Cần giải pháp giữ chân người trẻ, duy trì kế thừa làng nghề Việt

Việt Nam hiện có hàng nghìn làng nghề, riêng Hà Nội có 1.350 làng nghề và làng có nghề; trong đó có 337 làng nghề, nghề truyền thống được UBND thành phố công nhận với lực lượng nghệ nhân đông đảo. Đây là lực lượng nòng cốt trong việc lưu giữ tinh hoa nghề, truyền dạy kỹ năng, bí quyết sản xuất, đồng thời sáng tạo ra các sản phẩm mới đáp ứng nhu cầu thị trường.

Tuy nhiên, một thách thức chung là nguồn lao động tại nhiều làng nghề đang suy giảm, nhất là lớp người lớn tuổi, trong khi lớp trẻ ít mặn mà với nghề cha ông. Nhiều làng nghề đứng trước nguy cơ mai một kỹ thuật truyền thống.

Nguyên nhân của tình trạng này được giới chuyên gia chỉ ra là do thiếu đổi mới thiết kế, chưa đáp ứng thị trường quốc tế, có đến 80% mẫu mã lặp lại, ít gắn với xu hướng tiêu dùng hiện đại, sản phẩm chưa được tiêu chuẩn hóa theo yêu cầu xuất khẩu. Hơn nữa, thị trường tiêu thụ bấp bênh, chưa tạo được sự ổn định lâu dài-thiếu kết nối đầu tư, phụ thuộc vào đơn hàng nhỏ lẻ, thiếu đối tác dài hạn...

Chính những thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách phải có đổi mới, mô hình mới, tư duy mới để giữ nghề, giữ người và đưa làng nghề bước vào giai đoạn phát triển bền vững.

Tại một toạ đàm trực tuyến mới đây, bà Nguyễn Thị Thùy Hương, Phó Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ (Hà Nội) khẳng định, cần có cơ chế, giải pháp để nghề truyền thống trở thành lựa chọn hấp dẫn đối với thế hệ trẻ, thay vì chỉ dựa vào tình yêu nghề hay trách nhiệm gìn giữ di sản.

Cụ thể, để giữ được nghề, trước hết, người làm nghề phải có thu nhập ổn định và nhìn thấy cơ hội phát triển từ chính nghề truyền thống của mình. Bên cạnh yếu tố kinh tế, cần khơi dậy niềm tự hào và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ từ những câu chuyện về làng nghề, giá trị văn hóa, di sản mà cha ông để lại.

Để giữ được nghề, bà Hương đưa ra 3 giải pháp trọng tâm. Thứ nhất, nâng cao giá trị kinh tế của sản phẩm làng nghề thông qua đổi mới mẫu mã, nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Thứ hai, gắn kết phát triển làng nghề với công nghiệp văn hóa và du lịch trải nghiệm. Khi du khách được trực tiếp tham quan, tìm hiểu quy trình sản xuất và trải nghiệm các giá trị văn hóa tại địa phương, sản phẩm làng nghề sẽ có thêm cơ hội được quảng bá, đồng thời tạo động lực để người trẻ tham gia phát triển nghề.

Thứ ba, cần có các cơ chế, chính sách hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp tại các làng nghề, tạo điều kiện thuận lợi để họ mạnh dạn đầu tư, sáng tạo và phát triển các mô hình sản xuất, kinh doanh mới trên nền tảng giá trị truyền thống.

Đặc biệt, muốn giữ chân người trẻ và duy trì sự kế thừa của các làng nghề, cần giúp họ nhìn thấy nghề truyền thống là một nghề có tương lai, có thu nhập, cơ hội phát triển bền vững, chứ không chỉ là trách nhiệm bảo tồn di sản. Khi người làm nghề có thể sống tốt bằng nghề, di sản sẽ được gìn giữ, phát huy một cách tự nhiên, lâu dài và hiệu quả.

Trong khi đó, Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Hồi, Chủ tịch Hội làng nghề sơn mài Hạ Thái cho biết, trong bối cảnh các doanh nghiệp, nhà máy quanh khu vực đang có lợi thế thu hút lao động nhờ mức thu nhập ổn định ngay từ đầu, việc định hướng cho thế hệ trẻ gắn bó với nghề thủ công đòi hỏi một lộ trình dài hơi hơn.

Việc kết nối giữa các cơ sở sản xuất và hệ thống trường học để tổ chức các chương trình hướng nghiệp bài bản sau khi sáp nhập hành chính sẽ là bước đi cần thiết để duy trì tính liên tục cho nguồn nhân lực kế cận của làng nghề.

Khi những nghệ nhân lão luyện dần buông tay khỏi khung cửi, máy mài, sức sống của làng nghề chỉ có thể vẹn nguyên nếu có thế hệ kế cận tiếp bước.

Minh Anh