Chia sẻ rủi ro trong y tế: Hướng đi để tăng tiếp cận thuốc và bảo đảm bền vững quỹ bảo hiểm

Những nội dung này được các chuyên gia nhấn mạnh tại Hội thảo Đối thoại Chính sách “Giải pháp chia sẻ rủi ro: Kinh nghiệm quốc tế và khuyến nghị cho Việt Nam nhằm tăng cường tiếp cận thuốc cho người bệnh”, do Viện Chiến lược và Chính sách Y tế (Bộ Y tế) phối hợp với AstraZeneca Việt Nam tổ chức.

Chi phí thuốc cao là rào cản lớn trong tiếp cận điều trị sớm

Theo các chuyên gia, quá trình già hóa dân số, sự gia tăng của các bệnh mạn tính không lây nhiễm như tim mạch, ung thư, đái tháo đường, bệnh hô hấp mạn tính, cùng với sự xuất hiện của các dịch bệnh mới đang tạo ra gánh nặng ngày càng lớn đối với hệ thống y tế và tài chính y tế tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Một trong những rào cản lớn nhất đối với việc tiếp cận điều trị sớm và hiệu quả là chi phí cao của các thuốc mới, trong khi nguồn ngân sách công còn hạn chế. Điều này dẫn đến việc chậm trễ trong quyết định chi trả, làm giảm khả năng tiếp cận thuốc phát minh của người bệnh.

Theo TS.BS Ong Thế Duệ, Viện Chiến lược và Chính sách Y tế, chi tiêu y tế tại Việt Nam đang tăng với tốc độ trung bình 7–8% mỗi năm. Tổng chi tiêu y tế cả nước đã tăng từ 17,4 tỷ USD năm 2019 lên 27,5 tỷ USD năm 2025, và dự báo có thể đạt 34,1 tỷ USD vào năm 2028. Riêng chi phí thuốc vẫn chiếm tỷ trọng lớn, hơn 30% tổng chi của BHYT, với quy mô thị trường dược phẩm dự báo đạt 8,6 tỷ USD vào năm 2028.

Giải pháp chia sẻ rủi ro – xu hướng được nhiều quốc gia áp dụng

Trong bối cảnh đó, giải pháp chia sẻ rủi ro (Risk-Sharing Solutions – RSS) đang được nhiều quốc gia áp dụng như một cơ chế thỏa thuận đa bên giữa cơ quan quản lý, cơ quan chi trả và nhà sản xuất thuốc. Các cơ chế chia sẻ rủi ro có thể dựa trên tài chính, kết quả điều trị, hoặc dịch vụ kèm theo, nhằm tăng khả năng tiếp cận thuốc cho người bệnh, đồng thời hạn chế rủi ro cho ngân sách công.

Nhiều quốc gia, trong đó có các nước châu Á như Hàn Quốc, Đài Loan, hay các nước châu Âu như Anh, đã triển khai thành công các mô hình chia sẻ rủi ro. Điển hình là Quỹ thuốc ung thư của Anh (Cancer Drugs Fund – CDF), cho phép bệnh nhân tiếp cận sớm thuốc mới trong khi vẫn kiểm soát rủi ro tài chính thông qua việc đánh giá lại hiệu quả thuốc dựa trên dữ liệu thực tế.

Khuyến nghị lộ trình phù hợp cho Việt Nam

Phát biểu tại hội thảo, TS. Nguyễn Khánh Phương, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Y tế, cho rằng trong bối cảnh chi phí chăm sóc sức khỏe gia tăng nhanh, đặc biệt với các dược phẩm phát minh, giải pháp chia sẻ rủi ro là công cụ chính sách cần được nghiên cứu và áp dụng phù hợp tại Việt Nam.

Theo ông, giải pháp này giúp hệ thống BHYT kiểm soát rủi ro tài chính, đồng thời đảm bảo người bệnh được tiếp cận sớm với các thuốc mới. Từ kết quả hội thảo và các nghiên cứu liên quan, Viện Chiến lược và Chính sách Y tế sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan, đối tác và chuyên gia để hoàn thiện khuyến nghị chính sách và xây dựng lộ trình thí điểm phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Các ý kiến, tham vấn tại hội thảo sẽ được tổng hợp nhằm phục vụ việc xây dựng mô hình và cơ chế triển khai giải pháp chia sẻ rủi ro, hướng tới mục tiêu nâng cao khả năng tiếp cận thuốc phát minh cho người bệnh, đồng thời bảo đảm tính bền vững tài chính của quỹ BHYT.

Hội thảo là một hoạt động trong khuôn khổ Chương trình “Hợp tác vì Tính bền vững và Khả năng chống chịu của Hệ thống Y tế Việt Nam”, được Viện Chiến lược và Chính sách Y tế và AstraZeneca Việt Nam phối hợp triển khai từ năm 2020, với nhiều nghiên cứu và báo cáo chính sách quan trọng đã và đang được thực hiện.

Đỗ Khuyến