Cần cơ chế để doanh nghiệp Việt làm tổng thầu các dự án trọng điểm quốc gia

Nhiều dự án trọng điểm được đẩy nhanh tiến độ

Chiều ngày 27/6, tại trụ sở Chính phủ, Tập đoàn Đèo Cả đã tham dự Hội nghị Sơ kết 6 tháng đầu năm 2026 của Ban Chỉ đạo Nhà nước các công trình, dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia – chuyên đề về lĩnh vực giao thông vận tải.

Hội nghị do Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, Trưởng Ban Chỉ đạo Nhà nước các công trình, dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành giao thông vận tải chủ trì.

Cùng dự có Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc; Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng; các thành viên ban chỉ đạo; lãnh đạo các bộ, ngành, cơ quan Trung ương, các địa phương, các doanh nghiệp tiêu biểu, nhà thầu triển khai các dự án.

Phát biểu khai mạc, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh, trong 6 tháng đầu năm, với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, các địa phương và sự chủ động của nhà thầu, nhiều dự án trọng điểm đã được đẩy nhanh tiến độ, chính thức đưa vào sử dụng. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn một số công trình hiện đang chậm tiến độ đề ra.

Trước tình hình đó, Thủ tướng yêu cầu các đại biểu tham gia hội nghị nhìn thẳng vào thực tế, làm rõ những nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan khiến các dự án trì trệ, từ đó đề xuất các giải pháp tháo gỡ kịp thời, quyết liệt nhằm đảm bảo các công trình sớm hoàn thành, đi vào khai thác phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Tại hội nghị, Bộ Xây dựng, các bộ, ngành, cơ quan, địa phương, doanh nghiệp đã báo cáo về kết quả thực hiện nhiệm vụ trọng tâm được Chính phủ, lãnh đạo Chính phủ giao; kiểm điểm, đánh giá cụ thể tiến độ triển khai các dự án và công tác giải ngân; chỉ rõ tồn tại, vướng mắc, khó khăn, trách nhiệm của từng chủ thể liên quan, nhất là công tác giải phóng mặt bằng, cung cấp vật liệu, nhân lực…

Về kết quả đạt được, các dự án thuộc Ban Chỉ đạo hiện có 55 dự án/124 dự án thành phần; đến nay đã đưa vào khai thác 30 dự án, dự án thành phần. Đến 6 tháng đầu năm tổng giá trị giải ngân các dự án thuộc danh mục Ban Chỉ đạo quản lý là 18.753 tỷ đồng. Trong đó, một số dự án có giá trị giải ngân cao như: Vành đai 4 vùng Thủ đô Hà Nội; Hòa Bình - Mộc Châu; Đồng Đăng - Trà Lĩnh; Hữu Nghị - Chi Lăng; Ninh Bình - Hải Phòng…

Về tồn tại, hạn chế, nhiều dự án thiếu vật liệu, trong khi các cơ chế, chính sách đặc thù trong cấp phép và khai thác làm vật liệu xây dựng thông thường đã được Quốc hội, Chính phủ ban hành đầy đủ; tiến độ thi công nhiều dự án còn chậm; tiến độ giải ngân một số dự án trong 6 tháng đầu năm còn rất chậm.

Nhiều rào cản, hạn chế doanh nghiệp xây dựng Việt phát triển

Cũng tại đây, các đại biểu chỉ ra nhiều "điểm nghẽn" lớn và đóng góp các ý kiến đề xuất. Đại diện Tập đoàn Đèo Cả, ông Hồ Minh Hoàng – Chủ tịch HĐQT Tập đoàn thẳng thắn nêu rõ các rào cản làm hạn chế sự phát triển của cộng đồng doanh nghiệp xây dựng Việt Nam, đồng thời kiến nghị Chính phủ một số giải pháp nhằm tạo thêm điều kiện, cơ hội thúc đẩy các doanh nghiệp phát triển và đóng góp hơn nữa cho đất nước.

Từ thực tiễn triển khai các dự án giao thông, Tập đoàn Đèo Cả đã nghiên cứu và phát triển mô hình PPP++, góp phần huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp, các tổ chức tín dụng và người dân. Với chúng tôi, PPP++ không chỉ là phép cộng của nguồn vốn, mà còn là phép cộng của trách nhiệm, phép chia của rủi ro, phép nhân của giá trị và phép trừ của lãng phí.

Song song với đó, Đèo Cả từng bước xây dựng mô hình "cao tốc số", ứng dụng CDE, BIM và Digital Twin để số hóa toàn bộ vòng đời công trình từ khảo sát, thiết kế, thi công đến khai thác, vận hành, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị hạ tầng theo hướng minh bạch, hiện đại.

Thông qua triển khai các dự án, doanh nghiệp cũng từng bước nghiên cứu, làm chủ và cải tiến công nghệ thi công hầm theo phương pháp NATM, được cấp văn bằng bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ; đồng thời tiếp tục đầu tư để làm chủ công nghệ thi công cầu dây văng, hầm đường sắt và đào hầm bằng máy TBM, chuẩn bị nguồn lực cho các dự án metro và đường sắt tốc độ cao trong tương lai.

Tuy nhiên, theo ông Hồ Minh Hoàng, thực tiễn triển khai các dự án hạ tầng vẫn còn nhiều rào cản làm hạn chế sự phát triển của doanh nghiệp xây dựng Việt Nam.

Cụ thể, việc áp dụng khá cứng nhắc tiêu chí hợp đồng tương tự khiến nhiều doanh nghiệp trong nước, dù đã có năng lực quản trị, tổ chức thi công và huy động nguồn lực, vẫn phải liên danh hoặc "mượn" hồ sơ năng lực của đối tác nước ngoài để tham gia các dự án lớn. Điều này không chỉ làm phát sinh chi phí, thất thoát ngoại tệ mà còn hạn chế cơ hội phát triển của doanh nghiệp Việt Nam.

Ngoài ra, mô hình tổng thầu chưa được phát huy đúng vai trò. Quy định khống chế tỷ lệ giao thầu phụ và việc chia nhỏ dự án thành nhiều gói thầu, nhiều đầu mối thực hiện làm giảm hiệu quả điều phối, hạn chế liên kết giữa các doanh nghiệp chuyên ngành, cản trở chuyển giao công nghệ và hình thành hệ sinh thái nhà thầu trong nước. Trong khi đó, thực tiễn cho thấy các dự án có một đầu mối tổng thầu đủ năng lực thường bảo đảm tiến độ, chất lượng và tối ưu nguồn lực tốt hơn.

Việc huy động nguồn vốn trung và dài hạn cho các dự án hạ tầng, đặc biệt là các dự án PPP, vẫn là điểm nghẽn lớn. Quy mô vốn đầu tư rất lớn trong khi doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều rủi ro ngoài khả năng kiểm soát như thay đổi chính sách, điều chỉnh phương án tổ chức giao thông hoặc biến động doanh thu. Mặt khác, cơ chế chia sẻ rủi ro về doanh thu theo Luật PPP trên thực tế chưa được vận hành hiệu quả, khiến cả nhà đầu tư và các tổ chức tín dụng còn nhiều băn khoăn khi tham gia các dự án.

5 kiến nghị từ góc nhìn doanh nghiệp

Từ đó, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả kính đề nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét chỉ đạo một số nội dung sau:

Một là, hoàn thiện cơ chế để các doanh nghiệp Việt Nam có đủ năng lực thực tiễn được tham gia với vai trò tổng thầu hoặc nhà thầu chính tại các dự án trọng điểm quốc gia; đồng thời quy định cơ chế chuyển giao công nghệ đối với nhà thầu nước ngoài nhằm từng bước nâng cao năng lực công nghệ và nguồn nhân lực trong nước.

Hai là, rà soát, hoàn thiện các quy định về mô hình tổng thầu theo hướng phát huy tính chủ động trong tổ chức thi công, tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp chuyên ngành; chuyển từ quản lý cứng về tỷ lệ giao thầu phụ sang quản lý chất lượng đầu ra và trách nhiệm toàn diện của tổng thầu.

Ba là, hoàn thiện cơ chế huy động nguồn vốn trung và dài hạn cho các dự án hạ tầng, đặc biệt là các dự án PPP; đa dạng hóa các kênh huy động vốn và hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro để tạo niềm tin cho nhà đầu tư và các tổ chức tín dụng.

Bốn là, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý đầu tư xây dựng và vận hành công trình; từng bước công nhận giá trị pháp lý của mô hình thông tin công trình (BIM), xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung và khuyến khích doanh nghiệp trong nước phát triển các nền tảng quản lý hạ tầng số.

Năm là, xây dựng chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành hạ tầng; thúc đẩy cơ chế đào tạo gắn với thực tiễn công trường, tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp để chuẩn bị nguồn nhân lực cho các dự án hạ tầng thế hệ mới.

Phát biểu kết luận hội nghị, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng ghi nhận nỗ lực của các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp trong triển khai các dự án giao thông trọng điểm; đồng thời yêu cầu tiếp tục phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo, khắc phục những tồn tại, hạn chế để bảo đảm tiến độ, chất lượng các công trình.

Thủ tướng nhấn mạnh, phát triển hạ tầng giao thông có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế - xã hội của đất nước. Việc triển khai các dự án phải bảo đảm đúng quy định pháp luật, tuyệt đối không để xảy ra tiêu cực, tham nhũng, thất thoát, lãng phí và không đánh đổi chất lượng, an toàn để chạy theo tiến độ.

Thủ tướng giao Bộ Xây dựng, các bộ, ngành và địa phương tập trung hoàn thiện thủ tục đầu tư, đẩy nhanh lựa chọn nhà đầu tư và khởi công các dự án đủ điều kiện; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý, thi công và vận hành các công trình.

Đối với vấn đề vật liệu xây dựng, Thủ tướng yêu cầu Bộ Xây dựng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương rà soát, điều phối nguồn cung, kiểm soát giá vật liệu phù hợp với diễn biến thị trường; Thanh tra Chính phủ tăng cường thanh tra hoạt động khai thác, cung ứng vật liệu nhằm bảo đảm nguồn vật liệu cho các dự án trọng điểm quốc gia.

Nhấn mạnh khối lượng công việc trong 6 tháng cuối năm 2026 còn rất lớn, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp tiếp tục phối hợp chặt chẽ, kịp thời tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án, coi việc hoàn thành các công trình giao thông trọng điểm là nhiệm vụ chính trị quan trọng, góp phần tạo động lực tăng trưởng và phát triển đất nước.

Minh Anh