Cẩn thận “mất Tết” bởi lừa đảo bằng công nghệ Deepfake AI

Tổ chức Chống Lừa Đảo (thành viên của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia - NCA) vừa phát đi thông tin cảnh báo về các chiêu trò lừa đảo liên quan đến mua sắm trực tuyến và giao hàng.

Một trong những thủ đoạn phổ biến là mạo danh thương hiệu và lập website giả. Đối tượng xấu tạo các trang web ảo, gửi đường link thông báo trúng thưởng hoặc giả danh nhân viên sàn thương mại điện tử, đơn vị vận chuyển để lừa người dùng cung cấp thông tin và chuyển tiền.

Bên cạnh đó, tội phạm còn lợi dụng công nghệ Deepfake AI để làm giả hình ảnh, video và giọng nói của người thật nhằm tạo lòng tin tuyệt đối với nạn nhân.

Nhiều trường hợp bị yêu cầu thanh toán phí trước như phí vận chuyển, thuế hoặc tiền hàng qua chuyển khoản, ví điện tử. Sau khi nhận tiền, đối tượng lập tức cắt liên lạc.

Ngoài ra, chiêu trò “đơn hàng ảo” cũng xuất hiện ngày càng nhiều. Kẻ gian gọi điện thông báo có quà tặng hoặc bưu phẩm, yêu cầu chuyển tiền để nhận hàng rồi biến mất.

Nêu vấn đề này tại một toạ đàm mới đây, ông Vũ Duy Hiền, Phó tổng thư ký kiêm Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia cho biết, khảo sát an ninh mạng năm 2025 khu vực người dùng cá nhân cho thấy tỷ lệ nạn nhân lừa đảo trực tuyến đã giảm so với năm 2024, từ 0,45% xuống còn 0,18%, tương đương cứ khoảng 555 người thì có 1 người là nạn nhân. Tuy nhiên, dù số lượng vụ việc giảm nhưng hình thức lừa đảo lại tăng lên với mức độ tinh vi hơn rất nhiều.

“Tội phạm mạng hiện nay không còn dùng những thủ thuật đơn giản như gọi điện dụ dỗ thông thường. Chúng đã nâng tầm khi ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) vào các kịch bản lừa đảo”, ông Hiền nói.

Cũng theo ông Hiền, những công cụ vốn được tạo ra để phát triển xã hội lại đang bị các đối tượng xấu khai thác triệt để như một "kẽ hở" để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản. Trong đó, lừa đảo thông qua AI chính là hình thức phổ biến nhất, đứng vị trí số một trong danh sách các phương thức lừa đảo năm 2025.

Ở góc độ cơ quan quản lý nhà nước, Trung tá Lê Thanh Bình, Phó Trưởng Phòng 5, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an, nhận định tội phạm mạng đã và đang trở thành một vấn nạn toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ.

Theo thống kê của Bộ Công an, riêng trong năm 2025, lực lượng chức năng đã phát hiện hơn 4.200 vụ việc lừa đảo trực tuyến, gây thiệt hại ước tính khoảng 8.000 tỷ đồng.

Theo đại diện Cục A05, trước, trong và sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, bên cạnh 4 thủ đoạn lừa đảo “nổi cộm” gồm giả mạo dịch vụ lữ hành, vé tàu xe; rao bán, thanh lý tour du lịch giá rẻ; phát tán mã độc qua email đặt phòng; và chiêu trò tri ân khách hàng, tặng quà cuối năm, người dân cần đặc biệt cảnh giác với các biến thể lừa đảo kết hợp giữa deepfake và deepvoice.

“Tin tặc sau khi chiếm quyền điều khiển tài khoản mạng xã hội sẽ thực hiện các cuộc gọi video giả mạo hình ảnh, giọng nói của người thân, bạn bè để vay tiền hoặc yêu cầu chuyển khoản khẩn cấp. Thủ đoạn này tạo cảm giác tin cậy tuyệt đối, khiến nhiều nạn nhân mất cảnh giác và dễ dàng sập bẫy chỉ trong thời gian ngắn”, ông Bình nói.

Tiếp cận vấn đề từ góc độ công nghệ, ông Vũ Duy Hưng, đại diện Hưng AI Creative cho biết deepfake không chỉ nhắm vào người nổi tiếng hay chính trị gia mà 34% nạn nhân là người dân bình thường, do thói quen chia sẻ hình ảnh, video, giọng nói cá nhân trên mạng xã hội vô tình tạo “nguồn dữ liệu” cho tội phạm.

Các thủ đoạn nguy hiểm nhất hiện nay là cuộc gọi video, thoại giả mạo theo thời gian thực, kết hợp hình ảnh và giọng nói người thân để thao túng tâm lý, thúc ép chuyển tiền khẩn cấp.

Về giải pháp, ông Hưng khuyến nghị ba nguyên tắc cốt lõi: xác minh đa kênh, thiết lập “mật mã an toàn” trong gia đình và giữ vệ sinh kỹ thuật số, hạn chế chia sẻ dữ liệu cá nhân. Quan trọng nhất, người dùng cần bình tĩnh, kiểm chứng thông tin và bảo vệ dữ liệu riêng tư để tự phòng vệ trước các chiêu trò lừa đảo công nghệ cao ngày càng tinh vi.

Theo PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, “sống trong một thế giới quá tải về mặt thông tin dễ tạo thành những “điểm mù nhận thức” khiến những người trẻ trở thành mục tiêu lừa đảo trên mạng.

Ông Nam phân tích: tốc độ và hội chứng FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội) khiến chúng ta thiếu kiểm soát cảm xúc, thiếu cân nhắc rủi ro. Tâm lý bầy đàn, tin thưởng mù quáng vào những bằng chứng giả trên mạng xã hội. Thiếu tư duy phản biện, thiếu tư duy tài chính số, ưu tiên tốc độ hơn kiểm chứng và nhu cầu được công nhận, được chú ý khiến người trẻ dễ sa vào bẫy của các chiêu trò lừa đảo!”.

Hoài Phong