Đại biểu Quốc hội đề nghị đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý thuế

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XV, chiều 19/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về dự án Luật Quản lý thuế (sửa đổi).

Trong đó, các ý kiến đề xuất nhiều nội dung liên quan đến việc giảm thất thu, chống gian lận thuế, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý thuế, qua đó góp phần tạo môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch.

Tham gia góp ý tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Tâm Hùng - Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, về khai thuế, tính thuế, khấu trừ thuế, chống gian lận, bổ sung hồ sơ, Khoản 5 Điều 12 dự thảo Luật cho phép người nộp thuế khai bổ sung hồ sơ trong 5 năm. Tuy nhiên, đại biểu nhận định, thực tiễn cho thấy nhiều trường hợp lợi dụng cơ chế này để né tránh thanh tra, điều chỉnh số liệu vào thời điểm nhạy cảm.

“Tôi đề nghị Ban soạn thảo xem xét bổ sung cơ chế cảnh báo rủi ro. Mọi hồ sơ khai bổ sung làm thay đổi thuế lớn hoặc nộp trong thời điểm sát kỳ kiểm tra phải đưa vào diện kiểm tra sau bổ sung. Biện pháp này góp phần làm giảm thất thu thuế, nâng cao tuân thủ và phù hợp với nguyên tắc quản lý rủi ro tại Điều 6 dự thảo Luật”, đại biểu Nguyễn Tâm Hùng - Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất.

Đối với nội dung về hoàn thuế quy định tại Điều 18, dự thảo Luật đã đề cập cơ chế hoàn thuế tự động. Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng đánh giá, đây là bước tiến quan trọng, song chưa có nguyên tắc phân loại hồ sơ theo mức độ rủi ro để bảo đảm hoàn đúng, hoàn đủ, tránh gian lận thuế giá trị gia tăng.

Đại biểu đề nghị Ban soạn thảo xem xét bổ sung quy định: “Hồ sơ rủi ro thấp được hoàn trước, kiểm tra sau. Hồ sơ rủi ro cao phải kiểm tra trước và hoàn sau. Dựa trên tiêu chí công khai, minh bạch, điều này bảo đảm hài hòa giữa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và bảo vệ an toàn ngân sách”.

Cũng nhằm tránh thất thu thuế, tại Điều 20 có quy định về khoanh tiền thuế nợ và Điều 21 quy định về xoá tiền thuế nợ. Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng cho rằng, hai điều Luật này cần bổ sung cơ chế phòng ngừa, vì thực tiễn phát sinh nhiều trường hợp doanh nghiệp bỏ địa chỉ kinh doanh, để lại nợ thuế lớn dẫn đến việc cưỡng chế không thực hiện được.

“Cần thống nhất cơ sở dữ liệu giữa thuế, đăng ký kinh doanh, công an để kịp thời xác định doanh nghiệp mất tích, bỏ trốn. Giao trách nhiệm pháp lý rõ ràng cho người đại diện theo pháp luật và người sở hữu hưởng lợi trong trường hợp doanh nghiệp bỏ trốn. Đây là nội dung quan trọng nhằm thu đúng, thu đủ và bảo đảm kỷ cương tài chính”, đại biểu đề xuất.

Góp ý vào quy định hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh kê khai thuế, đại biểu Hoàng Văn Cường (Đoàn thành phố Hà Nội) cho hay, từ ngày 1/1/2026, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh sẽ chính thức bỏ hình thức thuế khoán và chuyển sang kê khai thuế. Đại biểu cho rằng, thực tế hiện nay các hộ kinh doanh e ngại việc kê khai thuế bởi họ không có sổ sách ghi chép. Điều này có thể vô tình dẫn đến tình trạng hộ kinh doanh không kê khai đủ và trốn thuế.

Do vậy, đại biểu Hoàng Văn Cường đề nghị cần có chủ trương hỗ trợ hộ kinh doanh các phương tiện để thực hiện tính thuế thông qua máy tính tiền, cơ quan thuế sẽ quản lý được đầy đủ thông tin về doanh thu kinh doanh của một hộ cũng như thông báo về nghĩa vụ thuế cho hộ kinh doanh vào cuối năm, không để hộ kinh doanh phải tự báo cáo thuế.

Đồng thời, cơ quan thuế hỗ trợ hộ kinh doanh trích xuất các dữ liệu từ máy tính tiền ra (như doanh thu, chi phí…) để giúp cho quản lý của hộ kinh doanh được tốt hơn.

“Nếu chúng ta hỗ trợ được cho hộ kinh doanh các phương tiện tính tiền, hỗ trợ được cách thức quản lý, kể cả phần mềm thì với việc trích 0,1% phần vượt khung thuế để hỗ trợ công tác quản lý thuế, tôi cho rằng việc này là phù hợp”, đại biểu bày tỏ.

Liên quan đến chuyển đổi số trong quản lý thuế, đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh) băn khoăn nội dung tại khoản 7 và khoản 8 Điều 4 dự thảo Luật. Theo đó, đã có quy định hệ thống thông tin điện tử của Chính phủ và hệ thống thông tin quản lý thuế, tuy nhiên, ranh giới chức năng giữa hai hệ thống này chưa rõ. Điều này có nguy cơ trùng lập hạ tầng công nghệ, tăng chi phí đầu tư và vận hành.

Đại biểu đề xuất Ban soạn thảo bổ sung quy định về nguyên tắc tích hợp, liên thông, nhằm hạn chế nhân bản hệ thống. Bên cạnh đó, các dữ liệu thuế nên được kết nối một cửa với hệ thống Chính phủ điện tử. “Đây là yêu cầu cốt lõi để triển khai chuyển đổi số trong quản lý thuế, đảm bảo tiết kiệm và tránh phân mảnh hạ tầng công nghệ”, đại biểu Nguyễn Tâm Hùng phân tích.

Giải trình, làm rõ ý kiến các ĐBQH quan tâm, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng thay mặt Chính phủ cảm ơn các đại biểu Quốc hội đã có nhiều ý kiến tham gia rất thực tiễn, trách nhiệm và cụ thể tại cả Phiên thảo luận ở Tổ và Hội trường. Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan của Quốc hội để hoàn thiện dự thảo Luật nhằm đảm bảo chất lượng và đáp ứng yêu cầu của thực tiễn.

Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát để đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ của Luật Quản lý thuế (sửa đổi) với Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Giao dịch điện tử, Luật Phá sản và các luật thuế liên quan (Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng - VAT); đồng thời sẽ tiếp thu điều chỉnh văn phong, thuật ngữ cho phù hợp.

Về kê khai thuế, tính thuế, khấu trừ thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh quy định tại Điều 13 của dự thảo Luật, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết, Cơ quan soạn thảo dự kiến chỉnh lý theo hướng phân định rõ trách nhiệm hỗ trợ của cơ quan thuế đối với hộ kinh doanh đã sử dụng hóa đơn từ máy tính tiền kết nối với dữ liệu của cơ quan thuế.

Đồng thời xây dựng các công cụ hỗ trợ như tờ khai thuế, gợi ý tính thuế tự động trên cơ sở dữ liệu hóa đơn điện tử và các nguồn cơ sở dữ liệu khác mà cơ quan thuế có được để đảm bảo thuận lợi cho hộ kinh doanh nhưng vẫn phù hợp với nguyên tắc chung là tự khai, tự nộp thuế của người nộp thuế.

Liên quan đến quy định hoàn thuế tự động, miễn thuế, giảm thuế tự động (tại Điều 18, Điều 19), Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng nêu rõ, Cơ quan soạn thảo dự kiến chỉnh lý để đảm bảo cơ quan thuế triển khai việc hoàn thuế tự động, miễn, giảm thuế tự động theo điều kiện về hạ tầng, ứng dụng công nghệ thông tin, cơ sở dữ liệu, tiêu chí quản lý rủi ro, quy trình xử lý tự động và đảm bảo an toàn thông tin, việc triển khai theo từng giai đoạn, phù hợp với điều kiện thực tế của từng giai đoạn.

Minh Anh