"Có hộ kinh doanh thu 80 tỷ nhưng khai 3 tỷ, nay muốn khai đúng lại sợ bị truy thu"

Chuyển từ thuế khoán sang kê khai không làm tăng thuế

Tại Hội thảo “Giải pháp giúp hộ kinh doanh kê khai thuế đúng, an tâm tuân thủ, phát triển bền vững” ngày 12/3, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA) Nguyễn Thị Cúc khẳng định việc chuyển đổi từ phương pháp thuế khoán sang phương pháp kê khai không làm tăng thuế.

Theo bà Cúc, nếu nộp thuế theo phương pháp doanh thu nhân với tỉ lệ thì tỉ lệ thuế vẫn như cũ, không có gì thay đổi. Nếu nộp thuế theo thu nhập tính thuế theo tỉ lệ thì cũng tương tự như doanh nghiệp hiện nay đang thực hiện, không cao hơn và không có thay đổi gì.

Thậm chí, bà Cúc cho rằng trong nhiều trường hợp còn thấp hơn, nhờ việc nâng mức doanh thu miễn thuế từ 100 triệu đồng lên 500 triệu đồng.

Ví dụ, hộ cá nhân kinh doanh cho thuê nhà trước đây có doanh thu 500 triệu đồng phải nộp thuế 50 triệu đồng. Nhưng hiện nay, với quy định mới, mức doanh thu đó không phải nộp thuế đồng nào. Đây là sự thay đổi theo hướng giảm chứ không phải tăng.

Hiện nay, khi chuyển từ hộ khoán sang kê khai, nhiều hộ còn băn khoăn. Tuy nhiên, bà Cúc cho rằng đây là xu hướng tất yếu của kỷ nguyên số, không chỉ ở Việt Nam mà ở nhiều nước trên thế giới.

“Tại Nhật Bản, dù chỉ mua một hộp tăm giá 10 yên cũng có hóa đơn đầy đủ. Đó là điều rất bình thường. Khi có hóa đơn, chính các hộ kinh doanh cũng được hưởng lợi bởi vì có hóa đơn, chứng từ rõ ràng sẽ giúp họ yên tâm hơn, tạo niềm tin với khách hàng và đối tác”, bà Cúc nói.

Nhiều hộ kinh doanh vẫn vướng mắc

Theo các chuyên gia, trên thực tế hiện nay, nhiều hộ cá nhân kinh doanh vẫn gặp vướng mắc.

Hiện nay có những hộ kinh doanh theo mô hình rất phức tạp: Vừa có sạp chợ truyền thống, vừa cho thuê nhà, cho thuê xưởng, vừa bán hàng trên sàn thương mại điện tử. Trên các sàn thương mại điện tử cũng khác nhau: Có sàn có chức năng thanh toán và khấu trừ thuế, có sàn thì không. Ngoài ra còn có những người livestream bán hàng để hưởng hoa hồng, hoặc tự bán hàng trên mạng xã hội.

Bà Cúc đánh giá, nếu người bán livestream có đăng ký kinh doanh thì nộp thuế khoảng 7%. Nhưng nếu không đăng ký kinh doanh, thu nhập từ hoa hồng sẽ bị tính theo thuế thu nhập cá nhân từ 5% đến 35%, tùy mức thu nhập. Sự khác biệt này khiến nhiều người lo lắng và lúng túng.

Một khó khăn khác là hàng hóa đầu vào trước năm 2025. Trước đây nhiều hộ mua hàng không có hóa đơn chứng từ. Theo Nghị định 68, vấn đề này đã có hướng xử lý, ví dụ như tự xác định lại hàng tồn kho, tuy nhiên vẫn còn vướng mắc.

Ví dụ, với các hộ kinh doanh khách sạn, nhà nghỉ, nhà hàng, tài sản lớn nhất không phải là vật tư mà là tài sản cố định như nhà, khách sạn. Những tài sản này đã khấu hao bao nhiêu năm, còn bao nhiêu năm khấu hao để đưa vào chi phí khi chuyển sang phương pháp tính thuế theo thu nhập, hiện vẫn cần hướng dẫn cụ thể.

Theo bà Cúc, với những tài sản lớn như vậy, có thể hướng dẫn các hộ thuê công ty hoặc trung tâm định giá để xác định giá trị tài sản, lập bảng kê gửi cơ quan thuế để làm căn cứ khấu hao phần còn lại.

Lo truy thu thuế

Một vấn đề khác mà các hộ rất băn khoăn là truy thu thuế. Mặc dù Nghị định 68, Thông tư 18 và công văn của cơ quan thuế đều khẳng định không truy thu, nhưng nhiều người vẫn lo lắng.

Bà Nguyễn Thị Cúc cho hay hiện nay có rất nhiều người, kể cả cán bộ, công chức, bán hàng online ngoài giờ và trước đây chưa kê khai thuế. Nếu bây giờ bắt đầu kê khai thì họ lo liệu có bị truy thu các năm trước hay không.

Ví dụ, tại Hưng Yên, có hộ kinh doanh nói thẳng rằng: doanh thu thực tế của họ là 80 tỷ đồng, nhưng đang khai thuế 3 tỷ đồng. Bây giờ họ không muốn trốn thuế, muốn khai đúng lên 100 tỷ đồng, nhưng lại sợ bị truy thu các năm trước, có thể lên tới 5-7 năm. Nếu nỗi sợ đó tồn tại, họ sẽ chỉ khai tăng nhẹ lên 7 tỷ hoặc 10 tỷ, chứ không dám khai đúng. Như vậy, tình trạng giấu doanh thu sẽ tiếp tục tồn tại.

Theo bà Cúc, ở thời điểm chuyển đổi này, cần có cách tiếp cận linh hoạt: Với những trường hợp không buôn lậu, không sản xuất hàng giả, không gây ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, thì nên khuyến khích họ kê khai trung thực từ bây giờ, chấp nhận bỏ qua một số sai sót trước đây để tạo điểm dừng, giúp hệ thống trở nên minh bạch hơn.

Nữ chuyên gia cũng cho hay hiện nay vẫn có một nỗi lo khác: Cơ quan thuế nói không truy thu, trừ trường hợp gian lận, trốn thuế, nhưng khái niệm này khi áp dụng giữa các cơ quan khác nhau lại có thể khác nhau.

Ví dụ, cơ quan quản lý thị trường có thể xác định hàng hóa là hàng giả, hàng nhái, đặc biệt tại một số chợ như Ninh Hiệp, nhiều mặt hàng gắn nhãn thương hiệu nước ngoài nhưng thực chất là hàng nhái. Khi đó, các cơ quan như quản lý thị trường hoặc cơ quan điều tra có thể xử lý, trong khi cơ quan thuế lại không truy thu.

Vì vậy, bà Cúc đề nghị cần có hướng dẫn thống nhất giữa các cơ quan chức năng, có thể dưới dạng thông tư liên bộ, để xác định rõ trường hợp nào được miễn truy thu, trường hợp nào phải xử lý. Có như vậy, các hộ kinh doanh mới yên tâm.

Bà Cúc cũng nhấn mạnh rằng các hộ kinh doanh cũng cần nhận thức rõ nghĩa vụ và trách nhiệm của mình. “Làm giàu hợp pháp là điều rất đáng trân trọng: giàu cho gia đình, cho dòng họ và cho đất nước. Nhưng nếu trốn thuế thì từ niềm tự hào đó có thể dẫn đến vòng lao lý”, bà Cúc nói.

Hoài Phong