Công nghệ xanh, bản đồ số Map4D và logistics drone góp phần nâng tầm sản phẩm OCOP Việt

Sự kiện khẳng định xu hướng đổi mới sáng tạo đã chuyển từ yếu tố lựa chọn sang điều kiện tồn tại đối với các cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn Việt Nam.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại khu vực nông thôn đang phải đối mặt với sức ép lớn phải thích ứng nhanh chóng với các yêu cầu nghiêm ngặt về tiêu chuẩn chất lượng, quy chuẩn, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững.

Ba trụ cột đổi mới giúp sản phẩm OCOP gia tăng giá trị

Theo Bà Đỗ Thị Minh Trâm, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, đổi mới sáng tạo là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm, gia tăng giá trị câu chuyện và đáp ứng các chuẩn mực thị trường để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong và ngoài nước.

Các đại biểu tại tọa đàm đã tập trung thảo luận ba nhóm nội dung trọng tâm nhằm chuyển hóa tư duy đổi mới thành hành động cụ thể:

Thứ nhất, về công nghệ và quy trình sản xuất: Các giải pháp công nghệ xanh, tiết kiệm năng lượng, tự động hóa và mô hình sản xuất tuần hoàn được xem là chìa khóa giúp giảm giá thành, ổn định chất lượng và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Thứ hai, thiết kế mẫu mã và bao bì: Không chỉ đóng vai trò bảo vệ sản phẩm, thiết kế - bao bì ngày nay trở thành “ngôn ngữ của thị trường”, quyết định khả năng nhận diện và định vị thương hiệu. Xu hướng sử dụng vật liệu thân thiện môi trường cũng mở ra lợi thế cạnh tranh cho sản phẩm công nghiệp nông thôn.

Thứ ba, chuyển đổi số và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo: Các giải pháp như nền tảng số, bản đồ số, truy xuất nguồn gốc, chuẩn hóa dữ liệu, tiếp thị vùng và kết nối cung - cầu được đánh giá là yếu tố cần thiết để sản phẩm công nghiệp nông thôn bước vào chuỗi giá trị bền vững.

Tối ưu hóa OCOP bằng công nghệ: Từ sấy xanh, bản đồ số đến logistics bằng drone

Tại tạo đàm, ông Phan Văn Hiệp, giảng viên Đại học Văn Hiến, Giám đốc công ty ITS cho rằng, việc nâng cao giá trị nông sản OCOP đòi hỏi phải giải quyết vấn đề thiếu hụt công nghệ chế biến, bởi công nghệ sấy truyền thống (điện hoặc phơi thủ công) khiến chất lượng sản phẩm không đồng đều và dễ làm mất hương vị, dược tính.

Công nghệ sấy năng lượng mặt trời được xem là giải pháp giúp giữ trọn hương vị và dược tính, tiết kiệm điện năng/nhân công, đồng thời giúp giải quyết bài toán mặt bằng cho các làng nghề.

Đại diện doanh nghiệp, ông Bùi Viết Hậu, Giám đốc IOT Link cho rằng, nền tảng bản đồ số Map4D được phát triển hoàn toàn tại Việt Nam sẽ đóng vai trò quan trọng trong hàng loạt hoạt động của OCOP. Từ quy hoạch vùng nguyên liệu, giám sát môi trường sản xuất (dựa trên cảm biến IoT), cho tới theo dõi cung - cầu theo thời gian thực hay tích hợp truy xuất nguồn gốc bằng blockchain.

"Không có dữ liệu, OCOP khó đi xa. Không thể sản xuất hiệu quả nếu không biết vùng nào trồng gì, sản lượng bao nhiêu, thị trường đang cần gì. Bản đồ số giúp nhìn thấy toàn bộ bức tranh này, từ đó doanh nghiệp và nông dân đều có thể ra quyết định chính xác hơn", ông Hậu cho biết.

Ngoài dữ liệu, nhiều giải pháp logistics mới cũng được giới thiệu như drone giao vận, dự kiến được thí điểm từ 2026, hứa hẹn giảm đáng kể chi phí vận chuyển ở các vùng sâu, vùng xa. Việc này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng với sản phẩm OCOP vốn có quy mô nhỏ, khó tối ưu chi phí khi vận chuyển bằng phương thức truyền thống.

TP.HCM trở thành “nơi thử nghiệm chính sách” hỗ trợ OCOP

Để OCOP có thể bứt phá, cần có sự tiếp cận công nghệ và hỗ trợ phù hợp. Bà Đặng Thị Luận, Quyền Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp Đổi mới Sáng tạo TP. Hồ Chí Minh (SiHub), cho biết trung tâm đang triển khai hệ thống hỗ trợ toàn diện.

TP. Hồ Chí Minh, với vị thế là trung tâm tăng trưởng chiến lược, đã chủ động thử nghiệm các mô hình và chính sách đột phá, trở thành "nơi thử nghiệm chính sách" (policy sandbox) quốc gia. Hệ sinh thái khởi nghiệp của thành phố đã vươn lên top 110/1.000 thành phố toàn cầu và lần đầu vào top 5 khu vực Đông Nam Á trong năm 2025.

Thông qua cơ chế sandbox của Nghị quyết 98, các doanh nghiệp OCOP được khuyến khích mạnh dạn đổi mới và nâng cấp sản phẩm. Các chính sách hỗ trợ bao gồm: hỗ trợ tài chính không hoàn lại, miễn giảm thuế, và đặc biệt là hỗ trợ thử nghiệm có kiểm soát các giải pháp công nghệ mới (như AI và blockchain). SiHub giúp kết nối nguồn lực giữa startup, chuyên gia, nhà đầu tư và cơ quan quản lý để doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới nhanh hơn và ít rủi ro hơn.

Ba trụ cột (công nghệ xanh trong chế biến, dữ liệu số trong quản lý chuỗi giá trị, và đổi mới sáng tạo trong xây dựng thương hiệu) cho thấy OCOP đang bước vào giai đoạn 4.0 với hướng đi xanh hơn, số hóa hơn và hiện đại hơn, tạo nên cách làm mới hướng tới sự chuẩn hóa, minh bạch và vận hành thông minh.

Minh Anh