Còn độc quyền, đường sắt Việt Nam còn lạc hậu

Ngày 14/8, Tổ công tác của Thủ tướng do Bộ trưởng, Chủ nhiệm VPCP làm Tổ trưởng đã có buổi làm việc với Tổng Công ty đường sắt Việt Nam (VNR). 

Theo ông Mai Tiến Dũng, thông qua Tổ công tác, Thủ tướng yêu cầu VNR phải đổi mới, quyết liệt để thay đổi ngành vận tải cơ bản này. Trong thời điểm này, sức cạnh tranh của đường sắt kém hơn trước rất nhiều, từ giá cước, chất lượng dịch vụ, an toàn, hiệu quả. Thị phần của đường sắt đang giảm dần qua các năm. Năm 2016 giảm đến 12% so với năm 2015 là ví dụ. Thủ tướng yêu cầu ngành cần đặt vấn đề hiệu quả sản xuất, phải suy nghĩ để có sức cạnh tranh, tăng thị phần.

“Thủ tướng yêu cầu ngành đường sắt tính toán để nâng sức cạnh tranh. Thực tế có vẻ tư tưởng bao cấp vẫn còn “đè nén” VNR trong thời kinh tế thị trường. Thủ tướng nhắc các anh suy nghĩ thêm”, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Mai Tiến Dũng truyền đạt ý kiến Thủ tướng.

Ông Mai Tiến Dũng cũng chỉ rõ, hạ tầng kéo dài từ Bắc đến Nam nhưng quá lâu đời, chất lượng tàu, chất lượng hạ tầng kho, cảng bốc xếp hàng hoá ít được quan tâm nâng cấp. Ngoài ra, kết nối ga đường sắt với ga hàng không, kết nối đường biển, các khu công nghiệp hay trọng điểm kinh tế ít được quan tâm.

“Thủ tướng có đặt vấn đề về hiệu quả sản xuất kinh doanh, đề nghị ngành đường sắt có suy nghĩ để tăng hiệu quả kinh doanh, tăng thị phần. Giá cước vận tải đường sắt ở các nước rẻ nhất, an toàn nhất, ta hãy xem lại của chúng ta”, Bộ trưởng Mai Tiến Dũng nhấn mạnh.

Một vấn đề nữa cũng được Thủ tướng đề cập đến an toàn đường, chất lượng lao động và trách nhiệm của cán bộ. Ngay sự cố tại ga Yên Viên vừa rồi, liên quan đến điều hành cùng lúc tàu vào ga hôm 14/7 tuy không gây thiệt hại lớn nhưng cho thấy kỷ luật kỷ cương phải điều chỉnh. Thủ tướng cũng lưu ý VNR kêu gọi đầu tư tham gia khai thác đường sắt, xã hội hoá hạ tầng, sử dụng các dịch vụ khác của đường sắt để kêu gọi đầu tư, đổi mới ngành đường sắt.

“Công nghệ điều hành của ta dùng thủ công quá nhiều, lạc hậu. Cần kêu gọi xã hội hóa đầu tư vào đường sắt, nâng cao năng lực cạnh tranh”, ông Dũng nói.

Chia sẻ với những hạn chế, khó khăn của VNR, Phó Chủ nhiệm VPCP Lê Mạnh Hà cũng bày tỏ sự trăn trở trước tình trạng đường bộ, hàng không phát triển mạnh nhưng đường sắt vẫn lạc hậu, bị thu hẹp. “Các ngành khác phát triển là do có cạnh tranh, còn VNR vẫn độc quyền, không có cạnh tranh. Nếu có cạnh tranh thì cũng chỉ trong nội bộ, không có tính thị trường nên dù có nỗ lực bao nhiêu cũng không phát triển được”, ông Hà nói.

Không chỉ các hành khách không mặn mà, mà các doanh nghiệp tư nhân cũng không "tha thiết" đầu tư vào ngành đường sắt. Tổng giám đốc VNR Vũ Tá Tùng cho biết từ hơn 1 năm qua, nhiều doanh nghiệp tư nhân cả trong và ngoài nước đã tiếp xúc, khảo sát đề nghị đầu tư song chưa có kết quả. Các doanh nghiệp ngoại rất muốn đầu tư vào các ga trung tâm như ga Hà Nội, ga Sài Gòn, hay các ga hàng hóa và đóng tàu như ga Dĩ An hay ga Gia Lâm nhưng với điều kiện là để họ nắm cổ phần chi phối. Còn một khi nhà nước vẫn nắm thì họ không mặn mà.

Bên cạnh đó, ông Minh cũng cho biết, kết cấu hạ tầng đường sắt của nước ta hiện giờ rất lạc hậu, tốc độ bảo trì cũng rất chậm. Theo tốc độ bảo trì hiện nay thì phải mất 70 năm nữa mới quay hết một vòng bảo trì. Ông Minh đặt câu hỏi, nếu đến 70 năm nữa không biết sản phẩm còn lại gì? Rồi khi ấy sẽ có những hạng mục bị hỏng nặng hơn thì tính thế nào?

Nói về giải pháp chặn đà sụt giảm, ông Minh cho hay trong năm nay, sẽ đưa vào vận hành các đoàn tàu có kho lạnh chạy từ ga Sóng Thần ra ga Yên Viên để phục vụ nhu cầu hàng hóa chuyên biệt. Đồng thời ngành sẽ khắc phục những nhược điểm như tốc độ di chuyển còn chậm, chất lượng dịch vụ kém.

Còn ông Hà cho rằng, phải có cạnh tranh mới kích thích sự phát triển và gợi ý nếu không đầu tư xây dựng được toàn bộ đường sắt cao tốc tuyến Bắc – Nam thì VNR cũng nên nghiên cứu làm một đoạn. Bên cạnh đó cần phải có giải pháp để giải quyết bài toán về hành lang an toàn giao thông đường sắt. “Chẳng có nước nào như nước mình, nhà dân cứ san sát đường sắt, rất kinh khủng. Cần phải có giải pháp về vấn đề trên”, ông nói.

Hạ Lan (t/h)

Hạ Lan (t/h)