Chuồn chuồn tre Thạch Xá vượt lũy tre làng bay xa

Cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 30km về phía Tây, Thạch Xá được nhiều người biết đến với làng nghề làm chuồn chuồn tre. Chuồn chuồn tre Thạch Xá lạ, đẹp mắt và giá không đắt, dao động chỉ từ 5000 đồng - 20.000 đồng/con nên rất được du khách ưu chuộng.

Theo lời kể của các nghệ nhân trong làng: Khởi thủy nghề làm chuồn chuồn tre ở xã Thạch Xá bắt đầu từ thôn Tây Phương. Khác với nhiều làng nghề khác, chuồn chuồn tre ở Thạch Xá có “tuổi đời” rất trẻ. Khoảng hơn 20 năm trước, có đoàn khách du lịch đến thăm chùa Tây Phương và mang theo chú chuồn chuồn tre rất ngộ nghĩnh.

Vì lạ mắt thành ra hiếu kỳ nên người dân trong xóm chùa ngó nghiêng trầm trồ, dẫu cho chú chuồn chuồn tre không lấy gì là tinh xảo cho lắm. Thế rồi, phần vì tò mò muốn khám phá điều mới lạ mà chẳng ai bảo ai, một số hộ dân trong làng đã bắt tay làm chuồn chuồn tre.

Ban đầu, làm chuồn chuồn tre chỉ là thỏa mãn những kỷ niệm ngày bé. Sau dần nghề làm chuồn chuồn tre như một cái duyên đến với bà con trong làng, nhất là khi nghề làm mây tre đan xuất khẩu lâm vào cảnh “vỡ trận” thì chính thứ đồ chơi con trẻ này lại được du khách tham quan thích thú và thi nhau mua làm quà kỉ niệm.

Hỏi thăm các nghệ nhân trong làng, chúng tôi được biết, để tạo nên những chú chuồn chuồn tre, người nghệ nhân phải mất khá nhiều thời gian và công sức. Đặc biệt, các công đoạn làm chuồn chuồn tre phải thực sự tinh tế, cẩn thẩn và tỉ mỉ. Và có lẽ, khó nhất chính là khâu chắp cánh vào thân làm sao để con chuồn chuồn đậu lên cây vững vàng, cân đối. Lực đối xứng phải chuẩn thì con chuồn chuồn mới đậu được, mới đạt yêu cầu.

Để chuồn chuồn thêm đẹp, hấp dẫn, những người thợ đã trang trí lên chuồn chuồn các hoa văn, họa tiết bắt mắt, những chú chuồn chuồn to còn được đính lên mình những viên đá lấp lánh. Tùy thuộc vào yêu cầu của người đặt hàng mà nghệ nhân thỏa sức sáng tạo để đưa tới khách hàng những sản phẩm chất lượng và đẹp mắt.

Cũng trong câu chuyện với các nghệ nhân làm chuồn chuồn tre Thạch Xá, chúng tôi nhớ lại câu chuyện mà nghệ nhân Nguyễn Văn Tái (một trong số người đầu tiên ở xóm chùa Tây Phương có duyên với những chú chuồn chuồn tre) chia sẻ: “Người ta bỏ nghề vì không say nghề, yêu nghề đấy thôi. Cả hai vợ chồng tôi đều mê chuồn chuồn từ cái ngày còn chăn trâu cắt cỏ nên mặc ai bỏ nghề, nhà tôi vẫn chả thể dứt ra được, cứ như duyên tiền định ấy!”.

Về thăm làng Thạch Xá vào một buổi chiều mùa Đông, thật không khó để bắt gặp hình ảnh những người già tỉ mẩn chọn tre, tạo hình thô còn những đứa trẻ nhạy bén hơn thì trang trí, tô vẽ. Và cứ thế, những cánh chuồn chuồn cứ bay ra khỏi lũy tre làng, vươn xa trên khắp các tỉnh thành.

“Chuồn chuồn có cánh thì bay

Có thằng cu Tý thò tay bắt chuồn”

Câu ca dao đã đi vào trong tuổi thơ của nhiều người, như một minh chứng cho thấy những cánh chuồn chuồn đã trở nên gần gũi, quen thuộc đối với những đứa trẻ sinh ra tại làng quê Việt Nam. Lớn lên, người ta có thể vì nhịp sống gấp gáp mà quên đi nhiều thứ. Nhưng khi được nhìn thấy những chú chuồn chuồn tre đậu trên tay, hẳn ai cũng sẽ chợt nhớ về một tuổi thơ tràn đầy kỷ niệm.

Huyền Chi