Đại biểu Quốc hội kiến nghị quản lý chặt quy trình nhân lực, nâng chế độ đối với giáo viên

Chiều 20/11, tiếp tục thảo luận về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về những cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, nhiều đại biểu Quốc hội đã tập trung làm rõ tính khả thi của ba nhóm chính sách then chốt liên quan trực tiếp đến đội ngũ nhà giáo – trung tâm của mọi cải cách giáo dục.

Tham gia góp ý thảo luận, Đại biểu Hoàng Quốc Khánh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu) nhận định rằng việc phân cấp mạnh xuống cấp huyện, thậm chí xã trong tuyển dụng giáo viên thời gian qua đã dẫn tới bất cập: nơi thừa – nơi thiếu giáo viên, việc tuyển dụng không đồng đều về chất lượng, nhiều nơi còn phát sinh tiêu cực vì thiếu giám sát chuyên môn.

Đại biểu cho rằng tuyển dụng giáo viên phải được tổ chức tập trung ở cấp tỉnh, do Sở GD&ĐT chủ trì, đi kèm kỳ thi thống nhất, công khai để “đảm bảo cạnh tranh công bằng và nâng chất lượng đội ngũ.”

Đồng quan điểm, đại biểu Nguyễn Minh Tâm (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị) và đại biểu Ma Thị Thúy (Đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang) đều cho rằng khi mỗi địa phương tự tổ chức tuyển dụng theo cách riêng, chất lượng đầu vào khó kiểm soát, trong khi giáo viên lại là nhân lực đặc thù, cần chuẩn nghề nghiệp thống nhất trên toàn tỉnh.

Trong khi đó, đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội) bổ sung một khía cạnh quan trọng: công tác tuyển dụng còn phải gắn với trách nhiệm giải trình và minh bạch dữ liệu, nghĩa là mọi thông tin về vị trí việc làm, số lượng tuyển mới, số giáo viên dôi dư hay thiếu hụt phải được cập nhật trên hệ thống số hóa của ngành.

Điều này không chỉ giúp kiểm soát mà còn tạo điều kiện cho luồng điều động – thuyên chuyển diễn ra hiệu quả, tránh tình trạng địa phương nơi thiếu nơi thừa kéo dài nhiều năm.

Nhấn mạnh thêm yếu tố cốt lõi: cơ chế tuyển dụng phải gắn với quy hoạch đào tạo sư phạm, đại biểu Lý Tiết Hạnh (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) cho biết thực tế hiện nay việc đào tạo chưa gắn kết chặt chẽ với nhu cầu nhân lực – dẫn tới nhiều trường sư phạm khó tuyển sinh trong khi địa phương vẫn thiếu giáo viên. Vì vậy, đại biểu cho rằng nghị quyết cần hoàn thiện cơ chế đồng bộ từ tuyển dụng – sử dụng – đào tạo lại.

Việc nâng cao chất lượng tuyển dụng, theo các đại biểu, không chỉ là quản trị nguồn nhân lực mà còn là “điểm xuất phát” cho đột phá giáo dục. Có tuyển đúng, tuyển đủ, tuyển chất lượng thì mới có nền tảng để triển khai những cải cách sâu hơn.

Thảo luận tại hội trường, một trong những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là chính sách phụ cấp và đãi ngộ nhà giáo, các đại biểu xem đây là cấu phần quan trọng không kém, vì “mọi đổi mới chỉ bền vững khi giáo viên được bảo đảm đời sống, yên tâm cống hiến”.

Cụ thể, các đại biểu nêu rõ bất cập lớn của dự thảo: mức phụ cấp 30% cho nhân viên trường học trên toàn quốc là không hợp lý vì không tính đến chênh lệch vùng miền. Nhân viên làm việc ở vùng sâu – vùng xa phải đối mặt điều kiện khắc nghiệt hơn, trong khi phụ cấp không khác gì so với người làm việc ở đô thị.

Đại biểu Lý Tiết Hạnh (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) tiếp cận vấn đề này từ góc độ dài hạn hơn: đại biểu đề nghị chính sách ưu đãi phải gắn với chiến lược đào tạo – sử dụng giáo viên, nhất là giáo viên sư phạm trọng điểm. Đại biểu đặc biệt nhấn mạnh cần đầu tư vào đào tạo giáo viên chất lượng cao, miễn học phí, hỗ trợ ký túc xá và đảm bảo có việc làm sau tốt nghiệp. Đây là cách để nâng vị thế người thầy – chủ thể trung tâm của Nghị quyết 71.

Bên cạnh đó, có ý kiến cho rằng cần đánh giá tổng chi ngân sách để đảm bảo tính khả thi: “Không thể xây dựng chính sách mà không gắn với sức chịu đựng ngân sách địa phương”. Nếu chính sách vượt trội nhưng không dự trù nguồn lực, nguy cơ rất lớn là nghị quyết không triển khai được.

Cũng tại phiên thảo luận, nhiều đại biểu nhấn mạnh rằng các chính sách phụ cấp và ưu đãi nghề phải đi kèm lộ trình và tiêu chí rõ ràng, vừa tạo động lực cho đội ngũ giáo viên, vừa tránh sự chồng chéo với chính sách của các ngành khác như y tế, văn hóa.

Đây là nhóm vấn đề then chốt và được xem là “điểm nghẽn lớn nhất” nếu không làm sớm. Đa số các đại biểu đều cảnh báo rằng nếu không có hướng dẫn cụ thể ngay sau nghị quyết, các địa phương sẽ không biết bắt đầu từ đâu, đặc biệt với các chính sách phức tạp như miễn sách giáo khoa, phụ cấp ưu đãi vùng khó, cơ chế tuyển dụng – điều động, hay tín dụng ưu đãi cho người học.

Cụ thể, nghị quyết phải quy định rõ trách nhiệm của từng bộ ngành, đồng thời ấn định thời hạn ban hành nghị định – thông tư hướng dẫn, tránh tình trạng “ra nghị quyết nhưng chờ hướng dẫn quá lâu”. Nhiều đại biểu đề nghị hướng dẫn phải ban hành trước ngày 1/1/2026, để địa phương có thời gian chuẩn bị về ngân sách, nhân lực và tổ chức triển khai. Cũng có ý kiến bổ sung rằng lộ trình triển khai còn phải gắn với đánh giá tác động và cơ chế giám sát, nhất là đối với các nhiệm vụ trọng tâm như đào tạo sư phạm trọng điểm, đặt hàng đào tạo tiến sĩ, hay cải cách chương trình – sách giáo khoa.

Đa số các ý kiến đều thống nhất rằng Nghị quyết 71 không chỉ là đổi mới nội dung hay phương pháp giáo dục, mà phải bắt đầu từ đổi mới cơ chế nhân lực và quản trị ngành, với cơ sở pháp lý minh bạch và nguồn lực được đảm bảo. Đây cũng là chìa khóa để đảm bảo mọi cải cách giáo dục có thể đi vào đời sống, mang lại lợi ích thực chất cho học sinh, giáo viên và toàn xã hội.

Minh Anh