Chiến sự Trung Đông đe doạ chuỗi cung ứng thuỷ sản Việt Nam

Điểm nghẽn Hormuz và cuộc khủng hoảng vận tải toàn cầu

Vào những ngày cuối tháng 2 và đầu tháng 3/2026, chiến sự tại Trung Đông đã nhanh chóng chuyển hóa thành một cuộc khủng hoảng vận tải và bảo hiểm hàng hải nghiêm trọng. Tâm điểm rủi ro nằm tại Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược kết nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương.

Khi các cảnh báo an ninh gia tăng, hàng loạt hãng tàu lớn như Maersk, Hapag-Lloyd, CMA CGM và MSC đã phải điều chỉnh hoạt động, tạm dừng nhận hàng vào một số cảng vùng Vịnh hoặc chuyển hướng hành trình vòng qua Mũi Hảo Vọng thay vì đi qua Kênh đào Suez. Việc thay đổi lộ trình này khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm từ 7 đến 14 ngày, gây thiếu hụt container trầm trọng, đặc biệt là container lạnh.

Căng thẳng quân sự đã đẩy chi phí vận tải lên mức báo động, trực tiếp đe dọa sự tăng trưởng của hoạt động xuất khẩu. Theo đó, cước vận tải tuyến châu Á – Dubai ghi nhận mức tăng gần gấp đôi chỉ trong vài ngày. Cước container 40 feet có thể vọt lên trên 5.000 USD, gấp 2-3 lần mức bình thường. 

Ngoài ra, các hãng tàu cũng áp dụng phụ phí khẩn cấp do chiến tranh từ 1.500 – 4.000 USD mỗi container. Nhiều đơn vị bảo hiểm rủi ro chiến tranh đã thông báo hủy hoặc thu hẹp phạm vi bảo hiểm đối với tàu hoạt động tại khu vực Vịnh Ba Tư với thời hạn hiệu lực chỉ sau 72 giờ.

Với giá nhiên liệu, áp lực từ giá dầu Brent tăng mạnh kéo theo phụ phí nhiên liệu trong cả vận tải biển và hàng không.

Ngành thủy sản và nguy cơ đứt gãy "chuỗi lạnh"

Trung Đông hiện là thị trường tăng trưởng quan trọng của thủy sản Việt Nam. Năm 2025, xuất khẩu sang khu vực này đạt 401 triệu USD (tăng 9,6%), trong đó cá tra đạt 175,9 triệu USD và tôm đạt 54,5 triệu USD.

Tuy nhiên, theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), ngành này đang đứng trước nguy cơ đứt gãy chuỗi lạnh. Do đặc thù yêu cầu nghiêm ngặt về nhiệt độ bảo quản, việc hành trình kéo dài thêm 1-2 tuần không chỉ làm tăng chi phí điện năng và phí lưu kho mà còn gia tăng rủi ro hư hại chất lượng hàng hóa. Đặc biệt, nguồn cung thủy sản tươi qua đường hàng không có thể thiếu hụt chỉ sau vài ngày do các hạn chế về không phận.

Bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Vasep nhận định, tình hình xung đột Trung Đông có thể gây tác động về giá theo hai cấp độ. Ở cấp độ khu vực Trung Đông, chi phí vận chuyển và bảo hiểm tăng trực tiếp làm tăng giá nhập khẩu. Hàng tươi và ướp lạnh có nguy cơ thiếu cung cục bộ, đặc biệt trong phân khúc nhà hàng, khách sạn cao cấp. Giá bán lẻ và giá thực đơn có thể tăng theo.

Ở cấp độ toàn cầu, mức độ lan tỏa phụ thuộc vào thời gian kéo dài của khủng hoảng. Nếu tỷ trọng container đi qua Hormuz chỉ chiếm phần nhỏ trong tổng lưu lượng toàn cầu, tác động lên mặt bằng giá container chung có thể hạn chế. Tuy nhiên, đối với các doanh nghiệp có quan hệ thương mại trực tiếp với Trung Đông, chi phí vận chuyển sẽ duy trì ở mức cao, buộc phải tái cơ cấu thị trường, chuyển hướng xuất khẩu sang khu vực khác hoặc đàm phán lại hợp đồng.

Trước kịch bản rủi ro địa chính trị có thể chuyển hóa thành rủi ro chuỗi cung ứng, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) và VASEP đã đưa ra các khuyến nghị khẩn cấp cho doanh nghiệp:

Theo đó, các doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm các lộ trình thay thế và thị trường xuất khẩu mới để giảm phụ thuộc vào các khu vực đang có xung đột như Israel hay Iran. Thay vì phụ thuộc vào thị trường giao ngay, doanh nghiệp nên ký kết các hợp đồng vận chuyển dài hạn để ổn định chi phí và đảm bảo chỗ trên tàu.

Cùng với đó, đẩy mạnh dự trữ hàng hóa tại các kho lạnh khu vực để sẵn sàng cung ứng khi vận tải bị gián đoạn. Theo dõi sát diễn biến bảo hiểm hàng hải, các điều khoản hợp đồng và chính sách của hãng tàu để có kịch bản xử lý kịp thời.

Trong một thế giới đầy bất định, năng lực quản trị rủi ro vận tải và bảo hiểm sẽ trở thành yếu tố then chốt quyết định sự sống còn của doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trên bản đồ thương mại toàn cầu.

Minh Anh