Chuyển đổi xanh là đòn bẩy cốt lõi để doanh nghiệp bứt phá

Tại Diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển bền vững Việt Nam (VCSF) 2026 diễn ra ngày 5/10 với chủ đề "Tăng trưởng bứt phá - Phát triển bền vững: Hai mục tiêu, một hành trình", PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhấn mạnh rằng: tăng trưởng bứt phá và phát triển bền vững không phải là hai con đường, đó là một hành trình chung. Một hành trình mà ở đó Nhà nước kiến tạo, địa phương đồng hành, doanh nghiệp tiên phong, khoa học - công nghệ tạo động lực và toàn xã hội cùng tham gia.

Chuyển đổi xanh - động lực cốt lõi nâng cao sức cạnh tranh doanh nghiệp

Chủ tịch VCCI đã chỉ ra 4 chuyển dịch lớn mà cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động thực hiện. Thứ nhất, chuyển từ tăng trưởng dựa vào nguồn lực sang tăng trưởng dựa vào năng suất và đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, lợi thế mới sẽ đến từ công nghệ, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và quản trị hiện đại. Mỗi doanh nghiệp cần tìm cách tạo ra giá trị cao hơn từ lao động, vốn và nguyên liệu, qua đó tăng trưởng mà không gia tăng tương ứng áp lực lên tài nguyên và môi trường.

Thứ hai, chuyển từ coi chuyển đổi xanh là yêu cầu tuân thủ, mang tính bị động sang coi đó là động lực cạnh tranh, chủ động triển khai. Các tiêu chuẩn xanh, yêu cầu về phát thải, truy xuất nguồn gốc và quản trị bền vững ngày càng trở thành điều kiện để tiếp cận thị trường và chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, chuyển đổi xanh phải được nhìn nhận như một khoản đầu tư cho tương lai, giúp tiết kiệm năng lượng, giảm chi phí, nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường.

Định hướng này phù hợp với Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh và mục tiêu Net Zero vào năm 2050. Đồng thời là cơ sở để doanh nghiệp Việt Nam chuẩn bị cho một nền kinh tế và thị trường toàn cầu đang chuyển đổi.

Thứ ba, chuyển từ từng doanh nghiệp riêng lẻ sang liên kết và phát triển theo chuỗi giá trị. Một doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, khó có thể tự mình thực hiện toàn bộ quá trình chuyển đổi. Chúng ta cần những chuỗi giá trị có sự tham gia của doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, viện trường, tổ chức tài chính và Nhà nước.

Đây cũng là cách để tinh thần phát triển kinh tế tư nhân được nhấn mạnh trong Nghị quyết 68-NQ/TW chuyển hóa thành năng lực sản xuất và sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Thứ tư, chuyển từ tư duy “doanh nghiệp thực hiện chính sách” sang “Nhà nước và doanh nghiệp đồng kiến tạo phát triển”. Doanh nghiệp cần một môi trường thể chế ổn định, minh bạch, dễ dự báo, có không gian cho đổi mới và cơ chế thử nghiệm mô hình kinh doanh mới.

Nghị quyết 66-NQ/TW đặt ra yêu cầu đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, đưa thể chế, pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh và gắn xây dựng chính sách với thực tiễn phát triển. Đây là không gian để VCCI tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp và Nhà nước; lắng nghe tiếng nói từ thực tiễn và chuyển hóa thành những kiến nghị chính sách cụ thể, khả thi.

Từ tư duy "có cam kết" sang "năng lực thực thi"

Đánh giá về thực trạng triển khai, ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch VCCI, Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD) thẳng thắn chỉ ra khoảng cách lớn hiện nay nằm giữa cam kết, chiến lược, dự án và kết quả thực tế. Để tiếp cận được nguồn tài chính xanh và các nguồn lực chuyển đổi, doanh nghiệp cần sở hữu mục tiêu đo lường được, dữ liệu tin cậy, dự án cụ thể và chứng minh được hiệu quả.

"Doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy 'có cam kết' sang tư duy 'có năng lực thực thi' các tiêu chuẩn môi trường - xã hội - quản trị (ESG) và kinh tế tuần hoàn”, ông Vinh nhấn mạnh.

Ông Vinh đề nghị cần tiếp tục hoàn thiện thể chế rõ ràng, phát triển hạ tầng năng lượng, số và dữ liệu, đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp đầu chuỗi chia sẻ tiêu chuẩn, dữ liệu và kinh nghiệm cho các nhà cung cấp cấp dưới cùng chuyển đổi.

Phân tích ở góc độ kinh tế vĩ mô, ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) tại Việt Nam nhận định: Suốt 4 thập kỷ qua, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu tăng trưởng nhờ lực lượng lao động dồi dào, thu hút vốn FDI và mở rộng sản xuất theo chiều rộng. Tuy nhiên, dư địa này đang hẹp dần do tốc độ già hóa dân số nhanh, chi phí lao động tăng và cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.

Ông Giáp nhấn mạnh rằng câu hỏi đặt ra cho doanh nghiệp không còn là "có nên chuyển đổi hay không", mà là "chuyển đổi nhanh và sâu đến mức nào". “Việt Nam cần thúc đẩy nền kinh tế quốc gia tự cường, bền vững thông qua những trụ cột: nâng cao năng suất, tăng cường đổi mới sáng tạo, đưa doanh nghiệp trong nước thành chủ thể trung tâm, cải thiện thể chế và phát triển nguồn nhân lực”, đại diện của ADB tại Việt Nam nhấn mạnh.

VCCI cũng mong muốn cộng đồng doanh nghiệp tiếp tục phát huy tinh thần chủ động, đổi mới, trách nhiệm và tiên phong. Một nền kinh tế mạnh cần những doanh nghiệp mạnh, những địa phương năng động và một hệ thống thể chế tạo được niềm tin.

Thông điệp mà VCCI muốn gửi tới cộng đồng doanh nghiệp là: Không lựa chọn giữa tăng trưởng và phát triển bền vững. Hãy biến phát triển bền vững thành động lực của tăng trưởng; đưa đổi mới sáng tạo thành động lực của năng suất; đưa liên kết thành sức mạnh của doanh nghiệp và sự đồng hành giữa Nhà nước, địa phương và doanh nghiệp thành sức mạnh của nền kinh tế.

Để hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp biến các ý tưởng xanh thành năng lực thực thi, VCCI và VBCSD đang tích cực triển khai các hành động cụ thể. Theo đó, VCCI đang khẩn trương thành lập Tổ công tác chuyên biệt phối hợp với Văn phòng Chính phủ để tháo gỡ trực tiếp các vướng mắc về mặt chính sách cho doanh nghiệp. Hỗ trợ doanh nghiệp tự đánh giá hiện trạng, xác định điểm yếu và xây dựng lộ trình cải thiện công tác quản trị nội bộ. Tổ chức các chương trình đào tạo, kết nối nguồn lực tài chính xanh và tăng cường đối thoại chính sách công - tư.

Minh Anh