừa nhằm khắc phục những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện Luật Báo chí năm 2016, vừa tạo nền tảng pháp lý cho báo chí phát triển trong môi trường số.

Theo ông Hiếu, Luật Báo chí năm 2025 tập trung vào ba định hướng lớn: mở rộng không gian phát triển của báo chí trong kỷ nguyên số; tăng cường cơ chế hỗ trợ, phát triển kinh tế báo chí; đồng thời nâng cao trách nhiệm pháp lý và hiệu quả quản lý nhà nước.

Đáng chú ý, không gian hoạt động của cơ quan báo chí trên môi trường mạng được mở rộng. Bên cạnh việc đăng, phát nội dung báo chí, cơ quan báo chí có thể tích hợp một số hoạt động dịch vụ trực tuyến theo quy định của pháp luật.

Ngoài ra, cơ quan báo chí cũng được hợp tác với các đối tác để thiết lập, vận hành và sản xuất nội dung cho các kênh trên mạng xã hội, nền tảng truyền thông số; đồng thời phải chịu trách nhiệm đối với nội dung được đăng tải trên các kênh liên kết.

Lãnh đạo Cục Báo chí cũng nhìn nhận luật còn bổ sung, làm rõ các nguồn thu của cơ quan báo chí, trong đó có nguồn thu từ bản quyền, khai thác và sử dụng tác phẩm báo chí; hoạt động tài chính, phần vốn góp vào doanh nghiệp; cung cấp dịch vụ sự nghiệp công; thực hiện các nhiệm vụ, chương trình, đề án, dự án được cấp có thẩm quyền giao và một số nguồn thu khác theo quy định.

Pháp luật và đạo đức là nền tảng của nghề báo

Một nội dung được các đại biểu đặc biệt quan tâm là những rủi ro pháp lý phát sinh trong thực tiễn tác nghiệp.

Trong môi trường truyền thông số, áp lực về tốc độ, lượt xem và mức độ tương tác có thể khiến người làm báo đứng trước nguy cơ sử dụng thông tin chưa được kiểm chứng, khai thác yếu tố giật gân hoặc vô tình xâm phạm danh dự, uy tín, quyền riêng tư và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Từ thực tế này, các chuyên gia cho rằng kiểm soát rủi ro không thể chỉ là trách nhiệm của phóng viên mà cần trở thành một phần trong quy trình quản trị của mỗi tòa soạn, từ khâu thu thập, xác minh, biên tập đến xuất bản và xử lý thông tin sau khi đăng tải.

Các đại biểu cũng trao đổi về trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu cơ quan báo chí, quy định về quản lý và cung cấp thông tin, quyền tác giả và quyền liên quan, cũng như cơ chế pháp lý bảo vệ nhà báo khi tác nghiệp đúng quy định. 

Cũng tại toạ đàm, yêu cầu tuân thủ pháp luật gắn với thực hiện 10 điều quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam và Quy tắc sử dụng mạng xã hội của người làm báo Việt Nam cũng nhận được nhiều sự quan tâm.

Qua các tình huống thực tế, các diễn giả giúp người làm báo nhận diện rõ hơn ranh giới giữa quyền được thông tin, quyền tự do báo chí và trách nhiệm đối với xã hội.

Đặc biệt, trong bối cảnh AI ngày càng tham gia sâu vào quá trình sản xuất và phân phối nội dung, yêu cầu kiểm chứng thông tin, xác định nguồn tin và chịu trách nhiệm về sản phẩm báo chí càng trở nên quan trọng. 

Theo đó, đạo đức nghề nghiệp vì thế không phải là yếu tố hạn chế sự sáng tạo, mà chính là nền tảng giúp hoạt động báo chí phát triển theo hướng chuyên nghiệp, nhân văn và có trách nhiệm.

Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Đức Lợi nhấn mạnh: “Khi mỗi nhà báo hiểu luật hơn một bước, thận trọng hơn một bước và có trách nhiệm hơn một bước”, điều đó không chỉ giúp bảo vệ nhà báo và cơ quan báo chí mà còn góp phần bảo vệ uy tín nghề nghiệp và củng cố niềm tin của công chúng đối với báo chí cách mạng Việt Nam.

Tọa đàm tại Hải Phòng là dịp để đội ngũ người làm báo cập nhật những quy định pháp luật mới, trao đổi kinh nghiệm thực tiễn và nâng cao kỹ năng nhận diện, phòng ngừa rủi ro. Qua đó, góp phần xây dựng đội ngũ người làm báo vững nghiệp vụ, chắc pháp luật, chuẩn mực đạo đức và thích ứng tốt với môi trường truyền thông số.

Trung Kiên