Chuyên gia: Việt Nam ứng phó kịp thời, đúng hướng trước cú sốc năng lượng thế giới

Phản ứng chính sách nhanh và linh hoạt

Những diễn biến căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, đặc biệt là gián đoạn vận chuyển năng lượng qua eo biển Hormuz, đã khiến thị trường dầu khí toàn cầu biến động mạnh.

Trong bối cảnh đó, các cơ quan quản lý trong nước đã triển khai một loạt giải pháp điều hành mang tính phản ứng nhanh, kết hợp đa công cụ nhằm vừa kiểm soát giá, vừa đảm bảo nguồn cung, đồng thời hạn chế tác động lan tỏa sang các lĩnh vực khác của nền kinh tế.

Một trong những động thái đáng chú ý nhất là việc ban hành Nghị định 72/2026, theo đó thuế nhập khẩu xăng dầu được điều chỉnh giảm về 0%, qua đó trực tiếp làm giảm chi phí đầu vào và tạo dư địa để kìm đà tăng của giá bán lẻ trong nước, trong bối cảnh giá thế giới leo thang mạnh do gián đoạn nguồn cung.

Song song với đó, công cụ Quỹ Bình ổn giá xăng dầu tiếp tục được sử dụng linh hoạt, với việc chi quỹ để bù đắp một phần chi phí cho doanh nghiệp, góp phần làm “phẳng hóa” biến động giá. Đồng thời cơ quan quản lý cũng chủ động đề xuất phương án hỗ trợ từ ngân sách nhằm tăng thêm nguồn lực cho quỹ trong trường hợp cần thiết, cho thấy sự chuẩn bị sẵn sàng cho các kịch bản giá dầu duy trì ở mức cao.

Đáng chú ý, các bộ, ngành còn tiếp tục nghiên cứu khả năng giảm thêm các loại thuế, phí trong cơ cấu giá xăng dầu, nhằm mở rộng dư địa chính sách tài khóa trong ngắn hạn. Cùng với đó, các giải pháp tăng cường dự trữ, bảo đảm lưu thông hệ thống phân phối tiếp tục được triển khai đồng bộ, nâng cao khả năng ứng phó trước các biến động bất lợi từ thị trường quốc tế. Thực tế so sánh khu vực cho thấy, mặt bằng giá xăng dầu tại Việt Nam hiện ở mức thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia lân cận, qua đó phản ánh hiệu quả điều hành và các công cụ bình ổn.

Ví dụ, tại Thái Lan (ngày 22/3/2026), giá xăng Gasohol 95 khoảng 26.400 đồng/lít và dầu diesel khoảng 24.900 đồng/lít sau khi đã được trợ giá mạnh từ Quỹ Oil Fund, trong khi giá thị trường trước trợ giá lên tới khoảng 34.200 - 41.200 đồng/lít. Tại Campuchia, giá bán lẻ xăng và dầu diesel lần lượt khoảng 35.600 đồng/lít và 44.200 đồng/lít, dù đã có hỗ trợ từ Chính phủ.

Hay tại Trung Quốc, giá xăng RON95 khoảng 34.600 đồng/lít và dầu diesel khoảng 31.600 đồng/lít theo cơ chế kiểm soát giá. Trong khi đó, tại Lào, giá xăng RON95 và dầu diesel lần lượt ở mức khoảng 47.600 đồng/lít và 41.100 đồng/lít.

So với các nước trong khu vực, giá xăng dầu tại Việt Nam hiện ở mức thấp hơn đáng kể, trong khi vẫn bảo đảm nguồn cung và không áp dụng các biện pháp hành chính mạnh như hạn mức mua hay áp trần cứng trên diện rộng. Điều này cho thấy hiệu quả của việc điều hành linh hoạt, kết hợp giữa công cụ thị trường và các biện pháp bình ổn.

Tăng cường kiểm soát thị trường 

Bên cạnh các công cụ điều hành giá, công tác giám sát và kiểm soát thị trường được triển khai quyết liệt trên phạm vi toàn quốc, với lực lượng quản lý thị trường duy trì giám sát 24/7, bám sát địa bàn, kiểm tra hoạt động của từng cửa hàng bán lẻ nhằm phát hiện kịp thời các hành vi găm hàng, ngừng bán không lý do hoặc bán vượt giá quy định, đồng thời gắn trách nhiệm cụ thể tới từng cán bộ quản lý, qua đó nâng cao hiệu quả thực thi chính sách.

Thực tế cho thấy, thị trường xăng dầu trong nước vẫn duy trì ổn định, khi tại nhiều địa phương như Đồng Tháp, Cao Bằng, hệ thống cửa hàng bán lẻ hoạt động bình thường, nguồn cung được đảm bảo liên tục, không xuất hiện hiện tượng đầu cơ trên diện rộng. Trong khi các vi phạm cá biệt đều bị xử lý nghiêm, như trường hợp tại Ninh Bình, doanh nghiệp bị xử phạt 35 triệu đồng và buộc hoàn trả phần chênh lệch giá cho khách hàng.

Cùng với đó, các địa phương cũng công khai đường dây nóng để tiếp nhận phản ánh từ người dân, tạo thêm kênh giám sát xã hội hiệu quả, góp phần nâng cao tính minh bạch của thị trường.

Không chỉ dừng ở kiểm soát xăng dầu, các chính sách còn mở rộng sang bình ổn thị trường nguyên vật liệu là yếu tố đầu vào của nhiều ngành sản xuất, nhằm hạn chế tác động lan tỏa của giá năng lượng tới chi phí sản xuất và giá hàng hóa, qua đó góp phần kiểm soát lạm phát.

Đáng chú ý, lộ trình triển khai xăng sinh học E10 từ tháng 4/2026 được thúc đẩy như một giải pháp quan trọng nhằm giảm phụ thuộc vào xăng khoáng, đồng thời tạo động lực cho phát triển các ngành công nghiệp phụ trợ và thúc đẩy chuyển đổi sang các phương tiện sử dụng năng lượng sạch, trong bối cảnh nhiều quốc gia trên thế giới cũng đang đẩy nhanh quá trình chuyển dịch năng lượng để giảm thiểu rủi ro từ các cú sốc địa chính trị.

Chính sách kịp thời, đúng hướng

Trao đổi với phóng viên Thương hiệu và Pháp luật, chuyên gia kinh tế, TS Lê Bá Chí Nhân cho rằng trong bối cảnh quốc tế biến động nhanh và khó lường, phản ứng chính sách của Việt Nam thời gian qua nhìn chung là tương đối kịp thời và đúng hướng, thể hiện rõ tinh thần “đi trước một bước” trong điều hành.

Trước hết, về ổn định thị trường năng lượng, các giải pháp điều hành giá xăng dầu linh hoạt, kết hợp giữa công cụ quỹ bình ổn và điều chỉnh thuế, phí đã góp phần giảm độ “sốc” của biến động giá thế giới đối với thị trường trong nước. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc kiểm soát lạm phát kỳ vọng - yếu tố mang tính tâm lý nhưng có tác động rất thực đến hành vi tiêu dùng và sản xuất.

Thứ hai, trong điều hành vĩ mô tổng thể, có thể thấy sự phối hợp tương đối nhịp nhàng giữa chính sách tiền tệ và tài khóa. Chính sách tiền tệ được điều hành theo hướng thận trọng nhưng không cứng nhắc, vừa hỗ trợ thanh khoản cho nền kinh tế, vừa giữ ổn định tỷ giá và kiểm soát lạm phát. Trong khi đó, chính sách tài khóa tiếp tục đóng vai trò “dẫn dắt”, đặc biệt thông qua đẩy mạnh giải ngân đầu tư công và các gói hỗ trợ có mục tiêu.
"Một điểm đáng ghi nhận nữa là các cơ quan điều hành đã chủ động hơn trong truyền thông chính sách. Việc cung cấp thông tin minh bạch, kịp thời giúp ổn định tâm lý thị trường, hạn chế các phản ứng thái quá trước những biến động từ bên ngoài", ông Nhân nói.

Cũng đánh giá cao công tác điều hành của Chính phủ, PGS-TS Đinh Trọng Thịnh cho rằng Chính phủ chủ động thành lập Tổ công tác, theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời đưa ra các biện pháp điều hành là một bước đi cần thiết.

“Điều này cho thấy Việt Nam đang chuyển từ cách tiếp cận thụ động sang chủ động hơn trong việc quản lý rủi ro năng lượng, nhất là khi thị trường toàn cầu có nhiều yếu tố khó lường”, ông Thịnh nói và cho hay những chỉ đạo kịp thời này có ý nghĩa rất lớn trong việc củng cố niềm tin của thị trường.

“Khi doanh nghiệp và người dân thấy rằng, cơ quan quản lý đang theo dõi sát diễn biến thị trường và chủ động triển khai các biện pháp điều hành thì họ sẽ yên tâm hơn trong việc sử dụng năng lượng cũng như trong hoạt động sản xuất kinh doanh”, ông Thịnh nêu.

Mạnh Nghiệp