Chính phủ ban hành Chiến lược phát triển thị trường bán lẻ Việt Nam

Mục tiêu của chiến lược là phát triển thị trường bán lẻ văn minh, hiện đại, bền vững, gắn với định hướng phát triển thương mại trong nước; tuân thủ các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên; phù hợp với xu thế phát triển của thương mại điện tử, kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế chia sẻ.

Thực hiện tốt chức năng kết nối giữa sản xuất với tiêu dùng; gia tăng sức mua trong nước đồng thời kích cầu tiêu thụ sản phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế; góp phần nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của hàng hóa, tạo tiền đề để các doanh nghiệp bán lẻ tham gia sâu hơn vào thị trường bán lẻ thế giới.

Chiến lược phấn đấu tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng bình quân 11,0 - 11,5%/năm đến năm 2030. Doanh số thương mại điện tử tăng 15 - 20%/năm, chiếm 15 - 20% tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước. Khoảng 40 - 45% doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ tham gia các sàn thương mại điện tử.

Chiến lược cũng phấn đấu, giai đoạn 2031 - 2050: Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng (chưa loại trừ yếu tố giá) tăng bình quân 10,0 - 10,5%/năm. Thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ, đóng vai trò chủ đạo trong giao dịch thương mại. Doanh số thương mại điện tử tăng bình quân 13 - 15%/năm, chiếm 20 - 25% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước vào năm 2050. Phấn đấu trên 70% số doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động trong lĩnh vực thương mại tham gia các sàn thương mại điện tử.

Chính sách về phát triển thị trường bán lẻ được hoàn thiện, hỗ trợ tối đa cho các doanh nghiệp bán lẻ trong nước, đồng thời phù hợp với các cam kết quốc tế; hình thành được một số thương hiệu bán lẻ lớn của Việt Nam, có năng lực cạnh tranh và uy tín trên thị trường trong và ngoài nước.

Hạ tầng phục vụ bán lẻ trong nước phát triển theo hướng hiện đại, đồng bộ giữa khu vực thành thị với nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới và hải đảo; các cơ sở bán lẻ đều được ứng dụng công nghệ, số hóa các giao dịch mua bán; hàng hóa lưu thông qua hệ thống bán lẻ bảo đảm các tiêu chí về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ môi trường.

Một trong những giải pháp cốt lõi là khuyến khích các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế tham gia phát triển thị trường bán lẻ. Mục tiêu là hình thành các tập đoàn/doanh nghiệp phân phối lớn, trong đó xác định doanh nghiệp tư nhân là lực lượng nòng cốt tạo nên động lực quan trọng cho thị trường. Đồng thời, các chủ thể nhỏ hơn như hợp tác xã thương mại, hộ kinh doanh và cá nhân cũng được khuyến khích và hỗ trợ tham gia.

Về loại hình kinh doanh, Việt Nam định hướng chuyển dịch hệ thống phân phối sang các loại hình hiện đại như siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng tiện lợi, và cửa hàng chuyên doanh. Việc phát triển này cần đảm bảo sự hài hòa giữa các loại hình, phù hợp với từng phân khúc thị trường và giảm áp lực cạnh tranh từ các nhà bán lẻ nước ngoài. Đặc biệt, cần kết hợp các loại hình hiện đại (đa kênh, thương mại điện tử) với loại hình bán lẻ truyền thống, đồng thời giữ được nét văn hóa kinh doanh truyền thống.

Việc hình thành các chuỗi liên kết sản xuất và phân phối theo hướng bền vững là nhiệm vụ trọng tâm. Các chuỗi liên kết này cần tập trung trước hết vào chuỗi cung ứng hàng nông sản thực phẩm thiết yếu nhằm ổn định cung cầu, quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm.

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, cần đẩy mạnh liên kết trong chuỗi cung ứng gắn với việc thực hiện tốt các quy định về chất lượng, an toàn thực phẩm, và truy xuất nguồn gốc. Đối với các doanh nghiệp nhỏ, khuyến khích hình thành các chuỗi liên kết đơn ngành hoặc đa ngành (liên kết dọc và liên kết ngang).

Về hạ tầng, phát triển logistics xanh là xu hướng không thể thiếu. Cần đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng thương mại bán lẻ và logistics, đồng thời ưu tiên bố trí mặt bằng, quỹ đất để xây dựng hệ thống kho bãi đáp ứng nhu cầu lưu kho và vận chuyển. Trong dài hạn, chuyển đổi số sẽ là giải pháp hữu hiệu giúp phát triển logistics xanh/chuỗi cung ứng xanh thông qua các hệ thống quản lý hiện đại (FMS, TMS, WMS).

Thương mại điện tử (TMĐT) và sàn giao dịch điện tử dựa trên nền tảng số hóa được xác định là loại hình kinh doanh hiện đại cần tập trung phát triển mạnh mẽ. Các phương thức bán lẻ đa dạng cần được chú trọng, đặc biệt là bán lẻ đa kênh (Omnichannel), bán lẻ qua điện thoại di động, truyền hình và các ứng dụng mạng xã hội.

Về chính sách, cần hoàn thiện khung pháp lý (như dự án Luật Thương mại điện tử) và có cơ chế thí điểm rõ ràng để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp vận hành sàn giao dịch điện tử ứng dụng công nghệ tiên tiến.

Để tăng cường quản lý và tạo niềm tin cho người tiêu dùng, cần xây dựng các nền tảng TMĐT quốc gia kết nối với các sàn hiện có (Shopee, Lazada,...). Các nền tảng này cần tích hợp dịch vụ thanh toán, logistics và công cụ truy xuất nguồn gốc sản phẩm sử dụng công nghệ blockchain để đảm bảo tính minh bạch. Công tác quản lý, giám sát hàng hóa trên không gian mạng phải được tăng cường để chống hàng giả và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện chính sách, quản lý thị trường liên tục biến động, rà soát các quy chuẩn, tiêu chuẩn hạ tầng thương mại theo hướng hiện đại và tiệm cận quốc tế. Cải cách hành chính (theo Nghị quyết 02/NQ-CP và 68/NQ-CP) là cần thiết để đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm chi phí và thay việc cấp giấy phép hoạt động khuyến mại bằng hậu kiểm.

Đối với doanh nghiệp, cần hỗ trợ để nâng cao năng lực tài chính, công nghệ và nguồn nhân lực. Các chương trình đào tạo cần tập trung vào: Kỹ năng quản trị doanh nghiệp, kiến thức an toàn thực phẩm. Đào tạo kỹ năng số cho doanh nghiệp và người tiêu dùng, nhất là ở khu vực nông thôn, miền núi, để nâng cao khả năng mua sắm trực tuyến.

Ngoài ra, cần nghiên cứu áp dụng các công cụ phòng vệ thương mại khi cần thiết và ban hành các tiêu chuẩn bắt buộc về chất lượng hàng hóa, dịch vụ bán lẻ. Đặc biệt, cần nghiên cứu xây dựng và phê duyệt tiêu chí “Sản phẩm tiêu dùng xanh” và “Doanh nghiệp bán lẻ xanh” để thúc đẩy phát triển bền vững.

Minh Phương