Bộ Công Thương kiến nghị "gỡ vướng" cho cụm công nghiệp

Báo cáo này không chỉ nhìn nhận những thành tựu đã đạt được mà còn chỉ ra các vướng mắc và đề xuất những kiến nghị quan trọng, hướng tới một khuôn khổ pháp lý đồng bộ và hiệu quả hơn.

Nghị định 32/2024/NĐ-CP: Đòn bẩy ban đầu cho phát triển cụm công nghiệp

Theo đánh giá của Bộ Công Thương, Nghị định số 32/2024/NĐ-CP đã thể chế hóa kịp thời các chủ trương, đường lối, chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước, cơ bản đáp ứng được yêu cầu thực tiễn và khắc phục những hạn chế, bất cập trong quản lý, phát triển cụm công nghiệp. 

Nghị định này đã tập trung sửa đổi, bổ sung để đồng bộ với các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, tháo gỡ khó khăn từ Nghị định 68/2017/NĐ-CP và Nghị định 66/2020/NĐ-CP, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước về cụm công nghiệp.

Kể từ khi ban hành, Bộ Công Thương đã chủ động ban hành các văn bản hướng dẫn, tổ chức tập huấn triển khai, giúp các địa phương, tổ chức và cá nhân liên quan nắm bắt và thực hiện tốt các quy định. Nhờ đó, nhiều địa phương đã ban hành Quy chế quản lý cụm công nghiệp, giải quyết thủ tục hành chính thuận lợi cho doanh nghiệp, và xây dựng chính sách hỗ trợ đầu tư hạ tầng, thu hút được các nhà đầu tư có năng lực, kinh nghiệm.

Việc phát triển các cụm công nghiệp đã góp phần quan trọng vào việc thu hút đầu tư công nghiệp theo quy hoạch, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động địa phương theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp. Điều này tạo ra việc làm và thu nhập ổn định cho người dân, đặc biệt là góp phần thực hiện chủ trương “ly nông bất ly hương” và xây dựng nông thôn mới. Thậm chí, các cụm công nghiệp làng nghề còn giúp di dời các cơ sở gây ô nhiễm ra khỏi khu dân cư, giảm thiểu tác động môi trường.

Những "điểm nghẽn" cần tháo gỡ

Bên cạnh những kết quả tích cực, Bộ Công Thương cũng nhìn nhận một số khó khăn, vướng mắc còn tồn tại:

Hạ tầng kỹ thuật chậm hoàn thiện: Đặc biệt là tại các cụm công nghiệp hình thành trước Quyết định 105/2009/QĐ-TTg, do nguồn lực ngân sách địa phương hạn chế. Tình trạng này dẫn đến đầu tư chắp vá, thiếu đồng bộ, đặc biệt là các công trình hạ tầng bảo vệ môi trường.

Thu hút đầu tư còn chậm: Nhất là đối với các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, việc thu hút doanh nghiệp đầu tư hạ tầng và doanh nghiệp thứ cấp vẫn là một thách thức.

Chưa đồng bộ pháp luật: Một số nội dung của Nghị định 32/2024/NĐ-CP vẫn chưa được giải quyết triệt để do chưa phù hợp với các luật và văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành khác.

Lúng túng trong quản lý tài sản công: Luật Quản lý, sử dụng tài sản công hiện hành chưa quy định chi tiết về quản lý, sử dụng và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng cụm công nghiệp do Nhà nước đầu tư. Điều này khiến nhiều địa phương như Lạng Sơn, Bắc Ninh, Thanh Hóa gặp khó khăn.

Khó khăn trong lựa chọn chủ đầu tư: Việc tham chiếu các quy định pháp luật chuyên ngành để lựa chọn chủ đầu tư xây dựng hạ tầng cụm công nghiệp chưa đồng bộ, gây vướng mắc cho một số địa phương như Lạng Sơn, Tuyên Quang, Quảng Ninh.

Thiếu cơ chế, chính sách đủ mạnh: Ngân sách trung ương và địa phương còn hạn chế, chưa ưu tiên bố trí đủ cho việc hỗ trợ đầu tư hạ tầng và thu hút doanh nghiệp vào cụm công nghiệp.

Cần rà soát Nghị định 32/2024/NĐ-CP: Một số khái niệm, đối tượng áp dụng, mô hình, quy trình, thủ tục và điều kiện thành lập/mở rộng cụm công nghiệp cần được điều chỉnh để phù hợp với chủ trương của Đảng, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và yêu cầu thực tiễn.

Kiến nghị giải pháp đồng bộ để phát triển cụm công nghiệp

Từ những đánh giá trên, Bộ Công Thương đã đưa ra các kiến nghị chiến lược để hoàn thiện thể chế và thúc đẩy phát triển cụm công nghiệp:

Đối với Quốc hội: Kiến nghị xem xét ban hành Luật Đầu tư kinh doanh theo hướng quy định rõ dự án đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư. Đồng thời, sửa đổi, bổ sung quy định về "hình thức lựa chọn nhà đầu tư khác do Chính phủ quy định".

Đối với Bộ Tài chính: Đề nghị sớm hoàn thiện, trình Chính phủ ban hành Nghị định quy định việc quản lý, sử dụng và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư (bao gồm tài sản kết cấu hạ tầng cụm công nghiệp).

Đối với các bộ, ngành liên quan: Tăng cường công tác hướng dẫn, kiểm tra, thường xuyên cập nhật thông tin và phối hợp chặt chẽ với Bộ Công Thương trong quản lý nhà nước về cụm công nghiệp.

Những kiến nghị này không chỉ nhằm "gỡ vướng" cho các cụm công nghiệp hiện hữu mà còn tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch, thuận lợi, khuyến khích đầu tư kinh doanh hạ tầng cụm công nghiệp và thu hút các doanh nghiệp thứ cấp, đặc biệt trong bối cảnh Bộ Công Thương đang tích cực rà soát, sửa đổi Nghị định 32/2024/NĐ-CP để triển khai hiệu quả các Nghị quyết của Bộ Chính trị, Quốc hội, Chính phủ về phát triển kinh tế tư nhân.

Việc giải quyết triệt để các vướng mắc này sẽ là động lực quan trọng để các cụm công nghiệp phát triển mạnh mẽ, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và công cuộc xây dựng nông thôn mới của Việt Nam.

Minh Anh