Da giày Việt Nam tăng tốc tự chủ chuỗi cung ứng để giữ ngôi đầu tại Mỹ

Từ lợi thế gia công sang lợi thế chuỗi cung ứng

6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu giày dép của Việt Nam đạt khoảng 11,95 tỷ USD, tiếp tục nằm trong nhóm 5 mặt hàng xuất khẩu trên 10 tỷ USD. Riêng tháng 6, kim ngạch đạt 2,16 tỷ USD, cho thấy đà phục hồi rõ nét nhờ nhu cầu tăng tại Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu.

Điểm đáng chú ý là Việt Nam đã lần đầu vượt Trung Quốc trở thành nguồn cung giày dép lớn nhất cho thị trường Hoa Kỳ. Trong quý I/2026, xuất khẩu giày dép sang Mỹ đạt khoảng 2,47 tỷ USD, tăng hơn 9% so với cùng kỳ. Tính chung nửa đầu năm, thị trường này mang về khoảng 4,55 tỷ USD, chiếm gần 39% tổng kim ngạch toàn ngành.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, kết quả trên cho thấy ngành da giày không chỉ hưởng lợi từ dịch chuyển đơn hàng mà còn đang nâng dần năng lực đáp ứng về chất lượng, thời gian giao hàng và tiêu chuẩn bền vững.

Áp lực xanh hóa buộc doanh nghiệp đổi cách làm

Độ mở của ngành hiện rất lớn khi khoảng 90% sản lượng phục vụ xuất khẩu. Điều này đồng nghĩa mọi biến động về logistics, thuế quan hay tiêu chuẩn môi trường tại các thị trường lớn đều tác động trực tiếp đến doanh nghiệp trong nước.

Các quy định mới của EU về giảm phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và “hộ chiếu số sản phẩm” (DPP) đang tạo áp lực chuyển đổi chưa từng có. Thay vì chỉ tập trung gia công, nhiều doanh nghiệp đã tăng đầu tư vào công nghệ sạch, tự động hóa, chuyển đổi số và sử dụng nguyên liệu tái chế.

Theo Hiệp hội Da giày và Túi xách Việt Nam (Lefaso), bài toán cấp thiết hiện nay là tự chủ nguồn nguyên phụ liệu. Nguyên liệu đang chiếm tới 60-65% giá thành một đôi giày, nên việc phụ thuộc lớn vào nhập khẩu khiến doanh nghiệp dễ bị động khi chi phí vận tải tăng hoặc chuỗi cung ứng đứt gãy.

Hiệp hội đề xuất phát triển công nghiệp nguyên phụ liệu trong nước, đồng thời nghiên cứu mô hình dự trữ nguyên liệu chiến lược để hỗ trợ doanh nghiệp chủ động nguồn cung, giảm rủi ro giao hàng chậm và mất đơn hàng.

Mục tiêu 29 tỷ USD và bài toán giá trị gia tăng

Ngoài chuyển đổi xanh, ngành da giày đang đẩy nhanh dịch chuyển từ gia công thuần túy (CMT) sang thiết kế và phát triển sản phẩm (ODM), từng bước xây dựng thương hiệu riêng nhằm nâng tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa và giảm phụ thuộc vào khu vực FDI.

Song song với các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ và EU, doanh nghiệp cũng mở rộng đơn hàng sang Ấn Độ, Trung Đông và châu Phi thông qua lợi thế từ 17 hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam đã ký kết.

Dù triển vọng tăng trưởng tích cực, áp lực lợi nhuận vẫn rất lớn khi chi phí đầu vào tăng mạnh trong khi giá xuất khẩu giày dép gần như ít biến động trong nhiều năm. Vì vậy, nhiều doanh nghiệp ưu tiên giữ ổn định việc làm và duy trì lực lượng lao động tay nghề cao, coi đây là nền tảng để bảo đảm năng lực sản xuất lâu dài.

Với mục tiêu 29 tỷ USD xuất khẩu trong năm 2026, ngành da giày đang chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào quy mô sang mô hình dựa trên tính tự chủ, công nghệ và phát triển bền vững. Đây được xem là chìa khóa để Việt Nam giữ vững vị thế trên bản đồ xuất khẩu giày dép toàn cầu trong giai đoạn cạnh tranh mới.

Bích Diệp