Chuyển đổi vật liệu xanh là “tấm vé” bắt buộc để ngành gỗ bứt phá

Tại sự kiện Forest Talk & Link #2 diễn ra ngày 27/3 vừa qua, các chuyên gia nhận định thị trường toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng xanh hóa. Ngành gỗ hiện đang đứng trước hai lớp áp lực lớn. Trong đó, các cơ chế như: Điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và Quy định chống mất rừng của EU (EUDR) đang dần trở thành rào cản kỹ thuật khắt khe.

Ngoài ra, nhóm “người tiêu dùng xanh” sẵn sàng chi trả cao hơn cho các sản phẩm thân thiện với môi trường, minh bạch về nguồn gốc và có khả năng truy xuất.

Trong bối cảnh này, các dòng gỗ kỹ thuật như CLT, Glulam hay LVL đang nổi lên như giải pháp tối ưu nhờ khả năng giảm rác thải xây dựng, tiết kiệm năng lượng và đáp ứng tiêu chí kinh tế tuần hoàn.

Dù kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ 2 tháng đầu năm 2026 đạt 2,61 tỷ USD (tăng 5,8% so với cùng kỳ) và dự báo cả năm có thể đạt 18 - 18,5 tỷ USD, ngành gỗ vẫn đối mặt với một nghịch lý lớn. Tại thị trường nội địa, ứng dụng gỗ kỹ thuật trong xây dựng vẫn rất hạn chế với chỉ khoảng 10 công trình tính đến năm 2024, và phần lớn cấu kiện vẫn phải nhập khẩu.

Theo ông Tạ Đức Quang, Tổng giám đốc ConsMedia, các “nút thắt” chính bao gồm: thiếu hụt hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật và hành lang pháp lý rõ ràng; tư duy thiết kế chưa theo kịp xu hướng công trình xanh và kinh tế tuần hoàn; áp lực về chi phí đầu tư ban đầu cao và sự thiếu vắng chuỗi cung ứng nội địa hoàn chỉnh; ngành vẫn chủ yếu tập trung vào gia công ở “ngưỡng 1.5” trong chuỗi giá trị, dẫn đến biên lợi nhuận thấp.

Để nâng cao giá trị gia tăng, ngành gỗ Việt Nam cần trải qua lộ trình 5 giai đoạn phát triển: từ xuất khẩu nguyên liệu thô, gia công, đến thiết kế - sáng tạo (ODM), xây dựng thương hiệu riêng và tiến tới thương hiệu quốc gia.

Ông Nguyễn Minh Cương - Tổng Giám đốc Công ty Gỗ Minh Long nhấn mạnh rằng doanh nghiệp cần đầu tư từ 2-5% doanh thu cho nghiên cứu và phát triển (R&D). Việc xây dựng bản sắc riêng cho nội thất Việt Nam – tương tự như phong cách tối giản của Bắc Âu hay sự tinh tế của Nhật Bản – là chìa khóa để định vị hình ảnh quốc gia trên bản đồ thế giới.

Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi vật liệu xanh, các chuyên gia đã đề xuất Chính phủ cần triển khai đồng bộ ba nhóm giải pháp chiến lược.

Thứ nhất, phát huy đòn bẩy mua sắm công. Với việc chiếm từ 15-20% tổng cầu, khu vực công hoàn toàn có thể đóng vai trò là "khách hàng dẫn dắt" thị trường bằng cách ưu tiên sử dụng các loại vật liệu xanh trong các công trình đầu tư công của nhà nước.

Thứ hai, triển khai các ưu đãi tài chính. Cần áp dụng mạnh mẽ các chính sách về thuế, phí và các gói hỗ trợ đầu tư dành riêng cho những doanh nghiệp tiên phong trong việc đổi mới công nghệ theo hướng bền vững.

Thứ ba, phát triển nguồn nguyên liệu nội địa. Tập trung vào việc quy hoạch các vùng rừng trồng gỗ lớn, đồng thời xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu vùng nguyên liệu bài bản để hỗ trợ đắc lực cho việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Chuyển đổi vật liệu xanh không chỉ giúp ngành gỗ nâng cao giá trị xuất khẩu mà còn là động lực tăng trưởng mới cho toàn ngành xây dựng. Sự phối hợp chặt chẽ giữa Chính phủ và doanh nghiệp sẽ giúp ngành gỗ đạt mục tiêu bền vững và có sức chống chịu cao trước các biến động của thị trường toàn cầu.

Minh Phương