Chiến sự Trung Đông leo thang: Nguy cơ khủng hoảng toàn cầu và phương án hành động của Việt Nam

3 kênh tác động chính đến kinh tế toàn cầu

Chia sẻ tại talkshow “Nguy cơ khủng hoảng kinh tế toàn cầu nếu chiến sự Trung Đông leo thang”, TS. Nguyễn Trí Hiếu nhận định cuộc xung đột này xảy ra “bất thường và bất thình lình”, khiến cục diện khu vực trở nên rối ren. Nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, chiến sự hoàn toàn có thể lan rộng ra toàn bộ khu vực Trung Đông, tác động mạnh đến kinh tế thế giới qua ba kênh chính:

Thứ nhất là giá năng lượng. Khi nguồn cung dầu bị đe dọa, giá dầu tăng sẽ lan sang toàn bộ chuỗi chi phí sản xuất và vận tải.

Thứ hai là tâm lý đầu tư toàn cầu.Nguy cơ chiến tranh lan rộng khiến các nhà đầu tư trở nên thận trọng hơn, có xu hướng cắt giảm hoặc trì hoãn các khoản đầu tư quốc tế.

Thứ ba là thương mại và vận tải toàn cầu. Xung đột có thể ảnh hưởng trực tiếp tới hàng hải, hàng không và các tuyến vận chuyển hàng hóa quốc tế, khiến chuỗi cung ứng bị gián đoạn.

“Khi vận tải bị ảnh hưởng, chi phí logistics tăng cao, thương mại toàn cầu sẽ chậm lại và có thể kéo kinh tế thế giới vào một giai đoạn suy thoái,” ông cảnh báo.

Ngoài ra, các thị trường tài chính như chứng khoán, vàng hay bất động sản toàn cầu cũng sẽ chịu tác động mạnh trước những bất ổn địa chính trị.

Hai kịch bản cho tương lai kinh tế thế giới

Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, hiện có thể hình dung hai kịch bản chính đối với diễn biến của cuộc xung đột này.

Kịch bản thứ nhất là kịch bản tích cực, trong đó các bên liên quan tiến tới đối thoại và đạt được một thỏa thuận nhất định. Trong trường hợp này, Iran có thể chấp nhận hạn chế hoặc dừng chương trình hạt nhân, đồng thời các bên liên quan chấm dứt các hành động quân sự.

Nếu điều đó xảy ra, căng thẳng địa chính trị sẽ nhanh chóng hạ nhiệt. Thị trường tài chính toàn cầu có thể phục hồi, trong khi hoạt động thương mại, hàng hải và hàng không quốc tế dần trở lại bình thường.

Kịch bản thứ hai tiêu cực hơn là chiến sự tiếp tục leo thang và lan rộng ra ngoài khu vực Trung Đông. Nếu xung đột lan sang các khu vực khác như châu Âu hoặc có thêm nhiều quốc gia tham gia, hậu quả đối với kinh tế toàn cầu sẽ vô cùng nghiêm trọng.

“Trong trường hợp đó, thế giới có thể phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng kinh tế chưa từng có”, ông cảnh báo.

Dù vậy, vị chuyên gia cho rằng khả năng các bên cuối cùng phải quay trở lại bàn đàm phán vẫn tương đối cao. Nhiều cường quốc như Nga, Trung Quốc, các nước châu Âu cũng như những nền kinh tế lớn như Ấn Độ hay Brazil có thể đóng vai trò thúc đẩy các giải pháp ngoại giao nhằm ngăn chặn kịch bản xung đột toàn diện.

Việt Nam chịu áp lực lớn do độ mở kinh tế cao

Việt Nam là nền kinh tế có độ mở rất lớn với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu gần gấp đôi quy mô GDP, đồng thời phụ thuộc nhiều vào dòng vốn FDI. Do đó, bất kỳ cú sốc nào từ địa chính trị thế giới cũng sẽ gây tác động đáng kể.

Thực tế, các tín hiệu rủi ro đã bắt đầu xuất hiện. Trong đó, thị trường tài chính biến động, giá vàng trong nước tăng mạnh theo xu hướng thế giới. Bên cạnh đó, dù xuất khẩu dầu thô, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu lượng lớn xăng dầu thành phẩm, khiến chi phí sản xuất và lạm phát chịu sức ép lớn khi giá dầu thế giới tăng.

Theo báo cáo từ VinaCapital, nếu chiến sự kéo dài, Việt Nam có thể đối mặt với lạm phát vượt 5%, tăng trưởng GDP giảm khoảng 1 điểm phần trăm và xuất khẩu suy giảm đáng kể. Chi phí vận tải tăng cao cũng đang khiến nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu lo ngại về lợi nhuận và hàng tồn kho.

Việt Nam cần làm gì để ứng phó?

Trước những rủi ro này, TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng Việt Nam cần sớm xây dựng một chiến lược ứng phó khủng hoảng mang tính chủ động. Ông đề xuất thành lập một bộ phận hoặc ủy ban liên ngành chuyên nghiên cứu và dự báo các kịch bản khủng hoảng kinh tế, từ đó xây dựng những kế hoạch hành động cụ thể cho từng tình huống.

Theo ông, trong bối cảnh bất định hiện nay, các kế hoạch phát triển kinh tế cần được thiết kế linh hoạt với nhiều kịch bản khác nhau.

“Nếu trước đây chúng ta chỉ có kế hoạch A, thì bây giờ cần có cả kế hoạch B, C, thậm chí D và E để sẵn sàng ứng phó với các biến động bất ngờ của kinh tế toàn cầu,” ông nhấn mạnh.

Ngoài ra, Việt Nam cũng cần xem xét lại chính sách ngoại thương nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào một số thị trường lớn, đặc biệt là thị trường xuất khẩu như United States và thị trường nhập khẩu lớn như China.

Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, việc đa dạng hóa thị trường và củng cố năng lực nội tại của nền kinh tế sẽ là yếu tố then chốt giúp Việt Nam giảm thiểu rủi ro trước những cú sốc từ bên ngoài.

Hiện tại, Thủ tướng Chính phủ cũng đã quyết định thành lập tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng để ứng phó với diễn biến phức tạp tại Trung Đông. Điều này cho thấy sự quyết liệt của Chính phủ trong việc bảo vệ nền kinh tế trước những biến động địa chính trị toàn cầu.

Minh Phương