Chuyên gia nhận định Việt Nam cần khoảng 20 - 30 tỷ USD vốn dài hạn mỗi năm

Hệ thống ngân hàng “quá tải” trước áp lực tài trợ dài hạn

Hiện nay, nền kinh tế Việt Nam đang đối mặt với sự mất cân đối nghiêm trọng về nguồn vốn khi phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng. Theo ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinGroup và FiinRatings, hệ số CAR trung bình của hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện dưới 11%, trong khi 90% tiền gửi tiết kiệm là ngắn hạn (dưới 12 tháng).

Ông Thuân nhấn mạnh: “Nếu tiếp tục cố gắng dùng vốn ngắn hạn từ ngân hàng để tài trợ cho các nhu cầu đầu tư phát triển dài hạn, mức độ rủi ro sẽ rất lớn và tính bền vững của nền kinh tế sẽ không cao”. Để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP 10%, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần đạt 40% GDP, tạo ra một “khoảng trống vốn” khổng lồ mà ngân hàng khó lòng gánh vác.

Đồng quan điểm, ông Kim Eng Tan, Giám đốc Xếp hạng Tín nhiệm Quốc gia Châu Á - Thái Bình Dương (S&P Global), cảnh báo hồ sơ rủi ro của hệ thống ngân hàng Việt Nam đang ở mức rất cao (9 trên 10). Việc dồn thêm áp lực tài trợ đầu tư lên ngân hàng chỉ làm trầm trọng thêm các rủi ro hiện hữu thay vì giúp hệ thống an toàn hơn.

Thị trường trái phiếu phục hồi nhưng vẫn còn những “điểm nghẽn”

Dưới góc độ cơ quan quản lý, ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), cho biết thị trường đã ghi nhận sự phục hồi rõ nét sau giai đoạn biến động. Năm 2025, tổng khối lượng phát hành riêng lẻ đạt 576 nghìn tỷ đồng (tăng 31,6%) và phát hành ra công chúng đạt gần 52 nghìn tỷ đồng (tăng 36%).

Tuy nhiên, thị trường vẫn bộc lộ nhiều thách thức mang tính cấu trúc. Ông Lê Hồng Khang, Giám đốc Nghiên cứu & Phân tích, FiinRatings nhận định, thị trường TPDN còn phải giải quyết được bài toán về cấu trúc thị trường khi hiện nay, cấu trúc thị trường đang bị mất cân bằng nghiêm trọng.

“Dòng vốn tập trung quá lớn vào nhóm Ngân hàng và Bất động sản. Tỷ lệ phát hành từ khu vực sản xuất và hạ tầng thu hẹp rất nhanh, từ mức 42% vào năm 2019 xuống chỉ còn dưới 10% vào năm 2025. Điều này tạo ra hiệu ứng lấn át khiến các doanh nghiệp sản xuất và hạ tầng không cảm nhận được lợi ích của việc phát hành trái phiếu và buộc phải quay lại dựa dẫm vào tín dụng ngân hàng”, ông Khang nói.

Một thách thức nữa là thanh khoản thị trường TPDN Việt Nam hiện nay chủ yếu tập trung ở các kỳ hạn dưới 5 năm, đặc biệt là từ 1 đến 3 năm. Cấu trúc này gây khó khăn lớn cho các doanh nghiệp có chu kỳ đầu tư dài (như hạ tầng, năng lượng) vốn không thể hoàn vốn ngay trong ngắn hạn. Việc thiếu các sản phẩm dài hạn khiến doanh nghiệp luôn đối mặt với rủi ro tái cấp vốn thường trực.

Ông Nguyễn Anh Quân, Giám đốc Xếp hạng Khối Định chế Tài chính, FiinRatings ước tính để đạt mục tiêu tăng trưởng cao, tổng vốn đầu tư toàn xã hội có thể lên tới gần 40% GDP, tương đương nhu cầu bổ sung 20-30 tỷ USD mỗi năm cho nguồn vốn trung và dài hạn. Trong khi đó, hệ thống ngân hàng, với tỷ lệ tín dụng/GDP đã vượt 140%, khó có thể tiếp tục đóng vai trò cung ứng vốn chủ đạo như trước.

Một điểm nghẽn lớn của thị trường hiện nay là cơ chế định giá chưa phản ánh đúng rủi ro tín dụng. Phần lớn trái phiếu vẫn tham chiếu theo lãi suất tiền gửi ngắn hạn thay vì một đường cong lợi suất chuẩn, khiến thị trường thiếu minh bạch và khó thu hút nhà đầu tư tổ chức.

Bên cạnh đó, phát hành riêng lẻ chiếm trên 90% tổng giá trị phát hành, hạn chế thanh khoản thị trường thứ cấp và khả năng tham gia của các nhà đầu tư dài hạn như bảo hiểm, quỹ đầu tư.

Các chuyên gia nhấn mạnh, để thị trường trái phiếu doanh nghiệp thực sự trở thành trụ cột của hệ thống tài chính, cần đồng thời phát triển hạ tầng định giá, chuẩn hóa dữ liệu, đa dạng hóa nhà đầu tư và tăng cường minh bạch thông tin.

Hướng tới sự minh bạch và thu hút vốn ngoại

Tại sự kiện thu hút hơn 300 nhà đầu tư này, các khách mời và chuyên gia đã đề xuất nhiều giải pháp để thị trường TPDN thực sự trở thành trụ cột của hệ thống tài chính.

Ông Lê Hồng Khang, Giám đốc Nghiên cứu & Phân tích tại FiinRatings, cho rằng ưu tiên hàng đầu là xây dựng nền tảng định giá rủi ro minh bạch và cải thiện hạ tầng kỹ thuật để tăng thanh khoản. Đồng thời, cần có chính sách “cởi trói” cho các nhà đầu tư tổ chức như các công ty bảo hiểm và quỹ bảo hiểm xã hội tham gia sâu hơn vào thị trường.

Đặc biệt, ông Nguyễn Quang Thuân chỉ ra rằng sự tham gia của khối ngoại hiện chỉ chiếm 0,1% - một con số quá nhỏ so với khu vực. Ông kỳ vọng con số này sẽ tăng lên 10% trong những năm tới: “Sự tham gia của khối ngoại không chỉ bổ sung nguồn vốn mà còn tạo ra cuộc cạnh tranh lành mạnh, buộc các nhà đầu tư nội địa phải thay đổi theo chuẩn mực quốc tế”.

Năm 2026 cũng được xem là “phép thử” lớn cho thị trường khi áp lực đáo hạn trái phiếu ước tính khoảng 190.400 tỷ đồng. Ông Nguyễn Hoàng Dương (UBCKNN) nhận định đây là cơ hội để tái cấu trúc, sàng lọc các doanh nghiệp yếu kém và củng cố niềm tin cho nhà đầu tư.

Mục tiêu dài hạn được đặt ra là quy mô thị trường TPDN đạt 25% GDP vào năm 2030. Để thực hiện điều này, việc hoàn thiện khung pháp lý, thúc đẩy xếp hạng tín nhiệm và tăng cường giám sát để đảm bảo kỷ cương thị trường sẽ là những nhiệm vụ trọng tâm của cơ quan quản lý trong thời gian tới.

Minh Anh