Bộ Công Thương định hướng các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu gạo bền vững

Hội nghị cũng là dịp để tuyên truyền, phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến hoạt động kinh doanh xuất khẩu gạo, giúp doanh nghiệp nắm bắt kịp thời chính sách và nâng cao hiệu quả thực thi, hướng tới xuất khẩu bền vững.

Phát biểu tại Hội nghị, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Nguyễn Anh Sơn đã nhận định những khó khăn lớn mà xuất khẩu gạo Việt Nam đang phải đối mặt. Cụ thể: tình trạng bất ổn an ninh, chính trị leo thang tại một số quốc gia/khu vực; tỷ lệ lạm phát tuy đã giảm nhưng vẫn ở mức cao; thương mại và đầu tư toàn cầu phục hồi chậm; và việc nhiều nền kinh tế lớn tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ thắt chặt, tạo áp lực lớn lên tỷ giá và thị trường tài chính.

Bên cạnh đó, nhu cầu tiêu dùng và các hoạt động kinh tế vẫn duy trì ở mức thấp, và chính sách bảo hộ xuất hiện trở lại ở nhiều nước dưới các hình thức khác nhau. Các nước phát triển cũng ngày càng quan tâm nhiều hơn đến các vấn đề an toàn cho người tiêu dùng, phát triển bền vững, và chống biến đổi khí hậu, từ đó thiết lập những tiêu chuẩn và quy định mới đối với các sản phẩm nhập khẩu.

Mặc dù đối mặt với nhiều khó khăn, Bộ Công Thương đã phối hợp với các Bộ, ngành liên quan để có những phản ứng chính sách kịp thời.

Theo số liệu của Hải quan, trong 11 tháng năm 2025, xuất khẩu gạo đã đạt hơn 7,53 triệu tấn với trị giá trên 3,85 tỷ USD; giá xuất khẩu bình quân đạt hơn 511 USD/tấn; giảm 10,9% về lượng và giảm 27,4% về trị giá so với cùng kỳ năm 2024. Một số thị trường xuất khẩu ghi nhận sự sụt giảm lớn so với cùng kỳ như: Indonesia giảm hơn 96%, Malaysia giảm 32,5%.

Ngược lại, xuất khẩu gạo ghi nhận mức tăng ấn tượng ở một số thị trường khác như: Ghana tăng 52,64%, Trung Quốc tăng hơn 165%,  Senegal tăng khoảng 73 lần, đặc biệt xuất khẩu gạo sang Bangladesh ghi nhận mức tăng gấp 238 lần,…đã bù đắp cho sự sụt giảm của các thị trường Indonesia, Cuba, Malaysia... Chủng loại gạo xuất khẩu của Việt Nam hiện tập trung vào các loại gạo trắng chất lượng cao, gạo thơm các loại chiếm 69% tổng lượng gạo xuất khẩu.

Tại hội nghị, Bộ Công Thương và các Hiệp hội đã đưa ra nhiều nhận định lạc quan và đề xuất giải pháp trọng tâm cho xuất khẩu gạo trong năm 2026. Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương nhận định, xuất khẩu gạo năm 2026 sẽ xen kẽ cả thách thức và cơ hội. Theo đó, Philippines vốn là thị trường xuất khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam vài năm gần đây dự kiến mở cửa nhập khẩu từ tháng 1/2026 nhưng có điều chỉnh về thuế nhập khẩu.

Bên cạnh đó, nhu cầu từ các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Bangladesh, châu Phi đang tăng đáng kể. Việt Nam cũng đã đạt được các thỏa thuận thương mại mặt hàng gạo với một số nước khác, tạo cơ hội để thâm nhập thêm thị trường mới. Về nội lực, chất lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam ngày càng được nâng cao gia tăng khả năng cạnh tranh gạo Việt Nam trên thị trường thế giới.

Theo đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dự kiến diện tích gieo trồng lúa năm 2026 giảm khoảng 0,2 triệu ha do giảm diện tích các mùa vụ; sản lượng lúa ước đạt khoảng 43 triệu tấn. Các địa phương cần tập trung khôi phục sản xuất sau ảnh hưởng thiên tai, tập trung sản xuất vụ Đông Xuân năm 2025 – 2026, đảm bảo diện tích gieo trồng, cơ cấu giống, thời vụ. 

Vùng Đồng bằng Sông Cửu Long tiếp tục đẩy mạnh triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh đến năm 2030 và phát triển tiêu thụ, thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm gạo này.

Trong bối cảnh sản xuất và tiêu thụ hiện nay, ông Lê Thanh Tùng – Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam đề nghị cần xác định lúa gạo là hàng hóa đặc biệt, cần được theo dõi chặt chẽ nhằm vừa đảm bảo tiêu thụ trong nước và an ninh lương thực, vừa đáp ứng nhu cầu xuất khẩu có hiệu quả. Cần có liên kết xây dựng một vùng nguyên liệu ổn định đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, ổn định chất lượng, và xây dựng thương hiệu.

Các địa phương cần tập trung đẩy mạnh triển khai Đề án phát triển bền vững 01 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030. Các doanh nghiệp thành viên được kiến nghị hợp tác với hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam để xây dựng thí điểm một số vùng nguyên liệu đạt chuẩn theo tiêu chí của đề án 1 triệu ha.

Ông Ngô Chung Khanh – Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương, đã chỉ ra rằng các thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo Việt Nam còn hạn chế trong việc tận dụng các ưu đãi từ các Hiệp định thương mại tự do (FTA). Thương nhân chưa chú trọng tới các thị trường lớn, giá trị cao và chưa tập trung phát triển thương hiệu gạo riêng tại các thị trường FTA.

Để giải quyết vấn đề này, các giải pháp được đề xuất bao gồm: Xây dựng kế hoạch, chiến lược cụ thể để tận dụng các FTA hiệu quả; xây dựng chiến lược và thúc đẩy việc xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam; tăng cường kết nối, "cùng tiến cùng lùi" với sự điều phối của cơ quan nhà nước và các Hiệp hội.

Tại hội nghị, đại diện Thương vụ Việt Nam tại các nước Australia, Nigeria, Singapore, Malaysia, Philippines, Ai Cập, Algeria, Trung Quốc… đã cung cấp một số thông tin về chính sách nhập khẩu gạo của nước sở tại. Thương vụ Việt Nam tại Philippines đề nghị các thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo cần thận trọng trong giao dịch, đàm phán hợp đồng với doanh nghiệp Philippines, bởi Philippines vẫn đang tạm ngừng nhập khẩu, mặc dù có thông tin về việc Chính phủ Philippines nhập khẩu trở lại vào tháng 1 năm 2026.

Các thương vụ cũng khuyến nghị thương nhân cần chú trọng vào việc đảm bảo chất lượng đối với gạo xuất khẩu, kiểm dịch, mẫu mã, bao bì, tìm hiểu thông tin cụ thể về doanh nghiệp nhập khẩu, cũng như tập quán thanh toán để đảm bảo hiệu quả xuất khẩu.

Minh Anh